Χρειάζεται η ΕΕ έναν ειδικό απεσταλμένο για τη Ρωσία;

Στις Βρυξέλλες εντείνεται η συζήτηση σχετικά με την ανάληψη διπλωματικών πρωτοβουλιών προς τη Μόσχα. Ωστόσο, οι εσωτερικές διαφωνίες καθυστερούν τη λήψη αποφάσεων.Η Ευρώπη ανησυχεί ολοένα περισσότερο για την απουσία της από τις πρόσφατες ειρηνευτικές συνομιλίες Ρωσίας-Ουκρανίας. Ο τελευταίος γύρος διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι διεξήχθη με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών χωρίς άμεση συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως αποτέλεσμα, έχουν υπάρξει αυξανόμενες συζητήσεις εντός της ΕΕ σχετικά με τον διορισμό ειδικού απεσταλμένου για να συνομιλεί απευθείας με τη Μόσχα.

Για ένα μεγάλο διάστημα του πολέμου στην Ουκρανία, η προσέγγιση της ΕΕ απέναντι στη Ρωσία επικεντρώθηκε στην άσκηση οικονομικής πίεσης και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία έχουν, στο μεταξύ, αναλάβει πρωτοβουλίες διπλωματικών συνομιλιών. Οποιαδήποτε κίνηση για απευθείας συνομιλίες με τον Πρόεδρο Βλάντιμιρ Πούτιν μέσω ενός συντονισμένου απεσταλμένου της ΕΕ θα αποτελούσε μια τακτική αλλαγή.

Πώς θα ήταν μια «ειρήνη» χωρίς την Ευρώπη

Η οικονομολόγος και ειδικός πολιτικής, Ελίνα Ριμπάκοβα, λέει ότι η ευρωπαϊκή συμμετοχή είναι απαραίτητη, για να αποφευχθεί η παραγκώνιση των περιφερειακών συμφερόντων. «Χωρίς την παρέμβαση της Ευρώπης, θα μπορούσαμε ήδη να έχουμε δει “ειρήνη”, όπου η Ρωσία, με τη βοήθεια των ΗΠΑ, θα είχε πιέσει την Ουκρανία να κάνει παραχωρήσεις», δήλωσε στην DW, προσθέτοντας ότι αυτό θα ήταν «κάτι που θα υπονόμευε την κυριαρχία της και θα εξέθετε άλλες χώρες στην περιοχή σε ρωσικούς ισχυρισμούς περί του υποτιθέμενου δικαιώματός της στη “σφαίρα επιρροής” στην Ανατολική Ευρώπη». Ταυτόχρονα, δεν είναι σαφές τι μπορεί να πετύχει στην πραγματικότητα η διπλωματία της ΕΕ με τη Ρωσία. Η Ριμπάκοβα σημειώνει ότι η συνεργασία με τη Μόσχα θα ήταν πρωτίστως μια συμβολική κίνηση, αλλά θα μπορούσε τελικά να έχει κάποια πιο απτά αποτελέσματα.

Διαφωνίες μεταξύ των μελών της ΕΕ

Ωστόσο, κάθε ευρωπαϊκή διπλωματική πρωτοβουλία περιπλέκεται από τις εσωτερικές διαιρέσεις. Τα κράτη μέλη διαφωνούν σημαντικά στις εκτιμήσεις τους για το πώς να χειριστούν τη Ρωσία. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν έχει υποστηρίξει τη διατήρηση διαύλων διαλόγου με τη Μόσχα, ακόμη και μετά από επανειλημμένες διπλωματικές αποτυχίες. Πρόσφατα, η Γαλλία έστειλε έναν κορυφαίο διπλωμάτη για να συναντήσει τον Ρώσο ομόλογό του.

Η Γερμανία, ωστόσο, υιοθέτησε έναν πιο επιφυλακτικό τόνο. Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εξέφρασε τον δισταγμό του για συνομιλίες με τη Ρωσία. «Αν έχει νόημα να μιλήσουμε, είμαστε έτοιμοι να μιλήσουμε, αλλά οι Ρώσοι πρέπει να αποδείξουν ότι είναι πραγματικά πρόθυμοι να μιλήσουν για μια κατάπαυση του πυρός και, στη συνέχεια, για ένα ειρηνευτικό σχέδιο», είπε.

Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης φοβούνται ότι οι πρόωρες παραχωρήσεις θα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τη Μόσχα. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία συνεχίζουν να εξαρτώνται από τη ρωσική ενέργεια, παρά τον πόλεμό της στην Ουκρανία. Η Ριμπάκοβα, η οποία εργάζεται για το Ινστιτούτο Peterson για τη Διεθνή Οικονομία, το think tank Bruegel των Βρυξελλών και ως αντιπρόεδρος εξωτερικής πολιτικής στη Σχολή Οικονομικών του Κιέβου, λέει ότι αυτή η διαφωνία δεν συνεπάγεται απαραίτητα αδυναμία. «Οι διαιρέσεις δεν είναι κακές», υποστηρίζει. «Ορισμένες από τις χώρες μπορεί να θέλουν να πάρουν το μέρος των ΗΠΑ και (ορισμένες άλλες) της Ρωσίας, αλλά αυτές εξακολουθούν να απέχουν πολύ από την πλειοψηφία στην ΕΕ», είπε. «Ως αποτέλεσμα, θα υπάρξει πίεση από την ΕΕ – ακόμα και αν δεν είναι πλήρως ομόφωνη – να αναγνωρίσει τα συμφέροντα της Ουκρανίας».

Να καθοριστεί ο στόχος

Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι αναλυτές πεπεισμένοι ότι ο διορισμός ενός ειδικού απεσταλμένου θα αποσαφήνιζε τη στρατηγική της Ευρώπης. Η Κρίστι Ράικ του Διεθνούς Κέντρου Άμυνας και Ασφάλειας δήλωσε ότι η ΕΕ πρέπει πρώτα να καθορίσει με σαφήνεια τους στόχους της, πριν μπει σε διαβούλευση με τη Μόσχα.

Η Ριμπάκοβα, ωστόσο, υποστηρίζει ότι «σε έναν ιδανικό κόσμο, θα ήταν υπέροχο να δούμε την ΕΕ ενωμένη, αλλά δεν ζούμε σε έναν ιδανικό κόσμο». Είπε ότι μια Ευρώπη που αποτελείται από διαφορετικές ομάδες είναι αρκετή για να προστατεύσει τα συμφέροντα της Ουκρανίας και της Ευρώπης στην παρούσα φάση. «Θα ανησυχούσα περισσότερο για μια ενιαία θέση που θα επέτρεπε στον Πούτιν να προσαρτήσει ατιμώρητα μέρη της Ουκρανίας που ο ρωσικός στρατός δεν έχει καν κατακτήσει».

Αυτές οι συνεχιζόμενες εντάσεις αντικατοπτρίζουν μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς λειτουργεί η ΕΕ στη διεθνή σκηνή. Όπως λέει η Ριμπάκοβα, η ποικιλομορφία του μπλοκ καθιστά δύσκολη την πλήρη συναίνεση: «Οι χώρες είναι πραγματικά ποικιλόμορφες. Επομένως, ως συμβιβασμός, μου αρέσει η ιδέα της ευρωπαϊκής ενότητας σε ορισμένα ζητήματα από μέλη ομάδων συμφερόντων». Τέτοιοι ευέλικτοι συνασπισμοί μπορούν να προσφέρουν μια στρατηγική πορεία προς τα εμπρός, όταν η ομοφωνία φαίνεται δύσκολη.

Τι θα κάνει στη συνέχεια η ΕΕ;

Παρόλο που οι συζητήσεις σχετικά με το αν θα πρέπει να προχωρήσει διπλωματικά εντείνονται, η ΕΕ προετοιμάζει το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, για να σηματοδοτήσει την τέταρτη επέτειο της εισβολής της στην Ουκρανία. Το 20ό πακέτο καλύπτει την ενέργεια, το εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες.

Σύμφωνα με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας μειώθηκαν κατά 24% το 2025. «Αυτό επιβεβαιώνει αυτό που ήδη γνωρίζαμε, ότι οι κυρώσεις μας λειτουργούν και θα συνεχίσουμε να τις χρησιμοποιούμε, μέχρι η Ρωσία να ξεκινήσει σοβαρές διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη», δήλωσε.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle