Πάπας Φραγκίσκος: : Ο γεφυροποιός που άλλαξε τη «γεωπολιτική» πυξίδα της Καθολικής Εκκλησίας

Ο Αργεντινός καρδινάλιος Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο προανήγγειλε με τα πρώτα του λόγια πώς θα πορευτεί μετά την ανάληψη της ηγεσίας της Καθολικής Εκκλησίας το 2013 από το μπαλκόνι της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου: «Γνωρίζετε ότι ήταν καθήκον του Κονκλάβιου να δώσει στη Ρώμη έναν επίσκοπο. Φαίνεται ότι οι αδελφοί μου καρδινάλιοι πήγαν στα πέρατα της γης για να βρουν έναν, αλλά εδώ είμαστε».

Αυτή η φράση, που προκάλεσε τη συμπάθεια και την περιέργεια των πιστών, απέκτησε σταδιακά νόημα σε όλη τη διάρκεια της θητείας του. Ο Φραγκίσκος απευθύνθηκε στους μετανάστες, στους φτωχούς, στα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης από κληρικούς του Βατικανού, ενώ επιζήτησε βελτίωση των σχέσεων του Βατικανού με τον παγκόσμιο νότο και ανατολή και δη με την αναδυόμενη δύναμη της Κίνας. 

Από την αρχή, ο Πάπας έστειλε μηνύματα προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτό ίσχυε και με το όνομα που επέλεξε ως ποντίφικας, Φραγκίσκος, προς τιμήν του αγίου που αφιέρωσε τη ζωή του στην υπηρεσία των φτωχών και εκείνων που είχαν μεγαλύτερη ανάγκη.

Ο Φραγκίσκος, ένας Ιησουίτης με έντονη ιεραποστολική κλίση, ταρακούνησε τη συνήθη γεωπολιτική που ακολουθούσαν οι πάπες, μετατοπίζοντας το επίκεντρο από την Ευρώπη ως άξονα του καθολικισμού και θέτοντας στο επίκεντρο της διδασκαλίας του «τις περιφέρειες του κόσμου». 

Ήταν, όμως, κυρίως στον παγκόσμιο νότο, όπου ανέπτυξε τον ρόλο του ειρηνευτή «γεφυροποιού» (αυτή είναι η ετυμολογική σημασία της λέξης «ποντίφικας» από το λατινικό «pontifex»), όπως στο Νότιο Σουδάν, όπου επιζήτησε την ειρήνευση, ακόμη και πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2023, όταν αντιμετώπιζε προβλήματα κινητικότητας και ενίοτε χρειαζόταν ειδικό αμαξίδιο για τις μετακινήσεις του.

Η αντιπαράθεση με τον Ντόναλντ Τραμπ

Το 2015, κατά τη διάρκεια του πρώτου έκτακτου ιωβηλαίου του, αφιερωμένου στο έλεος, βρέθηκε στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, μια χώρα που βυθιζόταν σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο.

Το πρώτο του επίσημο ταξίδι ήταν στο ιταλικό νησί Λαμπεντούζα τον Ιούλιο του 2013, τότε σύμβολο της προσφυγικής κρίσης, όπου κατήγγειλε την «παγκοσμιοποίηση της αδιαφορίας» για τη μεταναστευτική δυστυχία χιλιάδων ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στη θάλασσα προσπαθώντας να φτάσουν στις ευρωπαϊκές ακτές. 

Η κριτική του σε ορισμένες μεταναστευτικές πολιτικές αποτέλεσε την κύρια αιτία της έντασης με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για το διαχωριστικό τείχος μεταξύ ΗΠΑ και Μεξικού που υποσχέθηκε κατά την πρώτη θητεία του και για τις μαζικές απελάσεις κατά τη δεύτερη θητεία του. «Όποιος σκέφτεται να χτίσει τείχη και όχι γέφυρες δεν είναι καθολικός», είπε ο Φραγκίσκος το 2016. Πρόσφατα, εξέφρασε τη διαφωνία του με την πολιτική των απελάσεων, η οποία «υποβαθμίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».

Το «πλησίασμα» με την Κίνα  

Ένα από τα ορόσημα του ποντιφικού έργου του Φραγκίσκου ήταν η προσέγγιση με την Κίνα. Μια χώρα με τεράστιο θρησκευτικό δυναμικό, την οποία επιθυμούσαν και οι προκάτοχοί του, όπου η Καθολική Εκκλησία διώχθηκε και υποβιβάστηκε στην παρανομία και η οποία δεν είχε διπλωματικές σχέσεις με την Αγία Έδρα από το 1951.

Το 2018, ο Μπεργκόλιο πέτυχε μια ιστορική συμφωνία με το Πεκίνο, η οποία ήταν το «κλειδί» για την έναρξη του «ξεπαγώματος» των σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών και ουσιαστικά συνίστατο στην επίτευξη συναίνεσης για τον διορισμό επισκόπων. Οι σχέσεις δεν έχουν ακόμη αποκατασταθεί, αλλά πρόκειται για ένα σημαντικό πρώτο βήμα. Το Βατικανό επιθυμούσε να ξεπεράσει την περίοδο της αποξένωσης και της σύγκρουσης με μια χώρα όπου οι ειδικοί πιστεύουν ότι υπάρχουν περίπου 40 εκατομμύρια χριστιανοί.

Ο Φραγκίσκος είχε, επίσης, επικεντρωθεί σε ξεχασμένες χώρες και συγκρούσεις και αυτό το πέτυχε μέσω των αποστολικών του ταξιδιών. Στη Σιουδάδ Χουάρες του Μεξικού, λίγα χιλιόμετρα από τα σύνορα με τις ΗΠΑ, τέλεσε μια ιστορική λειτουργία το 2016 και ευλόγησε έναν σταυρό αφιερωμένο στους μετανάστες που διακινδυνεύουν τη ζωή τους προσπαθώντας να φτάσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Διαμεσολάβηση στην Κούβα και στο βάθος η Ουκρανία

Το 2019 πραγματοποίησε ένα σημαντικό ταξίδι στην Ιαπωνία, έναν ιδιαίτερο προορισμό για τον Μπεργκόλιο, ο οποίος στα νιάτα του ονειρευόταν να γίνει ιεραπόστολος εκεί. Το ταξίδι ήταν γεμάτο με συμβολισμούς, με επισκέψεις στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι και προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου. Το 2017, ταξίδεψε στην Κολομβία για να προσφέρει την υποστήριξή του στις ειρηνευτικές συμφωνίες της κυβέρνησης με τους FARC και να στηρίξει τη διαδικασία συμφιλίωσης. Το 2015, ταξίδεψε στην Κούβα και τις Ηνωμένες Πολιτείες για να συμβάλει στην απεμπλοκή των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, είχε ζητήσει άμεσα από τον Φραγκίσκο να μεσολαβήσει για την εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων με την Κούβα. Ο ποντίφικας έδωσε μια ιστορική ομιλία στο αμερικανικό Κογκρέσο.

Ο Φραγκίσκος είχε επίσης προτείνει τη διαμεσολάβηση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, αν και σε αυτή την περίπτωση το Κίεβο απέρριψε την προσφορά για πλήρη διαμεσολάβηση και το Κρεμλίνο δεν ανταποκρίθηκε. Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, επισκέφθηκε τον Φραγκίσκο στο Βατικανό και ζήτησε διπλωματική υποστήριξη για την απελευθέρωση των Ουκρανών κρατουμένων που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Μόσχας.

Ο Πάπας παρακολούθησε στενά τη σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας και προσπάθησε -ανεπιτυχώς- να προωθήσει τον διάλογο μεταξύ των δύο πλευρών. Έστειλε επίσης ανθρωπιστική βοήθεια στην Ουκρανία σε αμέτρητες περιπτώσεις. Η Ουκρανία έχει επανειλημμένα επικρίνει ορισμένες δηλώσεις του Πάπα. Πέρυσι, επέκρινε τα σχόλια του Πάπα σε συνέντευξή του στην ελβετική τηλεόραση, στην οποία δήλωσε ότι το Κίεβο θα πρέπει να έχει το «θάρρος» να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία, κάτι που ερμηνεύτηκε ως έκκληση προς την Ουκρανία να παραδοθεί. Το Βατικανό διευκρίνισε λίγο αργότερα ότι ο Πάπας υποστήριξε «την παύση των εχθροπραξιών και την εκεχειρία που επιτυγχάνεται με το θάρρος των διαπραγματεύσεων» και όχι την ανοιχτή παράδοση της Ουκρανίας.

Η θέση του Ποντίφικα για τη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης υπήρξε επίσης λεπτή. Ο Φραγκίσκος, ο οποίος πάντα υπερασπιζόταν τη λύση των δύο κρατών που πρότειναν τα Ηνωμένα Έθνη για τον τερματισμό της αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης, επέκρινε δριμύτατα τις επιθέσεις του Ισραήλ στη Γάζα, χαρακτηρίζοντάς τες «ανήθικες και δυσανάλογες». 

Η διπλωματία του Βατικανού προσπαθεί να αποφύγει όρους όπως γενοκτονία και τρομοκρατία και έχει προσπαθήσει να παραμείνει ουδέτερη στη σύγκρουση, περιοριζόμενη στο να ζητάει ειρήνη και την άφιξη ανθρωπιστικής βοήθειας για τον άμαχο πληθυσμό. Ωστόσο, υπήρξαν κάποιες στιγμές έντασης, όπως μετά τη διπλή συνάντηση του Φραγκίσκου με συγγενείς Ισραηλινών ομήρων που είχαν συλληφθεί από τη Χαμάς στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 και με συγγενείς Παλαιστινίων που επλήγησαν από τον πόλεμο. 

Οι Παλαιστίνιοι είπαν ότι ο Φραγκίσκος μίλησε για γενοκτονία κατά τη διάρκεια της κατ’ ιδίαν συνάντησης, προκαλώντας διπλωματικό σάλο που υπογράμμισε ότι το Ισραήλ και η Αγία Έδρα βιώνουν την πιο τεταμένη περίοδο στις σχέσεις τους τις τελευταίες δεκαετίες.

Πηγή: skai.gr