Γιατί οι νέοι «κολλάνε» στα σόσιαλ

Τα σύντομα βίντεο στα social επηρεάζουν την προσοχή και την ψυχική υγεία των νέων. Έρευνες δείχνουν αυξημένο κίνδυνο εθισμού και μειωμένη γνωστική αντοχή.Την ώρα που οι πολιτικοί σε διάφορες χώρες του κόσμου δρομολογούν ή συζητούν ηλικιακούς περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι επιστήμονες παρέχουν πειστικούς λόγους για δραστικές αποφάσεις. Τα σύντομα βίντεο σε TikTok, Instagram και YouTube, ειδικότερα, ασκούν γνωστική πίεση στους νεαρούς χρήστες.

Μια αυστραλιανή μετα-έρευνα, η οποία αναλύει 71 επιμέρους έρευνες με σχεδόν 100.000 συμμετέχοντες, δείχνει ότι η συχνή κατανάλωση σύντομων βίντεο επιδρά αρνητικά στην προσοχή. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Bulletin. Οι έφηβοι δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να επικεντρωθούν σε μια συγκεκριμένη εργασία για μεγάλα χρονικά διαστήματα ή να λύσουν σύνθετα προβλήματα βήμα προς βήμα. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, Λαν Νγκιέν, η συνεχής ροή ερεθισμάτων ενδέχεται να περιορίσει τόσο τη γνωστική αντοχή όσο και την εστίαση σε μια συγκεκριμένη εργασία.

Πώς τα social επηρεάζουν τον εφηβικό εγκέφαλο

Ο λόγος έγκειται στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου. Τα μικρά βίντεο και τα likes ενεργοποιούν την απελευθέρωση ντοπαμίνης, έναν μηχανισμό που μπορεί να οδηγήσει σε κατάσταση ευφορίας και δελεάζει τους χρήστες να συνεχίσουν με το επόμενο βίντεο και το επόμενο και το επόμενο, σαν να είναι παγιδευμένοι σε φαύλο κύκλο. Οι ενήλικες διαθέτουν συνήθως περισσότερες αντιστάσεις. Στους εφήβους όμως, ο προμετωπιαίος φλοιός, ο οποίος ρυθμίζει τις παρορμήσεις, δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως και δεν ωριμάζει μέχρι τα 25 περίπου.

Ο βιολόγος Μάρτιν Κόρτε περιγράφει τον εφηβικό εγκέφαλο ως «εργοτάξιο»: αναζητά γρήγορες ανταμοιβές, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης εθιστικών συμπεριφορών. Ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει προς το παρόν μόνο τη «διαταραχή των παιχνιδιών» (Gaming Disorder), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διερευνά ήδη εάν το TikTok είναι τελικά «σχεδιασμένο να προκαλεί εθισμό».

Πώς μπορούν οι νέοι να προστατευθούν

Το γεγονός ότι είναι τόσο δύσκολο να διακόψει κάποιος τη χρήση των σόσιαλ έστω και για λίγο έχει και οικονομικούς λόγους. Οι πλατφόρμες κερδίζουν περισσότερα, όταν οι χρήστες παραμένουν όσο το δυνατόν περισσότερο. Οι αλγόριθμοι εξατομικεύουν το περιεχόμενο, θυμούνται τις προτιμήσεις και προσφέρουν συνεχώς σχετικό περιεχόμενο που συχνά εκπλήσσει τους χρήστες και απελευθερώνει ντοπαμίνη. Σύμφωνα με τον βιολόγο, αυτό γίνεται σε βάρος της διά ζώσης κοινωνικής επαφής, της σωματικής άσκησης και του χρόνου μελέτης.

Υπάρχουν όμως τρόποι για να αντιμετωπιστεί αυτό. Ο ψυχολόγος Κρίστιαν Μόνταγκ έδειξε σε μια έρευνα ότι μόλις δύο εβδομάδες χωρίς TikTok και Instagram μπορούν να βελτιώσουν την ψυχική υγεία. Ταυτόχρονα, τονίζει και τις θετικές πτυχές των μέσων κοινωνικής δικτύωσης: ικανοποιούν την ανάγκη για ανταλλαγή απόψεων και συμβάλλουν στη δικτύωση. Θεωρείται επομένως καθοριστική η παρέμβαση των αρμοδίων υπηρεσιών, του σχολείου και της οικογένειας, όταν οι νέοι παραμελούν λόγω της συνεχούς παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το διάβασμα, τους φίλους και την καθημερινή ζωή. Τα τακτικά διαλείμματα μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να περιορίσει το άγχος και να ελέγξει τις παρορμήσεις.

Πηγές: tagesshau.de, dpa

Πηγή: Deutsche Welle