H σεξουαλική διαπαιδαγώγηση διχάζει την Πολωνία

Το μάθημα «Αγωγή Υγείας» έχει στόχο να προετοιμάσει τους μαθητές για τη ζωή, μιλώντας και για θέματα σεξουαλικότητας, αλλά η Δεξιά και η Εκκλησία φοβούνται τη «διαφθορά» των νέων.Από το σχολικό έτος 2025/26, ένα νέο μάθημα προσφέρεται στα πολωνικά σχολεία: η «Αγωγή Υγείας». Το πρόγραμμα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η σωματική και ψυχική υγεία, η υγιεινή διατροφή, ο αντίκτυπος του περιβάλλοντος στους ανθρώπους και η αντιμετώπιση των κινδύνων της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της κατάχρησης ναρκωτικών. Η συμμετοχή είναι εθελοντική.

Ένα από τα δέκα θέματα προκαλεί ιδιαίτερη διαμάχη: η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Ασχολείται με θέματα όπως η αντισύλληψη και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, καθώς και η σεξουαλική βία. Οι δεξιές πολιτικές οργανώσεις και η Καθολική Εκκλησία προειδοποιούν για «διαφθορά» των παιδιών και απαιτούν την άμεση αφαίρεση αυτού του μαθήματος από το σχολικό πρόγραμμα σπουδών.

Το σχολικό σύστημα στην Πολωνία αποτελεί εδώ και καιρό αντικείμενο ιδεολογικών συγκρούσεων. Ο κεντρώος συνασπισμός υπό τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ υποσχέθηκε μια θεμελιώδη μεταρρύθμιση μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον Δεκέμβριο του 2023, μαζί με την αποκατάσταση του κράτους δικαίου. Κατά τη διάρκεια της οκταετούς διακυβέρνησής του (2015-2023), το δεξιό συντηρητικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) ενέτεινε τον πολιτικό του έλεγχο στα σχολεία. Η «πατριωτική εκπαίδευση» και η μετάδοση «συντηρητικών αξιών» ανακηρύχθηκαν ως πρωταρχικοί στόχοι.

Σύμβολο της αλλαγής στην εκπαιδευτική πολιτική

Η αριστερή-φιλελεύθερη υπουργός Παιδείας του Τουσκ, Μπάρμπαρα Νοβάτσκα, όχι μόνο έπρεπε να εφαρμόσει τις υποσχεθείσες βελτιώσεις στην οικονομική κατάσταση των εκπαιδευτικών, τις οποίες είχε κάνει κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, αλλά και να επανασχεδιάσει τα προγράμματα σπουδών. Το νέο μάθημα της «Αγωγής Yγείας» έγινε σύμβολο αυτής της αλλαγής στην εκπαιδευτική πολιτική. Αντικατέστησε το μάθημα της «Οικογενειακής Εκπαίδευσης». Η συμμετοχή ήταν επίσης εθελοντική και το μάθημα θεωρούνταν βαρετό και, ως εκ τούτου, σπάνια παρακολουθούνταν από τους μαθητές.

Το δεξιό συντηρητικό στρατόπεδο στην Πολωνία -ειδικά το PiS- αντιτάχθηκε σθεναρά στο σχέδιο. Έλαβε υποστήριξη από την Καθολική Εκκλησία. Σε μια ποιμαντική επιστολή του Μαΐου του 2025, οι επίσκοποι της Πολωνίας κατηγόρησαν την κυβέρνηση Τουσκ ότι ήθελε να «ερωτοποιήσει και να διαφθείρει» τα παιδιά. Η σεξουαλικότητα, ισχυρίστηκαν, έχει «αποσπαστεί από το πλαίσιο του γάμου και της οικογένειας». Οι επίσκοποι κάλεσαν τους Πολωνούς γονείς να αντισταθούν, για να σταματήσουν τη «διαφθορά των παιδιών».

Οδηγεί η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στη διαφθορά;

Τότε, η κυβέρνηση του Τουσκ υπέκυψε στις πιέσεις και αποφάσισε ότι η συμμετοχή στην «Αγωγή Yγείας» θα ήταν εθελοντική. Στους γονείς δόθηκε το δικαίωμα να διακόψουν τα παιδιά τους από το μάθημα. Ο δεξιός συντηρητικός πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, ήταν ένας από τους πρώτους που άσκησε αυτό το δικαίωμα. Το νέο μάθημα ήταν μια προσπάθεια «να εισαχθεί λαθραία ιδεολογία και πολιτική στα σχολεία με ένα ακίνδυνο όνομα», έγραψε ο αρχηγός του κράτους της Πολωνίας στην πλατφόρμα X.

Σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας, περίπου το 30% των μαθητών συμμετέχει στην «Αγωγή Yγείας» φέτος. Η συμμετοχή είναι χαμηλότερη στη νοτιοανατολική Πολωνία, όπου η επιρροή των δεξιών κομμάτων και της Καθολικής Εκκλησίας είναι ισχυρότερη. Η «Αγωγή Yγείας» προσφέρεται για μία ώρα την εβδομάδα στα δημοτικά σχολεία από την τέταρτη έως την όγδοη τάξη και στην πρώτη και δεύτερη τάξη του γυμνασίου.

Μεταξύ κατάργησης και υποχρεωτικού μαθήματος

H Νοβάτσκα θέλει τώρα να αποφασίσει μέχρι τα τέλη Μαρτίου εάν η «Αγωγή Yγείας» θα γίνει υποχρεωτικό μάθημα ή θα παραμείνει προαιρετικό. Οι αντίπαλοι και οι υποστηρικτές του αμφιλεγόμενου σχολικού μαθήματος προσπαθούν μέχρι την τελευταία στιγμή να επηρεάσουν την υπουργό. «Αναμένουμε μια γρήγορη απόφαση από το υπουργείο», λέει η Ντανούτα Κοζάκιεβιτς, διευθύντρια του 103ου Δημοτικού Σχολείου της Βαρσοβίας. «Η “Αγωγή Yγείας” θα πρέπει να γίνει υποχρεωτικό μάθημα. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε τα ιδεολογικά συμφέροντα να τίθενται πάνω από την ευημερία των παιδιών», τονίζει η εκπαιδευτικός σε συνέντευξή της στην DW.

«Η “Αγωγή Yγείας” είναι το πιο σημαντικό μάθημα στο σχολικό σύστημα. Είμαστε εξοργισμένοι που έχει συρθεί σε έναν πολιτικό διασυρμό από τους πολιτικούς», προσθέτει ο μαθητής Πάβελ Μρόζεκ της «Φοιτητικής Δράσης», της οργάνωσης που εκπροσωπεί τους υποστηρικτές του μαθήματος. Η συμμαχία «Δράση για τη Δημοκρατία», η οποία περιλαμβάνει αρκετές δημοκρατικές οργανώσεις, παρέδωσε επιστολή στην έδρα της κυβέρνησης στα τέλη Φεβρουαρίου, απαιτώντας να διατηρηθεί το θέμα της σεξουαλικής αγωγής. «Δεν πρέπει να ενδώσουμε σε εκβιασμούς από δεξιούς κύκλους, διαφορετικά κάποιος σύντομα θα απαιτήσει να αφαιρέσουμε τη θεωρία της εξέλιξης από το πρόγραμμα σπουδών», δήλωσε στην DW ο Γιάκουμπ Κότσιαν του διοικητικού συμβουλίου της Δράσης για τη Δημοκρατία.

Οι αντίπαλοι της «Αγωγής Υγείας» σε σκληρή γραμμή

Ο «Συνασπισμός για τη Σωτηρία των Πολωνικών Σχολείων», ο οποίος ισχυρίζεται ότι έχει περισσότερες από 90 οργανώσεις-μέλη, κάλεσε την κυβέρνηση Τουσκ να καταργήσει το μάθημα. Η έκκληση αναφέρει ότι αυτό το μάθημα προωθεί την «ιδεολογία των φύλων» που οδηγεί στην αλλαγή φύλου και, ως εκ τούτου, στον «ακρωτηριασμό του σώματος». Η «Αγωγή Yγείας» ως υποχρεωτικό μάθημα αποτελεί «πλήγμα για την ψυχική και σωματική υγεία των μαθητών» και παραβιάζει τα δικαιώματα των γονέων και την ελευθερία συνείδησης των εκπαιδευτικών.

Ανεξάρτητα από την απόφαση της Ναβρότσκα, η διάρκεια ζωής του αμφιλεγόμενου μαθήματος είναι εγγυημένη μόνο μέχρι τις βουλευτικές εκλογές του 2027. Ο Πρζέμισλαβ Τσάρνεκ, ο πρόσφατα ορισθείς κορυφαίος υποψήφιος του κόμματος PiS για το αξίωμα του πρωθυπουργού, είναι ένας δεξιός σκληροπυρηνικός, ο οποίος, ως υπουργός Παιδείας το 2022-2023, αγωνίστηκε ενάντια σε όλα όσα θεωρούσε «αριστερές φαντασιώσεις». Εάν κερδίσει, δεν θα υπάρχει θέση για την «Αγωγή Yγείας» στα πολωνικά σχολεία.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle