Ελ Νίνιο: Μια θανατηφόρα «καρτ ποστάλ» από το μέλλον

Το τρέχον Ελ Νίνιο θα μπορούσε να προκαλέσει 451.000 επιπλέον θανάτους λόγω ζέστης. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι ακραίες θερμοκρασίες ίσως γίνουν σύντομα ο νέος κανόνας.Το Ελ Νίνιο – «το μικρό αγόρι» ή Θείο Βρέφος – πήρε το όνομά του από κάποιους Περουβιανούς ψαράδες, οι οποίοι παρατήρησαν πως γύρω στα Χριστούγεννα τα νερά στον Ειρηνικό είχαν γίνει ασυνήθιστα θερμά, με αποτέλεσμα να μειωθεί ο αριθμός των ψαριών στην περιοχή.

Αυτό το φαινόμενο ωστόσο μπορεί να έχει συνέπειες όχι μόνο τοπικής εμβέλειας, αλλά και σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων. Το Ελ Νίνιο μπορεί να μεταβάλει τις θερμοκρασίες και βροχοπτώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, φέρνοντας ακραία ζέστη και ξηρασία σε ορισμένες περιοχές και έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε άλλες.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που συνδέονται με το τρέχον φαινόμενο Ελ Νίνιο θα μπορούσαν να προκαλέσουν περίπου 451.000 επιπλέον θανάτους παγκοσμίως από τον Ιούνιο του 2026 έως τον Φεβρουάριο του 2027.

Το φαινόμενο αποτελεί μια «καρτ ποστάλ από το μέλλον», δήλωσε στην DW η Τάμα Κάρλετον, επικεφαλής έρευνας στο Climate Impact Lab του Πανεπιστημίου του Σικάγο. Οι θερμοκρασίες στην ξηρά τους επόμενους μήνες προβλέπεται να είναι περίπου 1,2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

«Για τον μέσο άνθρωπο αυτό αντιστοιχεί στη θέρμανση που προβλέπεται ότι θα προκαλέσει η κλιματική αλλαγή σε περίπου 20 χρόνια από σήμερα – και εν προκειμένω έρχεται όλη μαζί μονομιάς», εξήγησε η ειδικός.

Πώς επηρεάζει το Ελ Νίνιο τον καιρό παγκοσμίως;

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι άνεμοι που πνέουν προς τα δυτικά πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό ωθούν τα θερμά επιφανειακά νερά προς την Ασία και την Αυστραλία, επιτρέποντας σε ψυχρότερα νερά να αναδύονται κοντά στη Νότια Αμερική. Κατά τη διάρκεια του Ελ Νίνιο, που εκδηλώνεται ακανόνιστα κάθε δύο έως επτά χρόνια, οι άνεμοι αυτοί εξασθενούν. Έτσι αναδύεται λιγότερο ψυχρό νερό και πολύ μεγαλύτερο τμήμα του Ειρηνικού παραμένει ασυνήθιστα θερμό.

Το θερμότερο νερό ζεσταίνει τον υπερκείμενο αέρα και ενισχύει τις βροχοπτώσεις πάνω από τον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό. Ο αέρας αυτός εξαπλώνεται ακολούθως ψηλά στην ατμόσφαιρα, στέλνοντας κύματα που διαταράσσουν τον καιρό σε ολόκληρο τον κόσμο.

«Είναι σαν να πετάς μια πέτρα σε μια λίμνη», δήλωσε στην DW ο κλιματολόγος Φρεντ Κουτσάρσκι. «Αρχικά η διαταραχή στην επιφάνεια είναι τοπική, αλλά στη συνέχεια η ενέργεια εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη λίμνη μέσω της διάδοσης των κυμάτων». Ο Κουτσάρσκι εκτίμησε ότι οι επιπτώσεις μπορούν να διασχίσουν τις τροπικές περιοχές μέσα σε μία εβδομάδα και να φτάσουν σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη σε περίπου δύο εβδομάδες. Το πού ταξιδεύουν τα κύματα καθορίζει το εάν μια περιοχή θα γίνει θερμότερη, ψυχρότερη, πιο υγρή ή πιο ξηρή.

Το τρέχον Ελ Νίνιο αναπτύχθηκε τον Ιούνιο και έκτοτε έχει ενισχυθεί γρήγορα. Τώρα βρίσκεται σε τροχιά να εξελιχθεί σε ένα εξαιρετικά ισχυρό – αποκαλούμενο και ως «σούπερ» – Ελ Νίνιο.

Το Climate Impact Lab αναφέρει πως οι εκτιμήσεις καλύπτουν μόνο τους πρώτους εννέα μήνες του Ελ Νίνιο, μέχρι εκεί όπου φτάνουν οι τρέχουσες εποχικές προβλέψεις. Το φαινόμενο αναμένεται να συνεχιστεί έως την άνοιξη στο Βόρειο Ημισφαίριο και η επίδρασή του στις παγκόσμιες θερμοκρασίες θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο.

Γιατί μπορεί το Ελ Νίνιο να είναι τόσο θανατηφόρο;

Η εκτίμηση των 451.000 επιπλέον θανάτων αφορά θανάτους που συνδέονται με τις άμεσες επιπτώσεις στην υγεία από τις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που σχετίζονται με το Ελ Νίνιο.

Η ακραία ζέστη επιβαρύνει την καρδιά και τα νεφρά, δυσκολεύει το σώμα να διατηρήσει μια ασφαλή θερμοκρασία και μπορεί να επιδεινώσει καρδιαγγειακά, αναπνευστικά και άλλα νοσήματα. Ως αποτέλεσμα καταγράφεται συχνά ως αιτία θανάτου η υποκείμενη πάθηση και όχι η ζέστη που την επιδείνωσε. «Οι περισσότεροι θάνατοι από ζέστη δεν εμφανίζονται ποτέ στις επίσημες στατιστικές ως τέτοιοι», τόνισε η Κάρλετον.

Το Ελ Νίνιο μπορεί επίσης να μεταβάλει τις βροχοπτώσεις, προκαλώντας ξηρασία σε ορισμένες περιοχές και έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε άλλες. Οι πλημμύρες μπορούν να προκαλέσουν θανάτους, να μολύνουν το πόσιμο νερό και να εξαπλώσουν ασθένειες, ενώ η ξηρασία μπορεί να καταστρέψει τις σοδειές και να προκαλέσει ελλείψεις νερού και τροφίμων.

Οι θάνατοι από τις περισσότερο έμμεσες επιπτώσεις δεν περιλαμβάνονται στην πρόβλεψη των 451.000.

Πού θα είναι μεγαλύτερα τα προβλήματα;

Το Climate Impact Lab αναμένει ορισμένες από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στους θανάτους στην αφρικανική ζώνη του Σαχέλ, στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία και σε τμήματα της Λατινικής Αμερικής. Αντιστοίχως, οι υψηλότεροι αριθμοί θανάτων προβλέπονται στη Νιγηρία, το Σουδάν, τον Νίγηρα, το Τσαντ, την Ινδία, την Ινδονησία και τη Βραζιλία. Πολλοί από αυτούς εκτιμάται πως θα σημειωθούν μεταξύ Δεκεμβρίου και Φεβρουαρίου.

«Οι τίτλοι για τη ζέστη συνήθως επικεντρώνονται στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική», είπε η Κάρλετον. «Ο απολογισμός αυτού του φαινομένου εντοπίζεται συντριπτικά σε χώρες χαμηλότερου εισοδήματος, που είναι ήδη θερμές και όπου οι άνθρωποι έχουν τις λιγότερες δυνατότητες προσαρμογής – και ως εκ τούτου είναι λιγότερο πιθανό να καταγραφούν αυτοί οι θάνατοι».

Σημαντική μείωση στο προσδόκιμο ζωής;

Ορισμένοι άνθρωποι που πεθαίνουν σε συνθήκες ακραίας ζέστης είναι ήδη ευάλωτοι. Αυτό εγείρει ένα σημαντικό ερώτημα: μειώνει η ζέστη ουσιαστικά τη διάρκεια της ζωής τους ή απλώς επισπεύδει θανάτους που θα συνέβαιναν ημέρες ή εβδομάδες αργότερα;

Ο Μπεν Άρμστρονγκ, ομότιμος καθηγητής στο London School of Hygiene and Tropical Medicine, δήλωσε ότι δεν μπορούσε να επαληθεύσει τον αριθμό των 451.000. Ωστόσο, επειδή η εκτίμηση βασίζεται σε ετήσια – και όχι ημερήσια – δεδομένα θνησιμότητας, σε μεγάλο βαθμό εξαιρεί θανάτους που επισπεύδονται μόνο κατά μερικές ημέρες ή εβδομάδες. Επομένως, εφόσον οι εκτιμήσεις είναι σωστές, αυτοί που θα χάσουν τη ζωή τους λόγω ακραίας ζέστης είναι άνθρωποι που ναι μεν είναι ευάλωτοι, αλλά υπό κανονικές καιρικές συνθήκες «θα είχαν ζήσει τουλάχιστον έξι μήνες περισσότερο», εξήγησε ο ειδικός.

Γιατί να προβλέπονται θάνατοι προτού συμβούν;

Οι επιστήμονες εδώ και καιρό εκτιμούν εκ των υστέρων τον αριθμό των θανάτων από ακραίες θερμοκρασίες. Οι βελτιωμένες εποχικές προβλέψεις επιτρέπουν όλο και περισσότερο στους ερευνητές να στρέφουν το βλέμμα στο μέλλον.

Για να καταλήξουν στις εκτιμήσεις τους, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν προηγούμενη έρευνα που δείχνει πώς μεταβάλλονται τα ποσοστά θνησιμότητας κατά τη διάρκεια θερμών καιρικών συνθηκών σε διαφορετικά μέρη του κόσμου. Ακολούθως συνδύασαν την έρευνα αυτή με εποχικές προβλέψεις που δείχνουν πόσο υψηλή αναμένεται να γίνει η θερμοκρασία σε κάθε περιοχή.

«Ο συνδυασμός των δύο μάς επιτρέπει να εκτιμήσουμε το ανθρώπινο κόστος αυτού του φαινομένου όσο υπάρχει ακόμη χρόνος να κάνουμε κάτι γι’ αυτό, αντί να μετράμε τους θανάτους εκ των υστέρων», υπογράμμισε η Κάρλετον.

Οι προειδοποιήσεις για συνθήκες καύσωνα, οι σταθμοί παροχής νερού, οι κατ’ οίκον επισκέψεις σε ευάλωτα άτομα, τα μέτρα προστασίας για εργαζομένους σε εξωτερικούς χώρους και η ενίσχυση των υπηρεσιών υγείας, όλα αυτά θα μπορούσαν να μειώσουν τη θνησιμότητα.

Οι ερευνητές πιστεύουν πως στοχευμένες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να σώσουν δεκάδες χιλιάδες ζωές.

Για την Κάρλετον, η πρόβλεψη αποτελεί μία προειδοποίηση, προκειμένου να υπάρξει προετοιμασία από τώρα για τις συνθήκες ζέστης που εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσαν να καταστούν συνηθισμένες.

«Αυτό το Ελ Νίνιο μάς δίνει μια εικόνα του καιρού του μέλλοντος, της δεκαετίας του 2040», είπε η Κάρλετον. «Αυτές οι θερμοκρασίες θα γίνουν φυσιολογικές σε 20 χρόνια. Και αυτό μάς δίνει χρόνο και λόγο να αρχίσουμε από τώρα να επενδύουμε στις ικανότητες προσαρμογής μας».

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Πηγή: Deutsche Welle