Οι Βρυξέλλες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια βαθιά ανατροπή του γεωπολιτικού τοπίου, καθώς οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, από την επιχείρηση σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο έως την αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ και τις απειλές για τη Γροιλανδία, έχουν προκαλέσει αναστάτωση στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έντονο προβληματισμό για τη νέα στάση των Ηνωμένων Πολιτειών στη διεθνή σκηνή.
«Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξή του στους New York Times.
Όμως το διεθνές δίκαιο χρειάζεται τον Ντόναλντ Τραμπ, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το Politico. Η προσέγγισή του συνιστά υπαρξιακή απειλή όχι μόνο για τις παγκόσμιες συμφωνίες, όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, αλλά και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο σημαντικότερος διεθνής παράγοντας θέσπισης κανόνων παγκοσμίως. Κάθε χρόνο, η ΕΕ εκδίδει περισσότερες από 2.000 οδηγίες, πράξεις, κανονισμούς και άλλα νομικά κείμενα που καθοδηγούν την οικονομική και κοινωνική ζωή των 27 κρατών-μελών της.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και όπου το κράτος δικαίου παύει να έχει σημασία, η νομοθετική μηχανή της ΕΕ κινδυνεύει να καταστεί γρήγορα ένα γραφικό αναχρονιστικό απομεινάρι. Η πρώτη εβδομάδα του 2026 ανέδειξε για ακόμη μία φορά την αδυναμία και την παράλυση της ευρωπαϊκής ηγεσίας να απαντήσει σε έναν Αμερικανό πρόεδρο που δηλώνει ανοιχτά ότι το μόνο που μπορεί να τον σταματήσει είναι η δική του αίσθηση «ηθικής».
«Είναι μια εξαιρετικά κρίσιμη στιγμή», δήλωσε διπλωμάτης ευρωπαϊκής χώρας, μιλώντας ανωνύμως, όπως και άλλοι. «Υπήρχε μια τάση στα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης να χλευάζουν τον Τραμπ και τους ανθρώπους του, παρουσιάζοντάς τους ως ανόητους ή ακόμη και ως τρελούς. Νομίζω ότι αυτό είναι λάθος. Είναι ιδιαίτερα ικανοί».
Ωστόσο, όπως είπε ο ίδιος διπλωμάτης, η αποστολή τους είναι ξεκάθαρη: Να κάνουν ό,τι χρειαστεί για την προώθηση των συμφερόντων των Ηνωμένων Πολιτειών και της κυβέρνησης Τραμπ. Ο Λευκός Οίκος δεν ενδιαφέρεται να είναι «καλός σύμμαχος» της Ευρώπης και είναι περισσότερο από πρόθυμος να επικρίνει, να απειλήσει, να εκφοβίσει, και ενδεχομένως να επιτεθεί, στη γηραιά ήπειρο.
«Αυτό δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει», κατέληξε ο διπλωμάτης.
Το αγκάθι της Ουκρανίας
Έναν χρόνο μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες και οι αξιωματούχοι δεν έχουν προχωρήσει ποτέ σε μια επίσημη, στρατηγικού επιπέδου συζήτηση για την απομάκρυνση των Ηνωμένων Πολιτειών από τους έως πρότινος στενούς συμμάχους τους. «Αυτό είναι κάτι που πρέπει να συζητηθεί», δήλωσε ο ίδιος διπλωμάτης. «Ο λόγος που δεν έχει γίνει μια πλήρης συζήτηση μέχρι τώρα είναι η Ουκρανία».
Και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της έντασης που παραλύει την ευρωπαϊκή αντίδραση. Όπως η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από το ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της, παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις ότι θα σταθεί στα δικά της πόδια, έτσι χρειάζεται απεγνωσμένα και την αμερικανική στήριξη για να επιτευχθεί μια αποδεκτή εκεχειρία στην Ουκρανία.
Η συνάντηση των συμμάχων της Ουκρανίας στη «Συμμαχία των Προθύμων» αυτή την εβδομάδα έφερε τις πλευρές ένα βήμα πιο κοντά σε ένα σχέδιο, σύμφωνα με το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρέχουν στρατιωτική εγγύηση για τη διασφάλιση οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας. Ωστόσο, η κοινή δήλωση που προέκυψε από τη συνάντηση, την οποία υπέγραψαν περισσότερες από 30 κυβερνήσεις, στερούταν συγκεκριμένων αναφορών στον ρόλο των ΗΠΑ και δεν έφερε την υπογραφή εκπροσώπων του Ντόναλντ Τραμπ.
Παρά ταύτα, η συγκυρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη για την Ουκρανία, ενώ η Ρωσία δεν έχει καν ακόμη συνταχθεί με τη διαδικασία. Η αποξένωση του Τραμπ σε αυτή τη φάση θα ήταν ιδιαίτερα ριψοκίνδυνη για τους συμμάχους της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και πέραν αυτής.
Το πρόβλημα είναι ότι, χωρίς μια ανοιχτή συζήτηση για τη νέα κατάσταση στη Δύση, οι ηγέτες είναι πιθανό να δυσκολευτούν να εξασφαλίσουν την πολιτική στήριξη που απαιτείται για μια τόσο βαθιά μετατόπιση της εξωτερικής πολιτικής, μακριά από τις ΗΠΑ και ενδεχομένως από το ΝΑΤΟ.
Από τους ηγέτες που μίλησαν πιο ανοιχτά για αυτή την πρόκληση ήταν ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος προειδοποίησε σε ομιλία του αυτή την εβδομάδα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να διαμορφώσουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια κατεστημένη δύναμη που σταδιακά απομακρύνεται από ορισμένους συμμάχους της και αποδεσμεύεται από τους διεθνείς κανόνες που η ίδια προωθούσε στο παρελθόν», δήλωσε ο Μακρόν στην ετήσια ομιλία του για την εξωτερική πολιτική.
Ο Γάλλος πρόεδρος τόνισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αποδεχθεί αυτό που χαρακτήρισε «νέο αποικιοκρατισμό» και ότι οφείλει να επενδύσει περαιτέρω στη «στρατηγική αυτονομία» της.
Ωστόσο, ο ίδιος ο Γάλλος πρόεδρος είναι πλέον πιο αδύναμος και λιγότερο δημοφιλής από ποτέ, με το γαλλικό κοινοβούλιο να βρίσκεται σε αδιέξοδο και να αδυνατεί να προωθήσει κρίσιμα μέτρα, ενώ η ενισχυμένη ακροδεξιά καταγράφει άνοδο στις δημοσκοπήσεις. Αν και πολλοί διπλωμάτες και αξιωματούχοι συμμερίζονται την ανάλυση του Εμανουέλ Μακρόν, γνωρίζουν ότι η φωνή του δεν έχει πλέον το βάρος που είχε άλλοτε στη χάραξη πολιτικής στις Βρυξέλλες.
Στην ομιλία του για την εξωτερική πολιτική αυτή την εβδομάδα, ο Μακρόν δεν αναφέρθηκε ονομαστικά ούτε στις ενέργειες των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα ούτε στον Ντόναλντ Τραμπ.
Ακόμη κι αν ο Τραμπ πειστεί να σταθεί στο πλευρό της Ευρώπης, να υποχωρήσει στο ζήτημα της Γροιλανδίας και να δεσμεύσει αμερικανικά στρατεύματα για την επιτήρηση μιας ειρήνης στην Ουκρανία, το ερώτημα που τίθεται είναι εάν αυτό θα έχει διάρκεια.
Οι διπλωμάτες εξακολουθούν να αμφιβάλλουν για το πόση αξία θα είχε οποιαδήποτε αμερικανική υπογραφή σε μια ειρηνευτική συμφωνία που θα εγγυάται την ασφάλεια της Ουκρανίας, τη στιγμή που ο Τραμπ εμφανίζεται πρόθυμος να πράξει ό,τι θεωρεί σωστό. «Στο τέλος της ημέρας», δήλωσε ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης, «δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν όπως πρέπει».
Δεν πρόκειται για ζήτημα εντυπώσεων
Η ασημαντότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων του Τραμπ είναι εμφανής παντού, σύμφωνα με τους επικριτές της. Στη Γάζα, η ΕΕ δεν φαίνεται να έχει κάποιον μελλοντικό ρόλο σε οποιοδήποτε νέο σχήμα διαχείρισης της περιοχής στο πλαίσιο του σχεδίου εκεχειρίας του Τραμπ, παρά το γεγονός ότι αποτελεί τον μεγαλύτερο δωρητή ανθρωπιστικής βοήθειας.
Καθώς οι διαδηλωτές στο Ιράν επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος της Τεχεράνης, οι Ευρωπαίοι ηγέτες περιορίζονται σε θερμά λόγια όταν μιλούν από απόσταση 3.000 μιλίων.
«Η Ευρώπη έχει χάσει τον προσανατολισμό της και δεν είμαι βέβαιος ότι έχει ρόλο να διαδραματίσει οπουδήποτε στον κόσμο, πέρα από την Ουκρανία», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης από χώρα εκτός της ΕΕ.
Ο διπλωμάτης επισήμανε τις «διαιρέσεις» στην κορυφή ως μία από τις βασικές αδυναμίες της Ευρώπης. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει ένα και μόνο πρόσωπο που να εκφράζει την Ευρώπη στην εξωτερική πολιτική, ενώ εκδόθηκαν χωριστές δηλώσεις από ευρωπαϊκούς θεσμούς μετά την αμερικανική επιχείρηση για την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο.
Μία δήλωση προήλθε από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μία δεύτερη από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Αντόνιο Κόστα, και μία τρίτη από την Κάγια Κάλας, η οποία κατέχει τον θεσμικό ρόλο της «Ύπατης Εκπροσώπου» και είναι η κορυφαία διπλωμάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, η δήλωση της Κάλας, που καλούσε σε «ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση» και σε σεβασμό των «αρχών» του διεθνούς δικαίου, υπογράφηκε τελικά μόνο από 26 κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς μία χώρα, η Ουγγαρία, αρνήθηκε να συνυπογράψει.
Η ωμή πρόκληση των Ηνωμένων Πολιτειών προς τη διεθνή τάξη πραγμάτων συνιστά έναν εφιάλτη που εκτείνεται πολύ πέρα από τις Βρυξέλλες.
Για παράδειγμα, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ, ο οποίος είναι και ο ίδιος νομικός καριέρας και πριν αναλάβει την εξουσία, κατηγορούσε με σφοδρότητα τη συντηρητική κυβέρνηση στο Λονδίνο επειδή δεν κατήγγελλε την αδιαφορία του Ντόναλντ Τραμπ για το διεθνές δίκαιο. Τώρα που βρίσκεται στην πρωθυπουργία, περιορίζεται σε πιο ήπιες δημόσιες τοποθετήσεις, αρνούμενος να εκφράσει άποψη για το αν η επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος του Τραμπ στη Βενεζουέλα ήταν νόμιμη ή όχι.
«Τι είδους μοχλό πίεσης μπορούμε να έχουμε απέναντι στη Ρωσία όταν δεν αντιδρούμε σε αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ στη Βενεζουέλα;» αναρωτήθηκε ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Ακόμη και στο ζήτημα των φιλοδοξιών του Τραμπ να αποκτήσει την «ιδιοκτησία» της Γροιλανδίας, τμήμα της επικράτειας της Δανίας, επίσης μέλους του ΝΑΤΟ, οι Ευρωπαίοι που επιχείρησαν να στηρίξουν τη δανική θέση διατύπωσαν τις αντιδράσεις τους με εξαιρετικά ήπιο τρόπο, αποφεύγοντας προσεκτικά οτιδήποτε θα μπορούσε να εκληφθεί ως άμεση κριτική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Το δίκαιο είναι ισχυρότερο από τη δύναμη», ήταν το πιο αυστηρό σχόλιο στο οποίο περιορίστηκε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Δεν είναι, ωστόσο, σαφές αν έχει δίκιο.
«Ο κόσμος δεν βασίζεται πλέον στις ευρωπαϊκές αξίες», δήλωσε ο ανώτερος διπλωμάτης. «Ο κόσμος λειτουργεί πλέον με εντελώς διαφορετικούς όρους. Η Ευρώπη πρέπει να βρει τον δρόμο της».
Πηγή: skai.gr
