«Δεν ξέρει…»: Η «προφητεία» του Στάλιν για την ήττα του Χίτλερ σε μερικές λέξεις 

Σε μερικές μόνο λέξεις ο Ιωσήφ Στάλιν είχε συμπυκνώσει την αποτίμησή του για τον Αδόλφο Χίτλερ προμαντεύοντας ταυτόχρονα με οξυδέρκεια την ήττα του Γερμανού δικτάτορα. 

“Ο Χίτλερ δεν πρέπει να υποτιμηθεί, είναι ένας πολύ ικανός άνθρωπος που έχει κάνει ένα λάθος: δεν ξέρει πότε να σταματήσει” είχε αναφέρει χαρακτηριστικά το 1941. 

Η συγκεκριμένη αναφορά προέρχεται από τις διπλωματικές επαφές του με τον Άντονι Ίντεν (του τότε υπουργού Εξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας) κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η φράση αυτή αντικατοπτρίζει την περίπλοκη—και συχνά κυνική—σχέση “αλληλοεκτίμησης” και μίσους που υπήρχε ανάμεσα στους δύο δικτάτορες.

Ο Ίντεν είχε επισκεφθεί τη Μόσχα τον Δεκέμβριο του 1941, μια εξαιρετικά κρίσιμη στιγμή, καθώς οι Γερμανοί βρίσκονταν μόλις μερικά χιλιόμετρα έξω από τη ρωσική πρωτεύουσα. Σε εκείνες τις συζητήσεις, αλλά και σε μεταγενέστερες, ο Στάλιν έκανε αναλύσεις για την προσωπικότητα του Χίτλερ που εντυπωσίασαν τον Ίντεν.

Το πλαίσιο της δήλωσης

Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Ίντεν και τις ιστορικές καταγραφές, ο Στάλιν εξέφρασε την άποψη ότι ο Χίτλερ ήταν ένας ικανός, αλλά άπληστος τυχοδιώκτης.

Ο Στάλιν πίστευε ότι ο Χίτλερ είχε το ταλέντο να κερδίζει, αλλά στερούνταν την πολιτική οξυδέρκεια να εδραιώνει τα κέρδη του. Θεωρούσε ότι ο Χίτλερ θα μπορούσε να είχε κυριαρχήσει στην Ευρώπη αν είχε σταματήσει μετά την πτώση της Γαλλίας ή αν είχε επιδιώξει μια διαφορετική συμφωνία, αντί να ανοίξει το τεράστιο μέτωπο στην Ανατολή (Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα).

Ο Στάλιν, μιλώντας στον Ίντεν, παρατήρησε ειρωνικά ότι ο Χίτλερ έπεσε θύμα της ίδιας του της επιτυχίας. Η φράση αυτή αντικατοπτρίζει την ειδοποιό διαφορά μεταξύ των δύο δικτατόρων.

Ο Χίτλερ λειτουργούσε με τη λογική “όλα ή τίποτα” και “καμία υποχώρηση”, βασισμένος σε ιδεολογικές εμμονές. Ο Στάλιν ήταν οπαδός του κυνικού ρεαλισμού (Realpolitik). Όταν χρειάστηκε, παρέδωσε τα ηνία των στρατιωτικών αποφάσεων στους στρατηγούς του. Ήξερε πότε να υποχωρεί ή να σταματήσει (όπως έκανε με τη Φινλανδία το 1940) ή να ελίσσεται (όπως έπραξε με το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ). 

​Η ανάλυση της σκέψης του Στάλιν

​Ο Στάλιν, ο οποίος ήταν εξαιρετικά υπολογιστικός και “παίκτης” της γεωπολιτικής σκακιέρας, έβλεπε τον Χίτλερ με μια συγκεκριμένη οπτική.

Αναγνώριζε τον τρόπο με τον οποίο ο Χίτλερ κατάφερε να ενώσει τη Γερμανία, να αναστήσει την οικονομία της και να εξουδετερώσει τους εσωτερικούς του αντιπάλους. Επίσης, εκτίμησε (αρχικά) την τόλμη του Χίτλερ να προκαλέσει τις δυτικές δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία), κάτι που οδήγησε στο Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ. Πίστευε ωστόσο ότι ο Χίτλερ παρασύρθηκε από την ίδια του την προπαγάνδα περί Γερμανών “υπερανθρώπων” και Σλάβων “υπανθρώπων”. Για τον Στάλιν, το μοιραίο λάθος του Χίτλερ δεν ήταν η ιδεολογία του, αλλά η έλλειψη μέτρου.

​Η απόφασή του να επιτεθεί στη Σοβιετική Ένωση ενώ το μέτωπο με τη Μεγάλη Βρετανία ήταν ακόμα ενεργό (διμέτωπος αγώνας) και η υποτίμηση των ρωσικών πόρων, της ρωσικής βούλησης για αντίσταση και του ρωσικού χειμώνα (“αν γκρεμίσουμε την πόρτα όλο το σάπιο οικοδόμημα της ΕΣΣΔ θα γκρεμιστεί” είχε πει ο Χίτλερ) ήταν τα στρατηγικά λάθη. 
​
​Σύμφωνα με μαρτυρίες από το περιβάλλον του (όπως του Μολότοφ), ο Στάλιν θεωρούσε τον Χίτλερ “ικανό”,  που όμως “ζαλίστηκε από την επιτυχία”.

Οι εντυπώσεις του Ίντεν 

Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών ανέφερε ότι ο Στάλιν μιλούσε για τον Χίτλερ σχεδόν σαν να ήταν ένας επαγγελματίας συνάδελφός του στον οποίο διέκρινε “τεχνικά λάθη” στη στρατηγική του. Δεν τον έβλεπε ως “τέρας” (όπως οι Δυτικοί), αλλά ως έναν παίκτη που έχασε το μέτρο.

Μετά τη συνάντηση, ο Ίντεν έγραψε ότι ο Στάλιν ήταν ο πιο “ατάραχος και αδίστακτος άνθρωπος” που είχε γνωρίσει ποτέ. Εντυπωσιάστηκε από το γεγονός ότι ο Στάλιν μιλούσε για τον Χίτλερ χωρίς ίχνος συναισθηματισμού ή θυμού, αλλά με την ψυχρή λογική ενός παίκτη που εντόπισε σφάλμα προς αξιοποίηση στην τακτική του αντιπάλου του.

Μνημειώδης όμως ήταν η αντίδραση του Στάλιν όταν διέκρινε ότι με τη συμπεριφορά του ο Ίντεν ήταν σαν να του έλεγε “και ποιος ξέρει πότε να σταματήσει”.

“Υποθέτω ότι χαμογέλασα”, συνεχίζει ο Ίντεν στα απομνημονεύματα του. Εν πάση περιπτώσει, ο στρατάρχης Στάλιν γύρισε προς το μέρος μου και παρατήρησε: “Χαμογελάς, και ξέρω γιατί χαμογελάς. Νομίζεις ότι αν νικήσουμε, δεν θα ξέρω πότε να σταματήσω. Κάνεις λάθος. Θα ξέρω!”*

Ο Στάλιν μεταπολεμικά κατέλαβε τη Βαλτική, πολωνικά και γερμανικά εδάφη και κυριάρχησε στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά δεν ήρθε σε πόλεμο με τη Δύση παρά την κούρσα των πυρηνικών και συμβατικών εξοπλισμών. 
 

(*Πηγή: Anthony Eden, The Reckoning, Houghton Mifflin, 1965, σελ. 352-353)
 

Πηγή: skai.gr