Η κυβέρνηση Τραμπ ψαλιδίζει την ελευθερία του Τύπου

Η αυξημένη εχθρότητα στον τρόπο με τον οποίο το Πεντάγωνο αντιμετωπίζει τον Τύπο είναι η κλιμάκωση ενός μοτίβου συμπεριφοράς από την κυβέρνηση Τραμπ εξηγεί ένας ειδικός στην DW.Την περασμένη Τρίτη, οι New York Times κατηγόρησαν το Πεντάγωνο των ΗΠΑ, ότι αγνόησε «τόσο κατά γράμμα όσο και κατά πνεύμα» μια δικαστική απόφαση που ακυρώνει τους περισσότερους περιορισμούς στους οποίους οι δημοσιογράφοι κλήθηκαν να συμφωνήσουν σε μια νέα δέσμη πολιτικών τον περασμένο Οκτώβριο, προκειμένου να διατηρήσουν πρόσβαση στο υπουργείο. Αυτές οι οδηγίες περιελάμβαναν την απαγόρευση της «ζήτησης» πληροφοριών και οδήγησαν πολλά ΜΜΕ να επιστρέψουν τις κάρτες διαπίστευσής τους, λέγοντας ότι η πολιτική του Πενταγώνου «απειλεί βασικές δημοσιογραφικές αρχές».

Ο περιφερειακός δικαστής των ΗΠΑ, Πολ Φρίντμαν, ο οποίος αποφάνθηκε για την υπόθεση, δήλωσε ότι υπάρχουν «αδιαμφισβήτητα στοιχεία» ότι η πολιτική στόχευε στην αντικατάσταση ανεπιθύμητων δημοσιογράφων με εκείνους που «είναι πρόθυμοι να υπηρετήσουν» την κυβέρνηση.

Ελλείψει αυτών των παραδοσιακών ΜΜΕ, ο αριθμός των δημοσιογράφων, που μειώθηκε σε 26 μετά την απεργία, αναπληρώθηκε με 60 νέες διαπιστεύσεις τον Νοέμβριο, κυρίως από μέσα ενημέρωσης υπέρ του Τραμπ και του κινήματος MAGA, όπως το Turning Point USA και το RedState.

Το Πεντάγωνο θέλει δημοσιογράφους με συνοδεία

«Μεταξύ άλλων, για πρώτη φορά στην ιστορία απαγορεύεται στους δημοσιογράφους με δημοσιογραφικές άδειες να εισέρχονται στο κτήριο χωρίς συνοδεία, θεσπίζονται πρωτοφανείς κανόνες που διέπουν πότε ένας δημοσιογράφος μπορεί να προσφέρει ανωνυμία σε μια πηγή και παραμένουν σε ισχύ διατάξεις που ακυρώθηκαν με την εντολή αυτού του δικαστηρίου», αναφέρει η δήλωση των Times. Το Πεντάγωνο σχεδιάζει επίσης να κλείσει τον χώρο εργασίας των δημοσιογράφων, γνωστό ως «Διάδρομο Ανταποκριτών», και να μεταφέρει τους δημοσιογράφους σε ένα παράρτημα μακριά από το κτίριο.

«Το κλείσιμο του Διαδρόμου των Ανταποκριτών και η επιβολή συνοδευόμενης πρόσβασης υπονομεύει την ανεξάρτητη δημοσιογραφία στο Πεντάγωνο σε μια στιγμή που το κοινό χρειάζεται σαφείς, αφιλτράριστες πληροφορίες για τον αμερικανικό στρατό», δήλωσε τη Δευτέρα ο πρόεδρος του Εθνικού Ομίλου Τύπου, Μαρκ Σέφ Τζούνιορ.

«Για δεκαετίες, αυτός ο διάδρομος ήταν κεντρικός για την ανεξάρτητη δημοσιογραφία για το Πεντάγωνο. Η κατάργησή του και η απαίτηση συνοδευόμενης πρόσβασης θα περιόριζε δραστικά τον τρόπο με τον οποίο οι δημοσιογράφοι συλλέγουν ειδήσεις, βρίσκουν πηγές και καλύπτουν έναν από τους πιο ισχυρούς θεσμούς της κυβέρνησης, μειώνοντας αυτό που το κοινό μπορεί να δει και να καταλάβει σχετικά με τις αποφάσεις που λαμβάνονται στο όνομά του». Η θέση του Πενταγώνου σχετικά με τις τυπικές δημοσιογραφικές πρακτικές είναι αυτή που ανησυχεί περισσότερο τον Σεθ Στερν, από το Ίδρυμα Ελευθερίας του Τύπου με έδρα τη Νέα Υόρκη.

Η κυβέρνηση Τραμπ στοχεύει να «ποινικοποιήσει» το ρεπορτάζ

«Η ιδέα ότι οι δημοσιογράφοι δεν έχουν το δικαίωμα να ζητούν πληροφορίες από μη εξουσιοδοτημένο προσωπικό, ότι οι δημοσιογράφοι έχουν την ευθύνη να βοηθούν την κυβέρνηση να διατηρεί μυστικά […] είναι αντίθετη με αυτό που πρεσβεύει η Πρώτη Τροπολογία στις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Στερν, επικεφαλής υπεράσπισης του ιδρύματος. Σύμφωνα με το Σύνταγμα των ΗΠΑ, η Πρώτη Τροπολογία προβλέπει την προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών της θρησκείας, του λόγου, του Τύπου, του συνέρχεσθαι και της υποβολής αιτημάτων.

Λίγες ημέρες πριν από την απόφαση, έγινε ακόμη πιο σαφές ότι η κυβέρνηση, και ιδιαίτερα ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, διαφωνεί. Ο Χέγκσεθ έχει επικρίνει επανειλημμένα τα ρεπορτάζ για τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν στις συνεντεύξεις Τύπου του. «Το δικαστήριο αφαίρεσε κάθε διάταξη που επέτρεπε στο Υπουργείο να ελέγχει τους κατόχους διαπιστευτηρίων τύπου για κινδύνους ασφαλείας και κάθε διάταξη που επέτρεπε στο υπουργείο να αρνηθεί, να ανακαλέσει ή να αναστείλει μια διαπίστευση τύπου βάσει λόγων ασφαλείας, ενώ ταυτόχρονα διέταξε το υπουργείο να επαναφέρει αμέσως τις διαπιστεύσεις τύπου για τους New York Times», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Πενταγώνου, Σον Πάρνελ, στις 23 Μαρτίου. «Το Υπουργείο συμμορφώνεται πάντα με τις δικαστικές εντολές, αλλά διαφωνεί με την απόφαση».

Για τον Στερν, όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός μοτίβου κυβερνητικής συμπεριφοράς που επιδιώκει να «ποινικοποιήσει πολλά από αυτά που κάνουν οι δημοσιογράφοι καθημερινά». Εάν δεν ελεγχθεί, είπε, οι επιπτώσεις στην ελευθερία του Τύπου και της πληροφόρησης θα μπορούσαν να είναι δραματικές. «Ακόμα κι αν τελικά οι δημοσιογράφοι δεν καταδικαστούν, κανείς δεν θέλει να συλληφθεί, κανείς δεν θέλει να δικαστεί».

Η ελευθερία του Τύπου υποχωρεί

Ενώ το δικαστήριο αποφάνθηκε γενικά υπέρ της ελευθερίας του Τύπου αυτή τη φορά, η οπισθοδρόμηση είναι σαφής. Οι ΗΠΑ κατατάχθηκαν στη θέση 57 τον τελευταίο ετήσιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου του 2025 και πιθανότατα θα υποχωρήσουν περαιτέρω όταν δημοσιευτούν τα αποτελέσματα του επόμενου έτους. Οι συντάκτες της έκθεσης των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα» δήλωσαν ότι «η χώρα βιώνει την πρώτη σημαντική και παρατεταμένη μείωση της ελευθερίας του Τύπου στη σύγχρονη ιστορία και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία επιδεινώνει σημαντικά την κατάσταση».

Ο Στερν δήλωσε ότι πρόκειται για μια προσπάθεια δημιουργίας ενός περιβάλλοντος όπου οι δημοσιογράφοι πρέπει να είναι πρόθυμοι να θυσιάσουν την ελευθερία τους να πουν την αλήθεια. «Σίγουρα θα γίνει πολύ πιο δύσκολο, πολύ πιο επικίνδυνο και θα περιορίσει το πλήθος των ανθρώπων που είναι πρόθυμοι να κάνουν δημοσιογραφία σε εκείνους που είναι εξαιρετικά θαρραλέοι και ηρωικοί και δεν τους πειράζει να ρισκάρουν τη φυλάκιση», είπε.

Εκτός από τα άτομα, η κυβέρνηση Τραμπ έχει συχνά επιδιώξει να μηνύσει ειδησεογραφικούς οργανισμούς και επί του παρόντος κινεί υποθέσεις κατά των The Wall Street Journal, The New York Times, BBC και CNN, μεταξύ άλλων. Το ABC και η Paramount έχουν προηγουμένως συμβιβαστεί με τον πρόεδρο για περίπου 16 εκατομμύρια δολάρια η καθεμία. Αλλά ο Στερν είπε ότι τα χρήματα δεν είναι το ζητούμενο. «Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός σημαντικού ανασταλτικού φαινομένου. Γνωρίζουν ότι είναι απίθανο να δικαιωθούν σε πολλές από τις νομικές θεωρίες που παρουσιάζουν ενώπιον των δικαστηρίων. Αν δεν το γνώριζαν αυτό αρχικά, το ξέρουν τώρα επειδή χάνουν υποθέσεις συνέχεια», είπε.

«Αλλά αν χάσουν, δεν τους κοστίζει τίποτα. Δεν πληρώνουν τα δικαστικά τους έξοδα. Και αν κερδίσουν μία στις 10 ή μία στις 100 υποθέσεις, τότε καταπατούν τα συνταγματικά δικαιώματα των δημοσιογράφων και του κοινού. Ανοίγουν πόρτες από τις οποίες μπορούν να περάσουν με μανία».

Η ελευθερία της πληροφόρησης υπό απειλή

Ο υπερασπιστής της ελευθερίας του Τύπου έχει επίσης σοβαρές ανησυχίες για αυτό που χαρακτηρίζει ως «καταστροφή» του Νόμου περί Ελευθερίας της Πληροφόρησης (FOIA) από την κυβέρνηση Τραμπ. Η κυβέρνηση μείωσε τον προϋπολογισμό και το προσωπικό για τον FOIA στις αρχές του 2025 και ο όγκος των εκκρεμών υποθέσεων του FOIA αυξήθηκε κατά 42% πέρυσι σε περισσότερες από 30.000 υποθέσεις σε ολόκληρο το υπουργείο, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία. Μια υπόθεση θεωρείται ότι βρίσκεται σε εκκρεμότητα εάν δεν υπάρξει απάντηση εντός 20 ημερών.

Ο Στερν λέει ότι οι προηγούμενοι πρόεδροι άνοιξαν τον δρόμο για αυτή την αποσυναρμολόγηση ενός ζωτικού δημοσιογραφικού εργαλείου, και ότι θα είναι δύσκολο να γυρίσει ο χρόνος πίσω, όποιος και αν κερδίσει την εξουσία στη συνέχεια.

«Το να πειστεί μια μελλοντική κυβέρνηση να ξαναχτίσει τον FOIA, όπως ήταν πριν από τον Τραμπ, πόσο μάλλον να κάνει τις απαραίτητες βελτιώσεις που ζητήθηκαν πριν από δεκαετίες, θα είναι μια δύσκολη υπόθεση», είπε. «Αυτό συμβαίνει επειδή γενικά δεν υπάρχει μεγάλη τάση από τους πολιτικούς να βοηθήσουν το κοινό να μάθει και να δημοσιοποιήσει τα άπλυτά του. Υποψιάζομαι ότι αφού ο Ντόναλντ Τραμπ καταστρέψει τον FOIA, αυτή θα είναι μια αργή ανοικοδόμηση που θα απαιτήσει μεγάλη πολιτική πίεση».

Παρά την ολοένα και πιο ζοφερή εικόνα για την ελευθερία του Τύπου στις ΗΠΑ, ο Στερν βρήκε κάποια ελπίδα στον ορισμό που δίνει ο Τραμπ στον Τύπο. «Ο Τραμπ, όντας προϊόν της δεκαετίας του 1980, επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στα μεγάλα ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα. Και αυτή δεν είναι απαραίτητα η πηγή ειδήσεων, στην οποία βασίζονται οι περισσότεροι Αμερικανοί και ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές. Επομένως, εξακολουθεί να υπάρχει πολλή και πολύ καλή δημοσιογραφία κάτω από τα ραντάρ του Τραμπ. Αυτό είναι ένα θετικό σημάδι.»

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle