Κατά τη διάρκεια των πατροπαράδοτων εορτασμών των Θεοφανίων στη Σεβίλλη, ο πρόεδρος της Περιφερειακής Αρχής της Ανδαλουσίας Χουάνμα Μορένο, έβαψε το πρόσωπό του μαύρο για να υποδυθεί τον Βαλτάσαρ, έναν από τους Τρεις Μάγους.
Η εικόνα αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από ακτιβιστές και σχολιαστές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φέρνοντας το ζήτημα του ρατσισμού στο προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου.
Ιστορικά το «blackface» – όταν δηλαδή ένας λευκός βάφει το πρόσωπό του μαύρο, αναπαριστώντας με ρατσιστικό τρόπο έναν μαύρο άνθρωπο – έχει χρησιμοποιηθεί για να χλευάσει τους μαύρους, ενισχύοντας τα ρατσιστικά στερεότυπα. Ο Μορένο πάντως δήλωσε σε ανάρτησή του στο X ότι ήταν «τιμή» του που υποδύθηκε τον βιβλικό χαρακτήρα.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Δεύτερο περιστατικό στην ισπανική πολιτική
Σε πρώιμα χριστιανικά κείμενα ο Βαλτάσαρ παρουσιάζεται ως Αφρικανός ενώ έργα της Αναγέννησης τον απεικονίζουν συχνά ως μαύρο. Σύμφωνα με τους ακτιβιστές ωστόσο αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για περιστατικά «blackface» από λευκούς – πρόκειται για μία πρακτική που πρέπει να σταματήσει εντελώς και είναι προτιμότερο ο εκάστοτε ρόλος να ανατίθεται απλώς σε κάποιον μαύρο άνθρωπο.
Το αξιοσημείωτο είναι πως αυτό δεν είναι το μοναδικό πρόσφατο περιστατικό «blackface» στις τάξεις της ισπανικής πολιτικής ηγεσίας. Το 2024 το γραφείο του δημάρχου της Μαδρίτης κυκλοφόρησε ένα εορταστικό βίντεο, στο οποίο εμφανιζόταν λευκός ηθοποιός με βαμμένο μαύρο πρόσωπο. Και τότε ο ηθοποιός υποδυόταν τον Βαλτάσαρ, απευθυνόταν στα παιδιά που υποσχόμενος δώρα και μάλιστα μιλούσε με ψεύτικη «ξενική» προφορά, κάνοντας εσκεμμένα γραμματικά λάθη.
Η Ολλανδία και ο αμφιλεγόμενος «Μαύρος Πιτ»
Η πιο γνωστή ίσως ευρωπαϊκή παράδοση με blackface είναι ο «Μαύρος Πιτ» στην Ολλανδία. Κάθε χρόνου, ο Σιντερκλάας – ο Ολλανδός Άγιος Βασίλης – επισκέπτεται πόλεις και χωριά της Ολλανδίας, σε εντυπωσιακές παρελάσεις και συνοδευόμενος από τον βοηθό του, τον «Μαύρο Πιτ» που παραδοσιακά απεικονίζεται μαύρος.
Τον ρόλο του «Μαύρου Πιτ» υποδύονται συνήθως λευκοί Ολλανδοί, οι οποίοι βάφουν το πρόσωπό τους μαύρο, βάζουν σγουρές μαύρες περούκες, τονίζουν υπερβολικά τα χείλη τους και φορούν χρυσά σκουλαρίκια. Για τους ακτιβιστές πρόκειται ξεκάθαρα για «blackface» σε μια ρατσιστική απεικόνιση των μαύρων ανθρώπων που θα έπρεπε εδώ και καιρό να έχει καταργηθεί. Η παράδοση όχι μόνο καθιστά τους μαύρους ανθρώπους αντικείμενο χλευασμού, αλλά μπορεί εύκολα να θεωρηθεί και ως σύμβολο του αποικιοκρατικού παρελθόντος της Ολλανδίας.
Οι υποστηρικτές της παράδοσης ισχυρίζονται πως η «εξαφάνιση» του «Μαύρου Πιτ» θα ισοδυναμούσε με την κατάργηση μιας από τις πιο εμβληματικές ολλανδικές παραδόσεις.
Οι διαμαρτυρίες άρχισαν να αποκτούν δυναμική κυρίως χάρη στον ποιητή Τζέρι Αφρίγιε, ο οποίος ξεκίνησε το 2010 το κίνημα «Kick Out Black Pete» (KOZP) για την καταπολέμηση του ρατσισμού. Σύμφωνα με τον ίδιο, το κίνημα έχει πετύχει μια σημαντική νίκη: «Αυτή την εποχή του χρόνου έβλεπες εκατοντάδες ‘Μαύρους Πιτ’, εκατοντάδες λευκούς ανθρώπους με ‘blackface’. Σήμερα όμως τα πράγματα είναι πλέον διαφορετικά», δήλωσε στο γαλλικό πρακτορείο AFP.
Στόχος του κινήματος ήταν η «απο-κανονικοποίηση» του «Μαύρου Πιτ» και της πρακτικής του «blackface» – και φαίνεται πως αυτό έχει επιτευχθεί σε κάποιο βαθμό, παρ’ ότι στο παρελθόν το κίνημα αντιμετωπιζόταν με μεγάλη επιθετικότητα. Σύμφωνα με έρευνα της Ipsos, το ποσοστό των Ολλανδών που επιθυμούν τη διατήρηση της παράδοσης έχει μειωθεί στο 38%, έναντι 65% το 2016.
Ο Αφρίγιε έχει επισημάνει πως ο «Μαύρος Πιτ» ήταν δημιούργημα της φαντασίας του συγγραφέα και ποιητή Γιαν Σχένκμαν, ο οποίος εκλαΐκευσε την ιστορία του Αγίου Νικολάου στην Ολλανδία. Ο «Μαύρος Πιτ» είναι στην πραγματικότητα «ένας μαύρος υπηρέτης που υπηρετεί έναν λευκό αφέντη», όπως λέει ο Αφρίγιε, τονίζοντας ότι στη σημερινή εποχή αυτό είναι απλώς «απαράδεκτο». Συνολικά ωστόσο, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, ο Αφρίγιε τονίζει πως η Ολλανδία εξακολουθεί να παλεύει με το αποικιοκρατικό της παρελθόν και απομένει ακόμη πολλή δουλειά να γίνει.
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
Πηγή: Deutsche Welle
