Ο θάνατος των πλατανιών εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές κρίσεις της ελληνικής χλωρίδας, με έναν παθογόνο μύκητα να εξαπλώνεται γρήγορα, απειλώντας όχι μόνο την παρουσία του δέντρου στη φύση, αλλά και την πολιτισμική ταυτότητα πολλών περιοχών. Όπως τονίζει στη Deutsche Welle η δασοπόνος Νικολέτα Σουλιώτη, ειδική στη δασική παθολογία, οι επιστήμονες δίνουν μάχη ενάντια σε μια καταστροφή που μοιάζει ανίκητη.
Τα πλατάνια αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής υπαίθρου και της συλλογικής μνήμης. Όμως, για τις νεότερες γενιές, η πολύτιμη εμπειρία δροσιάς και σκιάς κάτω από το φύλλωμά τους ίσως σύντομα ανήκει στο παρελθόν.
Ο μύκητας που εξαφανίζει τους ζωντανούς θρύλους της ελληνικής φύσης
Ο παθογόνος αυτός μύκητας γνωστός ως «παθογόνο καραντίνας» εισήλθε στην Ευρώπη μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πρωτοεμφανίστηκε στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με αρχικό επίκεντρο τη Μεσσηνία και την Ηλεία. Παρά τις προσπάθειες, δεν υπάρχει θεραπεία. Η μόνη διαχειριστική πρακτική είναι η απομόνωση, στις περιοχές που εμφανίζεται, για τον περιορισμό της εξάπλωσής του.
Η Νικολέτα Σουλιώτη σημειώνει ότι το ανατολικό πλατάνι, που συναντάται κυρίως στην Ελλάδα, είναι ιδιαίτερα ευπαθές, παρουσιάζοντας μέχρι στιγμής μηδενική ανθεκτικότητα.
Επιδημιολογικές διαστάσεις και ανθρώπινη ευθύνη
Η εξάπλωση της ασθένειας λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας, επηρεάζοντας σχεδόν όλη τη δυτική Ελλάδα και έχοντας ήδη φτάσει ως την Εύβοια. Ο ίδιος ο άνθρωπος λειτουργεί, δυστυχώς, ως βασικός μεταφορέας, είτε μεταφέροντας εργαλεία και υλικά χωρίς απολύμανση, είτε επεμβαίνοντας στο περιβάλλον με τρόπους που πληγώνουν τα δέντρα.
“Το μέγεθος της εξάπλωσης στην Ελλάδα και την Ευρώπη σχετίζεται άμεσα με τη δυσκολία ελέγχου των ανθρώπινων δραστηριοτήτων“, υπογραμμίζει η κα Σουλιώτη.
Η ανεπάρκεια στην κατανόηση του κινδύνου από τις τοπικές κοινωνίες
Οι τοπικές κοινωνίες, όπως διαπιστώνει η ειδικός, σε μεγάλο βαθμό δεν έχουν συνειδητοποιήσει το μέγεθος ή τις συνέπειες της απώλειας των πλατανιών. “Όταν το πρόβλημα γίνεται αντιληπτό, είναι πια πολύ αργά για να αντιστραφεί η κατάσταση“, αναφέρει χαρακτηριστικά.
Οι επιτόπιες επεμβάσεις έχουν μικρότερη πιθανότητα επιτυχίας όταν το φαινόμενο έχει προχωρήσει, κάτι που οδηγεί σε σταδιακή εξαφάνιση των πλατανιών από τα ελληνικά ποτάμια και τα δάση.
Πρακτικές και αισθητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα
Η απώλεια του πλάτανου δεν είναι μόνο αισθητική ή πολιτιστική η απώλεια. Το δέντρο λειτουργεί ως φυσικός “μηχανικός” για τη στήριξη των πρανών των ποταμών, προφυλάσσοντας ολόκληρα οικοσυστήματα από διαβρώσεις και προβλήματα στα υδατικά αποθέματα. Η αντικατάστασή του από είδη τοξικά για ζώα και ανθρώπους εντείνει το πρόβλημα.
Με στόχο τον περιορισμό της ζημιάς, οι ειδικοί προτρέπουν σε αυξημένη ευαισθητοποίηση και συνεργασία όλων – ατομικά και θεσμικά. “Έχουμε νέα, βελτιωμένη νομοθεσία, που, αν εφαρμοστεί με συνέπεια, μπορεί να φρενάρει τη διάδοση και να διασώσει ανέγγιχτες περιοχές“, καταλήγει η Νικολέτα Σουλιώτη.
Η γενικευμένη απώλεια του πλάτανου, λοιπόν, δεν σηματοδοτεί απλώς το τέλος ενός δέντρου-συμβόλου για τη χώρα, αλλά συνιστά απειλή για τη βιοποικιλότητα, την ιστορικότητα και τη βιώσιμη λειτουργία ολόκληρων οικοσυστημάτων.
Πηγή: Deutsche Welle
