Politico: 5 βήματα για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ το 2027 – Το εμπόδιο Όρμπαν και η απειλή του Άρθρου 7

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επεξεργάζεται ένα πρωτοφανές σχέδιο που θα μπορούσε να παραχωρήσει στην Ουκρανία καθεστώς μερικής ιδιότητας μέλους στην Ένωση ήδη από το επόμενο έτος, καθώς οι Βρυξέλλες επιχειρούν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη και να την απομακρύνουν από τη σφαίρα επιρροής της Μόσχας, σύμφωνα με το Politico που επικαλείται δέκα αξιωματούχους και διπλωμάτες.

Τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας και ενώ το Κίεβο πιέζει ώστε η ένταξη στην ΕΕ το 2027 να συμπεριληφθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο, η ιδέα – που βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο – θα σηματοδοτούσε μια δραστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ένωση εντάσσει νέα κράτη στους κόλπους της. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν υλοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την πλήρη άσκηση των προνομίων της ιδιότητας μέλους.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση τονίζουν ότι το αίτημα του Κιέβου για ένταξη είναι επείγον. Η Ρωσία πιθανότατα θα προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι στους δημοσιογράφους στο Κίεβο την Παρασκευή, όταν ρωτήθηκε για τη σημασία της επισημοποίησης της ημερομηνίας ένταξης το 2027. «Για αυτό λέμε να ορίσουμε την ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία». 

Η ιδέα της ΕΕ παραπέμπει στο σχέδιο μιας «Ευρώπης πολλών ταχυτήτων» που έχει προτείνει ο Εμανουέλ Μακρόν και έχει παρουσιάσει επανειλημμένα από τότε που ανέλαβε την προεδρία της Γαλλίας το 2017. Η πιο πρόσφατη εκδοχή του σχεδίου έχει ανεπίσημα χαρακτηριστεί «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ και δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, καθώς ουσιαστικά εντάσσει τις χώρες στην Ένωση στην αρχή της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων ένταξης και όχι στο τέλος της.

Αξιωματούχοι της ΕΕ αναφέρουν ότι η ιδέα είναι ελκυστική, καθώς θα έδινε στο Κίεβο τον αναγκαίο χρόνο για να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις στους δημοκρατικούς θεσμούς, τη Δικαιοσύνη και το πολιτικό του σύστημα, μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο να εγκαταλείψει κάθε ελπίδα μελλοντικής ένταξης στην Ένωση και να απομακρυνθεί από τη Δύση. Ωστόσο, σημαντικά εμπόδια παραμένουν, με κυριότερο τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας.

Με βάση τις συνομιλίες με πέντε διπλωμάτες από διαφορετικές χώρες, καθώς και με τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο Ουκρανούς αξιωματούχους – στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία προκειμένου να μιλήσουν για τις εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις που γνωρίζουν – το Politico εντόπισε πέντε βασικά βήματα.

Βήμα 1: Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει επιλέξει να «επισπεύσει» την ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας, παρέχοντας στο Κίεβο άτυπη καθοδήγηση στις διαπραγματεύσεις των νομικών σταδίων που οδηγούν στην ένταξη.

Η ΕΕ έχει ήδη παράσχει στην Ουκρανία λεπτομέρειες για τρία από τα έξι διαπραγματευτικά στάδια. Σε άτυπη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ σκοπεύει να δώσει σε ουκρανική αντιπροσωπεία που θα παραστεί εκεί πληροφορίες και για επιπλέον στάδια, ώστε να ξεκινήσει η σχετική προεργασία.

«Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο Politico η Μαριλένα Ραούνα, υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Όπως ανέφερε, η συνάντηση της 3ης Μαρτίου θα έχει στόχο την επαναβεβαίωση αυτής της στήριξης.

«Ωστόσο, δεν θα υπάρξουν παρακάμψεις στις μεταρρυθμίσεις», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. Το ίδιο μήνυμα μετέφεραν δύο ανώτατοι διπλωμάτες από χώρες που στηρίζουν έντονα την Ουκρανία, όπως και όλοι οι αξιωματούχοι της ΕΕ με τους οποίους μίλησε το Politico.

«Η ένταξη στην ΕΕ φέρνει οφέλη μόνο αν πραγματοποιήσεις τη μεταρρύθμιση μέσα από τη διαδικασία διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ιδιότητας μέλους στην ΕΕ», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να συνδυάσει αυτά τα δύο: την ανάγκη για ταχεία προώθηση, αλλά και την ολοκλήρωση των μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία».

Από την πλευρά του, το Κίεβο δηλώνει έτοιμο να αναλάβει τις απαιτούμενες προσπάθειες. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι έως το 2027», δήλωσε την Παρασκευή ο Ζελένσκι. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονα για εγγυήσεις ασφαλείας. Και για εμάς, η ΕΕ σημαίνει εγγυήσεις ασφαλείας».

Βήμα 2: Δημιουργία ΕΕ με μέλη-lite (μορφή περιορισμένης ή βαθμωτής συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση)

Κυβερνήσεις της ΕΕ έθεσαν ερωτήματα στην πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σχετικά με τις προσπάθειες να ξεπεραστεί το αδιέξοδο στην ένταξη νέων κρατών στην Ένωση, κατά τη διάρκεια συνάντησης στις Βρυξέλλες την Παρασκευή, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν στη συζήτηση ή ενημερώθηκαν για το περιεχόμενό της.

Σύμφωνα με τους ίδιους, παρουσίασε μια σειρά επιλογών και μοντέλων που εξετάζει η ΕΕ. Μεταξύ αυτών περιλαμβανόταν και η ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης».

«Θα ήταν μια μορφή επανασχεδιασμού της διαδικασίας – εντάσσεσαι και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ που έχει γνώση των διαβουλεύσεων. «Με άλλα λόγια, θα γινόταν μια επανεξέταση του τρόπου ένταξης με βάση την πολύ διαφορετική κατάσταση που έχουμε σήμερα σε σχέση με τότε που η Κομισιόν καθόρισε τα κριτήρια ένταξης».

Η ιδέα δεν είναι να μειωθούν τα κριτήρια, αλλά να σταλεί ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα σε χώρες των οποίων η ένταξη καθυστερεί λόγω πολέμου ή αντίθεσης από πρωτεύουσες όπως η Βουδαπέστη — όχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά και στη Μολδαβία, την Αλβανία και άλλες.

«Είναι σημαντικό να σταλεί ένα πολιτικό μήνυμα», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. «Ο πόλεμος διαρκεί ήδη τέσσερα χρόνια. Οι Ουκρανοί χρειάζονται στήριξη. Η ΕΕ πρέπει να παρέχει αυτή τη στήριξη, τόσο πολιτικά όσο και ψυχολογικά».

Ενώ ο Ζελένσκι έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι η Ουκρανία δεν θα αποδεχθεί καθεστώς δεύτερης κατηγορίας στην ΕΕ, θα μπορούσε να είναι ανοιχτή σε κάτι που να καθορίζει επισήμως την πορεία της προς την Ένωση προτού γίνει πλήρες μέλος του μπλοκ, δήλωσε ένας αξιωματούχος που έχει γνώση των σκέψεων στο Κίεβο.

Ένας Μολδαβός αξιωματούχος δήλωσε στο Politico ότι η χώρα «θέλει να ενταχθεί σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί αποτελεσματικά πέρα από τα 27 κράτη-μέλη, και καλωσορίζουμε τις συζητήσεις για τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να γίνει αυτό δυνατό». Ταυτόχρονα, «η πλήρης ένταξη – με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ – πρέπει να παραμείνει ο σαφής και τελικός στόχος».

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα, δήλωσε τον προηγούμενο μήνα στο Politico ότι μια δημιουργική προσέγγιση στην ένταξη στην ΕΕ είναι «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και προσωρινά να μην έχει δικό της επίτροπο.

Η ιδέα έχει και επικριτές εντός της ΕΕ. «Αρχικά, δεν μπορείς να συζητάς για δύο κατηγορίες κρατών-μελών», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. «Αυτό δεν θα ήταν δίκαιο όχι μόνο για την Ουκρανία, αλλά και για το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Το μήνυμα πρέπει να είναι η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων».

Η Γερμανία, ειδικότερα, είναι αντίθετη στην ιδέα δημιουργίας πολλών επιπέδων ένταξης στην ΕΕ και επιφυλακτική ως προς το ενδεχόμενο ότι χώρες που θα ενταχθούν πριν να είναι έτοιμες θα τους υποσχεθούν πράγματα που οι Βρυξέλλες δεν θα μπορούν να υλοποιήσουν, σύμφωνα με ανώτατο διπλωμάτη. Ωστόσο, υπάρχει η ελπίδα ότι, αν και άλλες ισχυρές χώρες της ΕΕ, όπως Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία, υποστηρίξουν την πρωτοβουλία, το Βερολίνο θα μπορούσε να πειστεί.

Βήμα 3: Να φύγει από την εξουσία ο Όρμπαν

Η πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι να συμφωνήσουν και τα 27 κράτη-μέλη, καθώς οποιαδήποτε απόφαση διεύρυνσης της Ένωσης απαιτεί ομοφωνία. Ο Όρμπαν όμως, ο πιο στενός σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, είναι σταθερά αντίθετος.

Παρ’ όλα αυτά, η Κομισιόν και οι πρωτεύουσες της ΕΕ εστιάζουν στις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου και παράλληλα εξετάζουν τρόπους παράκαμψης του βέτο του Όρμπαν.

Ο Όρμπαν βρίσκεται αντιμέτωπος με σκληρό ανταγωνισμό και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Στην εκστρατεία του έχει χρησιμοποιήσει ως όπλο το ζήτημα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ, λέγοντας το Σαββατοκύριακο ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας» λόγω της προσπάθειάς της να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας και ότι δεν θα έπρεπε «ποτέ» να ενταχθεί στην Ένωση.

Κανένας από τους αξιωματούχους με τους οποίους μίλησε το Politico δεν πιστεύει ότι ο Όρμπαν θα αλλάξει γνώμη πριν από τις εκλογές.

Η εχθρική στάση του Ούγγρου πρωθυπουργού προς το Κίεβο «είναι βαθιά», δήλωσε ένας ανώτατος διπλωμάτης της ΕΕ. «Πρόκειται για προσωπικό ζήτημα μεταξύ του Όρμπαν και του Ζελένσκι. Είναι κάτι περισσότερο από στρατηγικό ή τακτικό παιχνίδι».

Ο Όρμπαν και ο Ζελένσκι έχουν επιτεθεί επανειλημμένα ο ένας στον άλλο. Ο Ζελένσκι κατηγόρησε δημόσια τον Όρμπαν ότι «κάνει πολύ επικίνδυνα πράγματα» μπλοκάροντας την πορεία της Ουκρανίας προς την ΕΕ και ξεχωριστά χαρακτήρισε τη Βουδαπέστη «μικρή Μόσχα». Ο Όρμπαν έχει αποκαλέσει την Ουκρανία «μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες του κόσμου» και έχει κατηγορήσει τον Ζελένσκι ότι εκτοξεύει απειλές κατά της κυριαρχίας της Ουγγαρίας.

Πολλοί αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν ότι ελπίζουν πως, αν ο Όρμπαν χάσει τις εκλογές, ο αντίπαλός του, Πέτερ Μάγιαρ, ο συντηρητικός ηγέτης του κόμματος αντιπολίτευσης, θα μπορούσε να αλλάξει στάση απέναντι στην Ουκρανία, δεδομένου ότι πέρυσι είχε υποσχεθεί να θέσει το θέμα σε δημοψήφισμα.

Ωστόσο, αν ο Όρμπαν επανεκλεγεί, τότε περνάμε στο βήμα τέσσερα.

Βήμα 4: Το «χαρτί» Τραμπ

Ενώ η αντίθεση του Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται αμετάβλητη, υπάρχει ένας άνθρωπος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να τον κάνει να αλλάξει γνώμη: Ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, που είναι στενός σύμμαχος του Όρμπαν και τον υποστήριξε πριν από τις ουγγρικές εκλογές, δεν έκρυψε ποτέ την επιθυμία του να είναι αυτός που θα ωθήσει την Ουκρανία και τη Ρωσία σε μια ειρηνευτική συμφωνία. Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να έχει γραφτεί σε ένα προσχέδιο ειρηνευτικής πρότασης ειρήνης 20 σημείων για το τέλος του πολέμου, η ελπίδα είναι ότι ο Τραμπ μπορεί να καλέσει τη Βουδαπέστη για να επιτευχθεί συμφωνία.

Ο Ζελένσκι υπαινίχθηκε αυτό το σενάριο την Παρασκευή.

Σύμφωνα με την ειρηνευτική πρόταση, οι ΗΠΑ «αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εγγυηθούν ότι κανείς δεν θα μπλοκάρει» τη συμφωνία, δήλωσε ο ίδιος. «Συζητάμε για το αν οι ΗΠΑ θα συνεργαστούν πολιτικά με ορισμένους ευρωπαϊκούς φορείς ώστε να μην προβούν σε μπλόκο».

Η διοίκηση Τραμπ είχε προηγουμένως ασκήσει πίεση στον Όρμπαν κατά τις διαπραγματεύσεις για τα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ κατά της Μόσχας, σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ.

Βήμα 5: Αν αποτύχουν τα προηγούμενα βήματα, αφαίρεση του δικαιώματος ψήφου της Ουγγαρίας

Αν αποτύχει η διπλωματική επιρροή του Τραμπ, η ΕΕ έχει ακόμα ένα χαρτί να παίξει: Να επαναφέρει στο τραπέζι το Άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ κατά της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Το Άρθρο 7, που εφαρμόζεται όταν μια χώρα θεωρείται ότι κινδυνεύει να παραβιάσει τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης, αποτελεί την πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους-μέλους, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων του να συμμετέχει στην ένταξη νέων κρατών.

Η ΕΕ δεν σκοπεύει να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση άμεσα, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα βοηθούσε τον Όρμπαν πριν από τις εκλογές του Απριλίου. Ωστόσο, τα κράτη – μέλη της ΕΕ αξιολογούν την υποστήριξη για τη χρήση αυτού του μέτρου, σε περίπτωση που ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να εμποδίζει τη λήψη αποφάσεων της ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απόλυτα πιθανή», δήλωσε τρίτος διπλωμάτης.

Πηγή: skai.gr