Η Ουκρανία θέλει εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη – Αλλά ποιος θα βγει μπροστά;

«Εγγυήσεις ασφαλείας». Αυτές τις δύο λέξεις χρησιμοποίησε αμέτρητες φορές ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι κατά τη διάρκεια της επεισοδιακής του συνομιλίας με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, στον Λευκό Οίκο. Και τις επαναλαμβάνει διαρκώς. 

Πώς μπορεί η Ουκρανία να είναι σίγουρη ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα τηρήσει οποιαδήποτε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός – και δεν θα ξαναρχίσουν οι μάχες σε ένα ή δύο χρόνια, διερωτάται ο Ζελένσκι. Και πώς μπορεί να προστατευτεί η Ουκρανία από τις ανυποχώρητες φιλοδοξίες του ισχυρότερου γείτονά της; 

Ο Τραμπ έχει απορρίψει ανοιχτά τις εγγυήσεις ασφαλείας που ζητά ο Ζελένσκι. «Η ασφάλεια είναι τόσο εύκολη. Αυτό είναι περίπου το 2% του προβλήματος», είπε κατά τη διάρκεια της συνομιλίας τους. 

Οι απαντήσεις του Τραμπ στο ευρύτερο ζήτημα της ουκρανικής ασφάλειας ήταν ασαφείς, πέρα από τον ισχυρισμό ότι οι Ευρωπαίοι θα το χειριστούν και ότι δεν θα υπάρξει ανάγκη για ένα αμερικανικό «backstop».

«Δεν θα έπρεπε να είναι τόσο δύσκολο να γίνει μια συμφωνία», επισήμανε ο πρόεδρος των ΗΠΑ τη Δευτέρα, λίγες ώρες προτού ανακοινώσει την παύση της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία.

Παράλληλα, ανέφερε πως η παρουσία αμερικανικών εταιρειών που θα εκμεταλλευτούν τις σπάνιες γαίες και τα ορυκτά της Ουκρανίας θα ήταν αρκετή για να κρατήσει τη Ρωσία σε απόσταση. «Δεν νομίζω ότι κανένας θα “παίξει” αν είμαστε εκεί με πολλούς εργάτες», είπε.

Πάντως, σύμφωνα με το CNN, πολλές αμερικανικές εταιρείες δραστηριοποιούνταν στην Ουκρανία την ημέρα πριν από την εισβολή της Ρωσίας το 2022.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο ωστόσο φαίνεται να έχει μια πιο ρεαλιστική άποψη. Σε συνέντευξή του στο Fox News την περασμένη εβδομάδα, δήλωσε ότι «αυτό που πραγματικά χρειάζεται η Ουκρανία είναι ένα αποτρεπτικό μέσο … για να γίνει δαπανηρό για οποιονδήποτε την κυνηγήσει ξανά στο μέλλον». Πρόσθεσε ότι αυτό «δεν χρειάζεται να είναι μόνο η Αμερική. Οι Ευρωπαίοι μπορούν να συμμετάσχουν σε αυτό».

Άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι ΗΠΑ δεν θα είναι μέρος αυτής της αποτρεπτικής δύναμης. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι τα ευρωπαϊκά στρατεύματα στην Ουκρανία δεν θα έχουν προστασία βάσει της αρχής της συλλογικής ασφάλειας του ΝΑΤΟ. Αντίστοιχα, ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Μάικ Γουόλτς δήλωσε ότι το θέμα των εγγυήσεων ασφαλείας «θα είναι καθαρά υπόθεση των Ευρωπαίων».

Αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη στην Ουκρανία; 

Μετά τις εξελίξεις στις ΗΠΑ με την ουκρανική ηγεσία, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν στο Λονδίνο την Κυριακή για να αναζητήσουν λύσεις για το ουκρανικό αλλά και τις διατλαντικές σχέσεις.

«Πρόκειται για μια μοναδική στιγμή για την ασφάλεια της Ευρώπης», δήλωσε ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, καλώντας σε έναν «συνασπισμό των προθύμων (εταίρων)».

«Η Ευρώπη γνωρίζει ένα πράγμα: η συμφωνία, αν συμβεί, δεν αφορά απλώς τον τεμαχισμό της Ουκρανίας ή την εξασφάλιση μιας γρήγορης κατάπαυσης του πυρός … αφορά μια διαρκή και ασφαλή ειρηνευτική συμφωνία, για υπαρξιακά ζητήματα ασφάλειας για όλη την Ευρώπη», έγραψε ο Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, πρώην πρέσβης της Γερμανίας στην Ουάσινγκτον, στο Foreign Affairs.

Από το Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας εκτιμούν ωστόσο ότι οι Ευρωπαίοι «δεν διαθέτουν τόσο τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνατότητες όσο και την πολιτική βούληση και ενότητα» για να επωμιστούν το βάρος.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, που είναι πιο αισιόδοξος, εκτιμήσε ότι οι διαπραγματεύσεις θα διαρκέσουν αρκετές εβδομάδες και στη συνέχεια, μόλις υπογραφεί η ειρήνη, θα προχωρήσουν στην ανάπτυξη στρατευμάτων, στην οποία όμως θα πρέπει να συμφωνήσει και η Ρωσία. 

Ο Μακρόν αναγνώρισε, ωστόσο, ότι μια εκεχειρία κατά μήκος της γραμμής του μετώπου των 1.000 χιλιομέτρων θα ήταν «πολύ δύσκολο» να επιβληθεί. Οι «ειρηνοφύλακες» θα έπρεπε να επιχειρήσουν σε ένα τοπίο με δάση, χωράφια και συντρίμμια βιομηχανικών πόλεων, που σε ορισμένες περιοχές περιβάλλεται από κακούς ή ανύπαρκτους δρόμους.

Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία έχουν εκφράσει την προθυμία να συμμετάσχουν στην ειρηνευτική δύναμη, ενώ και η Αυστραλία έχει εφκράσει ενδιαφέρον.

Αλλά η ανταπόκριση των άλλων Ευρωπαίων δεν ήταν ικανοποιητική. Ο απερχόμενος Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σολτς δήλωσε ότι «θα απαιτηθεί μια προσπάθεια για την οποία πολλοί δεν είναι ακόμη πραγματικά επαρκώς προετοιμασμένοι». Άλλοι σύμμαχοι απέφυγαν τις ερωτήσεις, ενώ η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι η ανάπτυξη στρατευμάτων «δεν έχει τεθεί ποτέ στο τραπέζι».

Ο Στάρμερ, πάντως, έχει πει πως και άλλες χώρες είναι έτοιμες να συνεισφέρουν προς τον σκοπό αυτό, ωστόσο δεν έχει διευκρινίσει ποιες είναι αυτές. Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας δήλωσε επίσης ότι «η προσπάθεια πρέπει να έχει ισχυρή υποστήριξη από τις ΗΠΑ», η οποία δεν είναι καθόλου εξασφαλισμένη.

Όπως επισημαίνει το CNN, δεν είναι ξεκάθαρο και το πώς θα είναι αυτή η ειρηνευτική δύναμη αλλά και ποιες εξουσίες θα έχει. Θα είναι μια μικρή ομάδα που θα αποτρέπει παραβιάσεις ή θα είναι μια αποστολή πλήρως εξοπλισμένη και ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της;

Εκτιμάται πως αυτή η ειρηνευτική ομάδα δεν μπορεί να είναι του ΟΗΕ καθώς η Ρωσία ως μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, θα πρέπει να συμφωνήσει σε αυτή.

Μια ολοκληρωμένη ειρηνευτική δύναμη θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον 100.000 ατόμων, σύμφωνα με αναλυτές. Συγκριτικά, η ειρηνευτική αποστολή που εστάλη στο Κοσσυφοπέδιο το 1999 είχε 48.000 στρατιώτες και η Ουκρανία είναι 50 φορές μεγαλύτερη από το Κοσσυφοπέδιο. 

Αναλυτές επίσης τονίζουν πως μια τέτοια στρατιωτική δύναμη θα απαιτούσε και μια μεγάλη αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη. 

Ένα ακόμη πρόβλημα που υπάρχει είναι πως ο πόλεμος στην Ουκρανία βασίζεται πάνω σε drones και πυραύλους, που έχουν αλλάξει τη φύση της σύγκρουσης και η ειρηνευτική αυτή δύναμη θα πρέπει να έχει την τεχνογνωσία για ηλεκτρονικό πόλεμο και εργαλεία για την καταπολέμηση των drones και την αντικατασκοπεία. 

Επίσης, υπάρχουν αμέτρητοι κίνδυνοι κλιμάκωσης. Αν οι ρωσικές δυνάμεις έριχναν βλήματα μεγάλου βεληνεκούς σε ένα φυλάκιο Γάλλων ή Βρετανών στρατιωτών, αυτό δεν θα έθετε τα κράτη του ΝΑΤΟ σε πόλεμο με τη Ρωσία; 

Και αυτό θα μπορούσε να είναι ακόμη και δελεαστικό για το Κρεμλίνο, γιατί αν στοχοποιούσε ευρωπαϊκά στρατεύματα κοντά στις γραμμές του μετώπου της Ουκρανίας, τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να βρεθούν σε πόλεμο με τη Ρωσία, χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ.

Από την άλλη., μια κατάπαυση του πυρός που βασίζεται σε μια μικρή στρατιωτική δύναμη θα ήταν απίθανο να καταφέρει να ελέγξει την κατάσταση. 

«Στην καλύτερη περίπτωση, θα δημιουργηθεί μια εξαιρετικά ασταθής κατάσταση, όπου μια αναζωπύρωση των εχθροπραξιών θα ήταν εύκολα δυνατή ή ακόμη και πιθανή», δήλωσε ο Marc Weller, καθηγητής διεθνούς δικαίου στην Πρωτοβουλία του Κέιμπριτζ για την Ειρηνευτική Διευθέτηση.

Το καλύτερο σενάριο

Ο Matthew Schmidt, καθηγητής εθνικής ασφάλειας και πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του New Haven, δήλωσε στο CNN ότι οι ρεαλιστικές εγγυήσεις ασφάλειας περιλαμβάνουν τρεις συνιστώσες: μια σημαντική διεθνή παρουσία στο έδαφος, την υποστήριξη των ΗΠΑ και έναν εκσυγχρονισμένο και διευρυμένο ουκρανικό στρατό.

Τουλάχιστον 100.000 ειρηνοφύλακες, παράλληλα με μια ουκρανική χερσαία δύναμη περίπου 200.000 στρατιωτών, θα μπορούσαν να επαρκούν ως αποτρεπτικό μέσο, είπε. Αυτό θα αντιστοιχούσε περίπου στο 1/3 της ρωσικής δύναμης που έχει αναπτυχθεί στην Ουκρανία.

Ακόμη και μια καλά εξοπλισμένη ειρηνευτική δύναμη θα απαιτούσε αμερικανικές δυνατότητες αερομεταφοράς, δορυφορική κάλυψη και πυραυλική άμυνα για την αποτροπή νέων ρωσικών επιθέσεων, δηλαδή όλα όσα δεν διαθέτουν οι Ευρωπαίοι αυτή τη στιγμή. 

Και ο Ζελένσκι υποστηρίζει ότι «η καλύτερη εγγύηση ασφάλειας είναι ένας ισχυρός ουκρανικός στρατός». 

Οι ουκρανικές δυνατότητες θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν δυτικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που θα επιτρέψουν στην Ουκρανία να κυνηγήσει τις ρωσικές γραμμές εφοδιασμού και τους κόμβους υλικοτεχνικής υποδομής, καθώς και πολύ πιο ισχυρή αεροπορική δύναμη, σε περίπτωση επανάληψης των εχθροπραξιών.

Αλλά αν το Κρεμλίνο δεν αναγκαστεί να διαπραγματευτεί, όλα αυτά είναι όνειρα θερινής νυκτός. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη δηλώσει ότι η παρουσία στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, είτε υπό τη σημαία της Συμμαχίας είτε όχι, θα ήταν «κατηγορηματικά απαράδεκτη».

Το RIA Novosti επικαλέστηκε την Τρίτη την Υπηρεσία Πληροφοριών Εξωτερικού μετέδωσε πως μια δύναμη 100.000 ειρηνευτικών δυνάμεων «θα ισοδυναμούσε με de facto κατοχή της Ουκρανίας».

Η Ρωσία «έχει θέσει μαξιμαλιστικές απαιτήσεις και θα αποδειχθεί πολύ δύσκολο να υποχωρήσει», αναφέρει ο Wolfgang Ischinger, πρώην πρέσβης της Γερμανίας στην Ουάσιγκτον, στο Foreign Affairs. «Είναι ψευδαίσθηση να πιστεύει κανείς ότι θα υπάρχει διαρκής ειρήνη με τη Ρωσία απλά και μόνο με την κατοχύρωση της γραμμής επαφής στην ανατολική Ουκρανία», επισήμανε. 

Έχει το πάνω χέρι η Ρωσία; 

Σύμφωνα με τη θεωρία του Πούτιν για τον πόλεμο, η Ρωσία κερδίζει. Κερδίζει σταδιακά, κάτι που μπορεί να επιταχυνθεί αν η Ουκρανία χάσει κρίσιμο στρατιωτικό υλικό των ΗΠΑ. 

Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου ανέφερε ότι οι προτεραιότητες του Πούτιν είναι να «εμποδίσει την Ουκρανία να αποκτήσει και να διατηρήσει το ανθρώπινο δυναμικό και το υλικό που χρειάζεται για να σταματήσει τη σταδιακή αλλά συνεχή ρωσική προέλαση».

Με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το Κρεμλίνο βλέπει τον Ζελένσκι απομονωμένο και τους Ευρωπαίους αφημένους στην τύχη τους. 

Η Ρωσία δεν έχει κανένα κίνητρο να συμβιβαστεί στις απαιτήσεις τους, οι οποίες περιλαμβάνουν την κατοχή και των τεσσάρων ανατολικών περιοχών της Ουκρανίας που έχουν προσαρτηθεί παράνομα (ακόμη και αν η Ρωσία δεν τις καταλάβει όλες), αυστηρούς περιορισμούς στο μέγεθος και τις δυνατότητες του ουκρανικού στρατού και ουκρανική ουδετερότητα.

«Η Ουκρανία θα πρέπει να υιοθετήσει ένα ουδέτερο, ανένταχτο καθεστώς, να μην έχει πυρηνικά και να υποβληθεί σε αποστρατιωτικοποίηση και αποναζιστικοποίηση», δήλωσε ο Πούτιν το περασμένο καλοκαίρι. Σύμφωνα με τη λογική της Μόσχας, ο Ζελένσκι πρέπει να φύγει, επειδή η Ρωσία δεν μπορεί να υπογράψει συμφωνία με έναν «παράνομο» ηγέτη.

Έτσι τίθεται το ερώτημα, όταν έρθει η ώρα, η κυβέρνηση Τραμπ θα αλλάξει την τακτική του προς το Κρεμλίνο; Ο πρόεδρος των ΗΠΑ και άλλοι ανώτεροι αξιωματούχοι των ΗΠΑ έχουν πει ότι η Ρωσία θα πρέπει να κάνει παραχωρήσεις, χωρίς όμως να δώσουν λεπτομέρειες.

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η αναγνώριση της κυριαρχίας της Μόσχας στις τέσσερις ανατολικές περιοχές της Ουκρανίας θα παραβίαζε κάθε προηγούμενο, οπότε το εδαφικό ζήτημα θα πρέπει να αναβληθεί, όπως συμβαίνει στην κορεατική χερσόνησο για περισσότερα από 60 χρόνια.

«Ατσάλινος σκαντζόχοιρος»

Όλα τα μάτια είναι στραμμένα στις επόμενες κινήσεις των Ευρωπαίων ηγετών, αφού η κυβέρνηση του Τραμπ διέκοψε την στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία  και ανέφερε πως σχεδιάζει μείωση του αμερικανικού στρατιωτικού της αποτυπώματος στην Ευρώπη. 

Η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στις εγγυήσεις ασφαλείας που χρειάζεται η Ουκρανία μόνο μέσω της ανάπτυξης της δικής της αμυντικής ταυτότητας, συνδυάζοντας κοινή έρευνα, παραγωγή και εκπαίδευση. Αυτό δεν θα συμβεί εν μία νυκτί, αλλά τα βήματα για την ενίσχυση των αμυντικών βιομηχανιών της Ευρώπης βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και τώρα πρέπει να επιταχυνθούν.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αισιόδοξη για την ανάπτυξη ενός ταμείου για τις αμυντικές βιομηχανίες και την Τρίτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής φον ντερ Λάιεν πρότεινε να επιτραπεί στις χώρες της ΕΕ να αντλήσουν δάνεια ύψους έως 150 δισεκατομμυρίων ευρώ και να αποδεσμεύσουν πρόσθετες αμυντικές δαπάνες ύψους έως 800 δισεκατομμυρίων ευρώ τα επόμενα χρόνια.

Όπως τόνισε η πρόεδρος της Κομισιόν, οι Ευρωπαίοι πρέπει να εργαστούν για να «μετατρέψουν ουσιαστικά την Ουκρανία σε ατσάλινο σκαντζόχοιρο, που είναι δύσπεπτος για τους πιθανούς εισβολείς».

Ωστόσο, πάνω από κάθε προοπτική μιας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός δεσπόζει το ζήτημα των μακροπρόθεσμων προθέσεων της Ρωσίας.

Το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994 περιελάμβανε τη διαβεβαίωση ότι η Ρωσία, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ, θα «σέβονταν την ανεξαρτησία και την κυριαρχία και τα υφιστάμενα σύνορα της Ουκρανίας» σε αντάλλαγμα για την παραίτηση της Ουκρανίας από τα πυρηνικά όπλα της σοβιετικής εποχής που κληρονόμησε.

Η Μόσχα υπονόμευσε επανειλημμένα τη διαδικασία του Μινσκ που αποσκοπούσε στην επίλυση του καθεστώτος των εδαφών στην περιοχή Ντονμπάς της ανατολικής Ουκρανίας, τα οποία είχαν καταληφθεί το 2014-15 από φιλορωσικές πολιτοφυλακές. Ο Πούτιν επέμενε επίμονα ότι η Ρωσία δεν είχε καμία πρόθεση να εισβάλει στην Ουκρανία, μέχρι που το έκανε.

Η Ουκρανή υπουργός Οικονομικών υπενθύμισε τη Δευτέρα πώς η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός για το Ντονμπάς που υπέγραψε η Ρωσία στο Παρίσι το 2019 παραβιάστηκε από τη Μόσχα μέσα σε λίγες εβδομάδες.

«Στη συνέχεια, στις 18 Φεβρουαρίου 2020, οι Ρώσοι εξαπέλυσαν μία από τις μεγαλύτερες επιθέσεις. Αυτό είναι το μοτίβο του Κρεμλίνου: εξαπάτηση, ψεύτικες υποσχέσεις και κλιμάκωση», ανέφερε.

Περισσότερο από τις απαιτήσεις του Ζελένσκι για εγγυήσεις ασφαλείας, αυτό το μοτίβο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ειρήνη, καταλήγει στην ανάλυσή του το CNN. 

Πηγή: skai.gr