Γράφει η Μαρία Μπάστα
Η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί χαρακτηριστικό των σύγχρονων Δυτικών κοινωνιών, όπου περίπου 20% του πληθυσμού έχει ηλικία άνω των 60 ετών, οδηγώντας σε αύξηση της συχνότητας των περιστατικών με άνοιες και συναφείς διαταραχές, καθώς και των προβλημάτων υγείας νοσηρότητας και της θνητότητας που συνοδεύονται από αυτές.
Επιπρόσθετα, αυξάνεται το κόστος στα συστήματα υγείας, τα έτη ανικανότητας και το φορτίο των φροντιστών των πασχόντων.
Με βάση τα παραπάνω μεγάλες προσπάθειες έχουν γίνει για να βρεθούν θεραπείες για την άνοια. Παρ’ όλα αυτά, οι διαθέσιμες μέχρι τώρα θεραπείες είναι ακόμη πολύ περιορισμένες σε φάρμακα που αφορούν περισσότερο την καθυστέρηση της πορείας της νόσου παρά την ίαση.
Εξαίρεση αποτελούν τα νεότερα μονοκλονικά αντισώματα που φαίνεται να έχουν τη δυνατότητα να αντιστρέψουν την πορεία της νόσου, είναι όμως φάρμακα κοστοβόρα, με συγκεκριμένες ενδείξεις και δυνητικά σοβαρές παρενέργειες. Γι’ αυτό, η έρευνα τις τελευταίες δεκαετίες έχει εστιαστεί στον εντοπισμό δυνητικά τροποποιήσιμων παραγόντων που μπορεί να ανατρέψουν ή να καθυστερήσουν την εξέλιξη των γνωσιακών διαταραχών, όπως η διατροφή και η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, η άσκηση, η ρύθμιση καρδιομεταβολικών παραγόντων, η διόρθωση ελλειμμάτων όρασης/ακοής, οι κοινωνικές επαφές.
Πρόσφατα ο ύπνος έχει αναδειχθεί ως ένας ακόμη πιθανός παράγοντας που μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση/εξέλιξη των γνωσιακών διαταραχών. Μελέτες από τη διεθνή βιβλιογραφία είχαν δείξει παλαιότερα συσχετίσεις μεταξύ ύπνου και γνωσιακή λειτουργίας. Πιο πρόσφατα, μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης βασιζόμενη στην κοορτή ηλικιωμένων της Κρήτης -μια κοορτή με πάνω από 3.200 άτομα της κοινότητας άνω των 60 ετών από τις αγροτικές και αστικές περιοχές του νομού Ηρακλείου- διερεύνησε σε βάθος τον ρόλο του ύπνου σε άνοια/συναφείς διαταραχές.
Οι ερευνητές έδειξαν ότι τα προβλήματα αϋπνίας απαντώνται στα 2/3 των ηλικιωμένων της κοινότητας και σχετίζονται με χειρότερες επιδόσεις σε μνήμη και άλλες γνωσιακές λειτουργίες.
Επίσης, βρέθηκε ότι τα άτομα με άνοια έχουν μεγαλύτερη διάρκεια βραδινού (~ 30λεπτά/ μέρα) και ημερήσιου (~ 15 λεπτά/μέρα) ύπνου σε σχέση με τους υγιείς ηλικιωμένους. Σε άτομα με Ήπια Νοητική Διαταραχή (ΗΝΔ), μια κατάσταση με ηπιότερα ελλείμματα που συχνά εξελίσσεται σε άνοια, η μακρά διάρκεια του ύπνου φαίνεται να αποτελεί δείκτη χειρότερης γνωσιακής λειτουργίας. Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε ότι σε πάσχοντες από άνοια ο ύπνος κατά τη διάρκεια της μέρας σχετίζεται με βαρύτερες μορφές της νόσου.
Τέλος, προοπτικές μελέτες από τους ίδιους ερευνητές έδειξαν ότι ηλικιωμένοι με συμπτώματα αϋπνίας, αντικειμενικά μετρούμενη κακή ποιότητα ύπνου και μεγάλη διάρκεια παραμονής στο κρεβάτι αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης/ επιδείνωσης ΗΝΔ ή άνοιας 8 έτη μετά την αρχική εκτίμηση.
Φαίνεται λοιπόν ότι από τη μία η αϋπνία και η μικρή διάρκεια ύπνου μπορεί να αποτελέσουν παράγοντα κινδύνου για εμφάνιση ή επιδείνωση γνωσιακών προβλημάτων. Από την άλλη η μεγάλη διάρκεια ύπνου αποτελεί δείκτη ύπαρξης ελλειμμάτων στη γνωσιακή λειτουργία των ηλικιωμένων. Για τους λόγους αυτούς η εκτίμηση και η παρέμβαση σε προβλήματα που αφορούν την ποιότητα και τη διάρκεια του ύπνου πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στις πολυεπίπεδες παρεμβάσεις που προτείνονται από τη διεθνή βιβλιογραφία για άτομα «υψηλού κινδύνου» για άνοια.
Η ελληνική παρεμβατική πρωτοβουλία αποτροπής εμφάνισης νοητικής διαταραχής και αναπηρίας (GINGER) εκτός των άλλων παρεμβάσεων, ανέπτυξε πρωτόκολλο εκτίμησης και αντιμετώπισης αϋπνίας με γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία ή/και φάρμακα, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας και της διάρκειας του ύπνου σε άτομα άνω των 55 ετών με υποκειμενικά προβλήματα μνήμης, χωρίς σαφή αντικειμενικά ελλείμματα. Προκαταρκτικά δεδομένα δείχνουν ότι τέτοιου είδους παρεμβάσεις είναι εφικτές στους Έλληνες μέσης/μεγάλης με καλή συμμόρφωση και ενθαρρυντικά αποτελέσματα όσον αφορά τόσο τη μνήμη όσο και τον ύπνο τους οδηγώντας σε υγιή γήρανση.
*Η Μαρία Μπάστα είναι Καθηγήτρια Παν/μιου Κρήτης
Με αφορμή την ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, η Ελληνική Πρωτοβουλία Ενάντια στην Αλτσχάιμερ (HIAAD) διοργανώνει την Παρασκευή 3 Απριλίου το 9ο «Ταξίδι Ελπίδας», την ετήσια εκδήλωση αφιερωμένη στην πρόληψη και την έρευνα για τη νόσο. Η φετινή διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί στο Ωδείο Αθηνών, με έμφαση στον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πρώιμη διάγνωση και πρόληψη της άνοιας. Δείτε το πρόγραμμα της εκδήλωσης εδώ
Πηγή: skai.gr
