toggle
- Η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει τη δημιουργία αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία, παρόμοιων με τις βρετανικές στη Κύπρο, στο πλαίσιο συζητήσεων με το ΝΑΤΟ και κατόπιν σχετικής πρότασης του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας.
- Η κατάσταση αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο το μετα-αποικιοκρατικό καθεστώς στη Κύπρο από το 1960, όπου παρά την ανεξαρτησία της χώρας, η Βρετανία διατήρησε δύο περιοχές στην κυριαρχία της (Ακρωτήρι και Δεκέλεια) για στρατιωτικούς σκοπούς.
- Οι δύο βρετανικές βάσεις στην Κύπρο καλύπτουν συνολικά 254 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου το 3% της έκτασης της Κυπριακής Δημοκρατίας, σημειώνοντας την συνέχιση της παρουσίας βρετανικών δυνάμεων στο νησί μετά την ανεξαρτησία.
Οι αναφορές στον διεθνή τύπο ότι η αμερικανική κυβέρνηση- στο πλαίσιο συζητήσεων με την ηγεσία του ΝΑΤΟ και έπειτα από σχετική πρόταση του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας- εξετάζει τη δημιουργία αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία, στο πρότυπο των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο, επαναφέρουν στο προσκήνιο το ιδιαίτερο μετα-αποικιοκρατικό καθεστώς που υφίσταται στην Κύπρο από το 1960, όταν η χώρα απέκτησε την ανεξαρτησία της, έπειτα από τον τετραετή ένοπλο αντιαποικιακό αγώνα.
Πρόκειται για ένα καθεστώς που διαμορφώθηκε ταυτόχρονα με την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς, παρά το γεγονός ότι η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας στις 16 Αυγούστου 1960 σήμανε τυπικά το τέλος της βρετανικής αποικιοκρατίας, δεν συνοδεύτηκε από την πλήρη αποχώρηση της Βρετανίας από το νησί. Αντιθέτως, στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας περιλαμβανόταν ρητή πρόβλεψη, σύμφωνα με την οποία «το έδαφος της Δημοκρατίας θα περιλαμβάνει τη νήσο Κύπρο (…) με εξαίρεση δύο περιοχές που προσδιορίζονται σε παράρτημα της συνθήκης και οι οποίες θα παραμείνουν στην κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου».
Οι περιοχές αυτές είναι το Ακρωτήρι και η Δεκέλεια, στα νότια και ανατολικά του νησιού, οι οποίες μέχρι και σήμερα συγκροτούν τις λεγόμενες Βρετανικές Βάσεις, με συνολική έκταση 254 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που αντιστοιχεί περίπου στο 3% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Για την χρήση των δύο περιοχών η Βρετανία δεν ήταν υποχρεωμένη βάσει της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης να πληρώνει κάποιο αντίτιμο, ωστόσο υπήρχε μια ρήτρα για οικονομική βοήθεια προς την Κυπριακή Δημοκρατία εν είδει χορηγίας. Όμως, σύμφωνα με τα αρχεία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η χορηγία δεν καταβλήθηκε παρά μόνο για πέντε χρόνια, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο διέκοψε μονομερώς την καταβολή της το 1965, επικαλούμενο τα νέα δεδομένα μετά τις δικοινοτικές ταραχές.
Κράτος εν κράτει;
Σήμερα, πάνω από 65 χρόνια μετά την ανεξαρτησία, οι περιοχές των Βρετανικών Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας, παραμένουν υπό πλήρη Βρετανικό έλεγχο, με διοίκηση, νομοθεσία και δικαστικό σύστημα. Τη διοίκηση ασκούν οι Βρετανικές Δυνάμεις Κύπρου, οι οποίες λειτουργούν ως τοπική διοίκηση που υπάγεται απευθείας στο Βρετανικό Υπουργείο Άμυνας. Ως εκ τούτου ο Διοικητής των Βρετανικών Βάσεων έχει εξουσία να εκδίδει νόμους «για την ειρήνη, την τάξη και την καλή διακυβέρνηση». Το καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων δεν άλλαξε ούτε και με την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, καθώς στην συνθήκη προσχώρησης της Κύπρου συμπεριλήφθηκε το πρωτόκολλο 3, με το οποίοι οι περιοχές των Βάσεων εξαιρούνται από την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου.
Μιλώντας στην DW και τον Λουκιανό Λυρίτσα o καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Πρόεδρος του Τμήματος Νομικής του Πανεπιστημίου Κύπρου, Κώστας Παρασκευάς, σημειώνει πάντως ότι « η κυριαρχία των βρετανικών βάσεων δεν είναι πλήρης, αφού σύμφωνα με την ίδια τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης το Ηνωμένο Βασίλειο ανέλαβε ειδικές, ρητές δεσμεύσεις να μην προβαίνει σε συγκεκριμένες ενέργειες στις βάσεις».
Όπως σημειώνει, υπάρχει ο περιορισμός βάσει την Συνθήκης Εγκαθίδρυσης ότι «οι Βάσεις δεν θα αναπτύσσονται για σκοπούς άλλους από στρατιωτικούς, ότι δεν θα καθιδρύονται τελωνειακοί δεσμοί μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και των Βάσεων, δεν θα επιτρέπεται η σύσταση εμπορικών ή βιομηχανικών επιχειρήσεων, δεν θα κατασκευάζονται πολιτικά αεροδρόμια και λιμάνια».
Λόγω των συγκεκριμένων δεδομένων μέχρι και σήμερα δεν ασκείται συνοριακός έλεγχος και ως εκ τούτου η είσοδος και έξοδος είναι ελεύθερη, ενώ οι εμπορικές αναπτύξεις στο έδαφος των βάσεων είναι περιορισμένες. Σημειώνεται ότι εντός των Βρετανικών Βάσεων ζουν, σύμφωνα με πρόσφατες καταμετρήσεις, περί των 18.000 προσώπων, εκ των οποίων οι 11.000 είναι Κύπριοι πολίτες και οι υπόλοιποι Βρετανοί στρατιωτικοί με τις οικογένειές τους.
Από τη Συρία στη Γάζα
Παρότι η στρατιωτική δράση της Βρετανίας μέσω των Βάσεων στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από καθεστώς απορρήτου, βρετανικά μέσα όπως το BBC και η εφημερίδα Guardian έχουν κατά το καιρούς καταγράψει εμπλοκή είτε των Βρετανικών Δυνάμεων της RAF, είτε νατοϊκών συμμάχων μέσω των Βάσεων σε επιχειρήσεις σε Ιράκ, Συρία, Υεμένη και Γάζα.
Η Κυπριακή Δημοκρατία κάθε φορά φροντίζει να διαχωρίσει την θέση της με δηλώσεις που σχετίζονται με τον αδυναμία των κυπριακών αρχών να ασκήσουν οποιοδήποτε έλεγχο στις Βρετανικές Βάσεις. Ενδεικτική η δήλωση του 2024 του Κυβερνητικού Εκπροσώπου Κωσταντίνου Λετυμπιώτη, μετά από διαδηλώσεις για τον ρόλο των Βρετανικών Βάσεων στην Μέση Ανατολή. Τότε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είχε δηλώσει πως «Η Κύπρος δεν εμπλέκεται σε στρατιωτικές επιχειρήσεις» υπενθυμίζοντας την Συνθήκη Εγκαθίδρυσης και το γεγονός ότι «βάσει της Συνθήκης η Βρετανία δεν είναι υποχρεωμένη να ενημερώνει τις κυπριακές αρχές για τις δραστηριότητες εντός των Βάσεων».
«Έξω οι βάσεις»
Οι αντιπολεμικές διαδηλώσεις αποτελούν τη συχνότερη μορφή πολιτικής έκφρασης εντός της κυπριακής κοινωνίας κατά των Βρετανικών Βάσεων και τη μοναδική αφορμή για την αναβίωση του παλιού μετα-αποικιακού συνθήματος «Έξω οι Βάσεις από την Κύπρο». Το αίτημα για αποχώρηση των Βάσεων δεν βρίσκεται ψηλά ούτε στην ατζέντα των πολιτικών κομμάτων, αν και κατά καιρούς πολιτικά πρόσωπα έχουν αναφερθεί στην ανάγκη εκσυγχρονισμού του καθεστώτος τους.
Μια ανάλογη πρόταση διατυπώνει μιλώντας στην Deutsche Welle και ο τέως Γενικός Εισαγγελέας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Κώστας Κληρίδης ο οποίος σημειώνει ότι «το καθεστώς των βάσεων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο είναι απαράδεκτο, καθώς αποτελεί κατάλοιπο της αποικιοκρατίας». Ο κ. Κληρίδης αναφέρεται σε επιστολή που πρόσφατα κοινοποίησε στα πολιτικά κόμματα της Κύπρου και στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, με την οποία προτείνει διαβουλεύσεις με την Βρετανία για υπογραφή νέων συμφωνιών που να τροποποιούν το καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων.
Επικαλούμενος γνωμοδότηση του Δικαστηρίου της Χάγης το 2019 για την υπόθεση Μαυρίκιος vs Ηνωμένο Βασίλειο, και την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ που ακολούθησε περί υποχρέωσης της Βρετανίας να τερματίσει την διοίκηση της από τα νησιά του Αρχιπελάγου Chagos, εκτιμά ότι υπάρχει το δεδικασμένο ώστε η Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρήσει σε ανάλογες ενέργειες.
Πηγή: Deutsche Welle
