Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να μετακυλίσει στους Ευρωπαίους συμμάχους το βάρος για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, καλώντας τους να αναλάβουν τον έλεγχό του παρότι δεν είχε ενημερωσει για τις προθέσεις του να κηρύξει τον πόλεμο στο Ιράν.
«Όταν τελειώσουμε, πάρτε πίσω την κυβέρνησή σας», είχε δηλώσει ο Τραμπ προς τον ιρανικό λαό στα τέλη Φεβρουαρίου, ανακοινώνοντας την έναρξη του πολέμου. «Θα είναι δική σας».
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος έστειλε ένα παρόμοιο μήνυμα και προς την Ευρώπη, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο ενεργειακό σοκ, μετά το ουσιαστικό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
«Πηγαίνετε στο Στενό και απλώς πάρτε τον έλεγχο, προστατεύστε το, χρησιμοποιήστε το για εσάς», δήλωσε ο Τραμπ σε ομιλία το βράδυ της Τετάρτης. «Πρέπει να τα καταλάβουν και να τα διαφυλάξουν. Μπορούν να το κάνουν πολύ εύκολα. Θα βοηθήσουμε, αλλά πρέπει να ηγηθούν στην προστασία του πετρελαίου από το οποίο εξαρτώνται».
Όπως πάντα η ομιλία του Τραμπ έβριθε αντιθέσεων: από τη μία κάλεσε την Ευρώπη να «επιδείξει καθυστερημένο θάρρος» και να χρησιμοποιήσει βία για να διασφαλίσει τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ, ενώ από την άλλη υποστήριξε ότι η θαλάσσια οδός θα «ανοίξει φυσικά» μετά το τέλος του πολέμου. Όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN, το βασικό μήνυμα, ωστόσο, ήταν σαφές: το άνοιγμα του Ορμούζ δεν αποτελεί ευθύνη των ΗΠΑ.
Η προσπάθεια του Τραμπ να μετακυλίσει την ευθύνη καταδεικνύει μια νέα προσέγγιση της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή, εκτιμά ο Ρίτσαρτν Χάας, επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων. Αντιστρέφοντας τον γνωστό κανόνα «το έσπασες, το πληρώνεις», ο Τραμπ φαίνεται να λέει στους Ευρωπαίους συμμάχους: «Το σπάσαμε εμείς, αλλά τώρα είναι δικό σας».
Η στάση αυτή φέρνει την Ευρώπη σε δύσκολη θέση: ο Τραμπ δεν διαβουλεύτηκε με τους Ευρωπαίους και το ΝΑΤΟ πριν ξεκινήσει τον πόλεμο, αλλά τώρα τους ζητά να αναλάβουν την ευθύνη για την αποκατάσταση της κατάστασης.
«Υπήρχε τρόπος να εντάξουμε τους συμμάχους του ΝΑΤΟ στη συζήτηση και να εξετάσουμε πώς μπορούμε να αυξήσουμε την πίεση στο Ιράν. Ο πρόεδρος επέλεξε να μην κάνει τίποτα από αυτά», δήλωσε ο Ίβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.
«Ξεκίνησε έναν πόλεμο χωρίς να μιλήσει στο Κογκρέσο, χωρίς να μιλήσει στον αμερικανικό λαό, χωρίς να μιλήσει στους συμμάχους μας», πρόσθεσε. «Και τώρα, έναν μήνα μετά, βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα είτε να κλιμακώσει και να εμπλακεί σε έναν ατέρμονο πόλεμο είτε, ουσιαστικά, να υποχωρήσει».
Ακόμη κι αν ο Τραμπ βρει τρόπο να κηρύξει «νίκη» και να αποχωρήσει, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με σοβαρές συνέπειες.
Πρώτη και πιο άμεση είναι το ενεργειακό σοκ από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ. Η Ευρώπη μόλις που έχει αρχίσει να ανακάμπτει από την προηγούμενη ενεργειακή κρίση, που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και η επώδυνη διαδικασία απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια.
Το Bruegel, ένα think tank με έδρα τις Βρυξέλλες, προειδοποίησε ότι λόγω της υψηλής εξάρτησης της ΕΕ από εισαγωγές φυσικού αερίου, το ενεργειακό κόστος ενδέχεται να εκτοξευθεί, καθώς οι χώρες θα εμπλακούν σε «πόλεμο προσφορών» για εναλλακτικές προμήθειες, μεταξύ άλλων και από τις ΗΠΑ.
Μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει κράτη-μέλη να επανεξετάσουν την απόφαση της ΕΕ να διακόψει τις αγορές ρωσικών ορυκτών καυσίμων. Με εξαίρεση την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, τα κράτη-μέλη δεν αγοράζουν πλέον ρωσικό πετρέλαιο, ωστόσο η Ένωση εξακολουθεί να προμηθεύεται ρωσικό φυσικό αέριο. Έχει συμφωνηθεί πλήρης απεξάρτηση έως τον Νοέμβριο του 2027, αλλά το νέο ενεργειακό σοκ ενδέχεται να δοκιμάσει την αποφασιστικότητα της ΕΕ.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ έσπασε την κοινή γραμμή τον περασμένο μήνα, ζητώντας την ομαλοποίηση των σχέσεων με τη Ρωσία ώστε να επανέλθει η πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια. Παρότι δέχθηκε επικρίσεις ακόμη και από μέλη της ίδιας του της κυβέρνησης τέτοιες φωνές ενδέχεται να ενισχυθούν αν το Στενό του Ορμούζ παραμείνει κλειστά.
Μια άλλη, δεύτερη συνέπεια της θέσης Τραμπ «το σπάσαμε εμείς, εσείς το αναλαμβάνεται» είναι πιο κρίσιμη.
Ο πρόεδρος έχει εκφράσει δυσαρέσκεια επειδή οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, που δεν είχαν ενημερωθεί για τον πόλεμο με το Ιράν και τον χαρακτήρισαν παράνομο, δεν έσπευσαν να στηρίξουν την Ουάσιγκτον. Σε συνεντεύξεις που δημοσιεύθηκαν την Τετάρτη, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι εξετάζει ακόμη και την αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO, επικαλούμενος τη χλιαρή αντίδραση της Συμμαχίας στον πόλεμο με το Ιράν.
«Δεν στάθηκαν φίλοι όταν τους χρειαζόμασταν», δήλωσε ο Τραμπ στο Reuters. «Ποτέ δεν τους ζητήσαμε πολλά… είναι μονόπλευρη η σχέση».
Παρότι υπάρχουν νομικά και συνταγματικά εμπόδια σε μια μονομερή αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO, σε μεγάλο βαθμό η ζημιά έχει ήδη γίνει, εκτιμά ο Ντάαλντερ.
«Ο πυρήνας των στρατιωτικών συμμαχιών είναι η εμπιστοσύνη: στην πεποίθηση ότι αν δεχθώ επίθεση, θα έρθεις να με υπερασπιστείς», ανέφερε. «Δύσκολα μπορεί κανείς να δει πώς οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα θα είναι πλέον σε θέση ή πρόθυμη να εμπιστευτεί ότι οι ΗΠΑ θα σπεύσουν να τη στηρίξουν. Ελπίδα, ίσως. Αλλά δεν μπορούν να βασίζονται σε αυτό».
Παρότι κάθε νέα ρητορική επίθεση κατά της Συμμαχίας προκαλεί νέο σοκ, αναλυτές εκτιμούν ότι η Ευρώπη έχει λάβει το μήνυμα εδώ και καιρό. Αν ο πρώτος χρόνος της δεύτερης θητείας Τραμπ χαρακτηρίστηκε από προσαρμογή των Ευρωπαίων ηγετών στις απαιτήσεις του, η έναρξη του δεύτερου έτους φέρνει μεγαλύτερη σαφήνεια και διάθεση να κρατήσουν τη στάση τους.
Μεγάλο μέρος της εμπιστοσύνης που είχε διασωθεί κατά τον πρώτο χρόνο εξανεμίστηκε μετά τις απειλές του Τραμπ τον Ιανουάριο για προσάρτηση της Γροιλανδίας, αυτόνομης περιοχής της Δανίας, αναδεικνύοντας ένα έως πρότινος αδιανόητο ενδεχόμενο: ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, μιας συμμαχίας που βασίζεται στη συλλογική άμυνα, να στραφεί εναντίον άλλου μέλους.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν έκτοτε υιοθετήσει πιο σκληρή στάση απέναντι στις απαιτήσεις του Τραμπ. Την Πέμπτη, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ μακρόν χαρακτήρισε «μη ρεαλιστική» την ιδέα του Τραμπ για «για άνοιγμα του Ορμούζ με τη χρήση βίας».
Σε μια ασυνήθιστα αιχμηρή τοποθέτηση, ο Μακρόν επέκρινε τις αντιφάσεις του Αμερικανού προέδρου: «Όταν θέλουμε να είμαστε σοβαροί, δεν λέμε το αντίθετο από αυτό που λέγαμε την προηγούμενη ημέρα», ανέφερε.
Αντιλαμβανόμενη ότι οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πλέον έναν απολύτως αξιόπιστο σύμμαχο, η Ευρώπη επιχειρεί να τις καταστήσει λιγότερο απαραίτητες. Όπως επιταχύνει την ενίσχυση της αμυντικής της βιομηχανίας για να μειώσει την εξάρτησή της από αμερικανικά οπλικά συστήματα, έτσι επιδιώκει και να περιορίσει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία ο Τραμπ δηλώνει πρόθυμος να εξάγει, επιταχύνοντας τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η Ευρώπη είχε εκφράσει απορία για τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι δεν θα «στεκόταν στο πλευρό» των ΗΠΑ αν εκείνες το χρειάζονταν. Τώρα που ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να μην «σταθούν» στο πλευρό των συμμάχων τους, η Ευρώπη εργάζεται για να διασφαλίσει ότι αυτό θα δημιουργήσει μικρότερο πρόβλημα.
Πηγή: skai.gr
