Πώς γίνονται στη Γερμανία οι απελάσεις;

Η Γερμανία δεν διαθέτει μασκοφόρους πράκτορες όπως η ICE, ούτε και γενικώς αντίστοιχη υπηρεσία. Οι προσπάθειες όμως εντείνονται διαρκώς για την επιτάχυνση των απελάσεων.Στη Γερμανία δεν υπάρχει υπηρεσία αντίστοιχη της ICE στις ΗΠΑ. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει, εάν επικρατούσε η άποψη της βαυαρικής πτέρυγας του ακροδεξιού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD).

Σε εσωτερικό έγγραφο του κόμματος, εμπνευσμένο, όπως φαίνεται, από τις πρακτικές της ICE υπό την κυβέρνηση Τραμπ και σε σύμπνοια με την πάγια αντιμεταναστευτική του στάση, προτείνεται η δημιουργία μίας «Ομάδας Ασύλου, Εντοπισμού και Απελάσεων» (“AFA”). Το κατά πόσο πάντως μία τέτοια ομάδα θα έφερνε ουσιωδώς διαφορετικά αποτελέσματα είναι αμφίβολο.

Τα τελευταία δέκα χρόνια η γερμανική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων, με στόχο να διευκολυνθούν οι απελάσεις μεταναστών με «χαμηλές προοπτικές παραμονής». Η προσπάθεια αυτή έχει ενταθεί προσφάτως, καθώς τόσο ο καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, όσο και ο προκάτοχός του, Όλαφ Σολτς, επεδίωξαν να άρουν τα νομικά εμπόδια για απελάσεις.

Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στα στατιστικά στοιχεία: σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκαν 21.311 απελάσεις – 16% περισσότερες σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους.

Επιπλέον, πάνω από 30.000 άνθρωποι «αυτο-απελάθηκαν» το 2025, εγκαταλείποντας τη χώρα οικειοθελώς, αφ’ ότου ενημερώθηκαν εγγράφως πως οφείλουν να φύγουν από τη χώρα εντός ορισμένου χρονικού διαστήματος.

Ποιοι μπορούν να απελαθούν;

Κατά κανόνα κάθε μετανάστης χωρίς άδεια παραμονής, καθώς και κάθε αιτών άσυλο του οποίου η αίτηση απορρίφθηκε, υποχρεούται να εγκαταλείψει τη Γερμανία έως μια συγκεκριμένη προθεσμία. Εάν δεν το πράξει, μπορεί να απελαθεί.

Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις για άτομα που δεν είναι βέβαιη η ταυτότητά τους, έχουν ήδη βρει εργασία στη Γερμανία ή δεν μπορούν να απελαθούν για ανθρωπιστικούς ή ιατρικούς λόγους.

Η απόφαση για την πραγματοποίηση μιας απέλασης λαμβάνεται από την τοπική υπηρεσία αλλοδαπών, η οποία εξετάζει την ύπαρξη ή απουσία νομικών εμποδίων. Εάν δεν διαπιστωθούν τέτοια, ορίζεται ημερομηνία απέλασης (η οποία δεν γνωστοποιείται στο άτομο). Εάν το άτομο έχει επιχειρήσει στο παρελθόν να αποφύγει την απέλαση ή εάν οι αρχές εκτιμούν πως μπορεί να διαφύγει, το κράτος δύναται να διατάξει την κράτησή του έως την ημερομηνία απέλασης.

«Οι απελάσεις αποτελούν μια εξαιρετικά γραφειοκρατική και επίπονη διαδικασία», λέει η Σβένια Σούραντε, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν και μέλος πανευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος για τις συνέπειες των πολιτικών επιστροφών και επανεισδοχής.

«Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι οι απελάσεις αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε επίπεδο διεθνούς διπλωματίας: υπό ποιες προϋποθέσεις θα δεχθούν οι χώρες πίσω τους πολίτες τους; Αυτό απαιτεί συγκεκριμένες αποδείξεις και διπλωματικές σχέσεις. Και έπειτα υπάρχει μια σχετικά περίπλοκη οργανωτική διαδικασία», εξηγεί η ίδια στην DW.

Πώς πραγματοποιούνται οι απελάσεις;

Ενώ η απόφαση για την απέλαση λαμβάνεται από τις υπηρεσίες αλλοδαπών του εκάστοτε κρατιδίου, η εκτέλεσή της γίνεται από ομοσπονδιακούς αστυνομικούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις ναυλώνονται ολόκληρα αεροσκάφη προς συγκεκριμένες χώρες για «συλλογικές απελάσεις», με την αστυνομία να οργανώνει τις κρατήσεις, έτσι ώστε να γεμίζει η πτήση. Το 2024 περίπου 7.300 από τις 20.100 απελάσεις πραγματοποιήθηκαν με ναυλωμένες πτήσεις.

Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα δαπανηρό για το κράτος: η ναύλωση ενός αεροσκάφους κοστίζει δεκάδες χιλιάδες ευρώ, ενώ στο αεροπλάνο πρέπει να επιβιβαστούν και αρκετοί ομοσπονδιακοί αστυνομικοί για τη συνοδεία των απελαθέντων.

Σε πολλές περιπτώσεις τα άτομα που πρόκειται να απελαθούν καλούνται αρχικά να παρουσιαστούν στις υπηρεσίες αλλοδαπών, όπου τους περιμένει ομοσπονδιακός αστυνομικός για να τους ενημερώσει. Στη συνέχεια συνοδεύονται στο σπίτι τους για να πάρουν ρούχα και προσωπικά αντικείμενα και οδηγούνται απευθείας στο αεροδρόμιο.

Ωστόσο, ορισμένες φορές η αστυνομία εμφανίζεται στα σπίτια τους τις πρώτες πρωινές ώρες και τους συλλαμβάνει. Σε αντίθεση με την ICE στις ΗΠΑ, οι αστυνομικοί δεν φορούν μάσκες και είναι με στολή. Οφείλουν να φέρουν ταυτότητα και να δηλώσουν το όνομά τους, εφόσον τους ζητηθεί.

Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες που δείχνουν πόσο ψυχοφθόρα μπορεί να είναι αυτή η διαδικασία. Ένας πρώην διευθυντής δομής φιλοξενίας μεταναστών στη Γερμανία περιέγραψε στην DW μια περίπτωση, όπου η αστυνομία εμφανίστηκε στις πέντε το πρωί και μετέφερε απευθείας στο αεροδρόμιο έναν άνδρα με αναπηρία, αφήνοντας τη σύζυγό του – επίσης με αναπηρία – χωρίς τον βασικό φροντιστή της.

Επισήμως οι απελαθέντες έχουν το δικαίωμα να κάνουν τηλεφωνήματα πριν από την απέλαση και σε ορισμένες περιπτώσεις δικηγόροι έχουν καταφέρει την τελευταία στιγμή να αποτρέψουν απελάσεις. Υπάρχουν όμως και αναφορές για άτομα στα οποία αφαιρέθηκαν τα κινητά τους τηλέφωνα.

Πώς επιταχύνθηκαν οι απελάσεις;

Τα τελευταία δέκα χρόνια η γερμανική κυβέρνηση έχει λάβει μια σειρά μέτρων για την επιτάχυνση των απελάσεων. Μεταξύ αυτών είναι τα εξής:

2015: τροποποιήθηκε ο νόμος ώστε να υπάρχουν περισσότερες αιτιολογήσεις για την προληπτική κράτηση πριν από την απέλαση
2016: περιορίστηκε η ιατρική εξαίρεση από την απέλαση, ώστε να αφορά μόνο άτομα με χρόνιες ή απειλητικές για τη ζωή ασθένειες
2019: άλλαξε ο νόμος, ώστε άτομα που θεωρούνται ύποπτα διαφυγής να μπορούν να κρατούνται προληπτικά, επεκτάθηκε επίσης ο κατάλογος των κριτηρίων κινδύνου διαφυγής και ποινικοποιήθηκε η διαρροή πληροφοριών για προγραμματισμένες απελάσεις
2022: επιτράπηκε η προληπτική κράτηση αιτούντων άσυλο που χαρακτηρίζονται επικίνδυνοι για έως έξι μήνες.
2024: η αστυνομία απέκτησε την αρμοδιότητα να ερευνά και άλλα δωμάτια κατοικιών κατά την αναζήτηση προσώπων προς απέλαση.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη Σούραντε, τα μέτρα αυτά δεν επιταχύνουν κατ’ ανάγκη τις απελάσεις. «Η έρευνά μας δείχνει πως αυτά τα μέτρα δεν έχουν καταστήσει τις απελάσεις πιο αποτελεσματικές», λέει. «Αντιθέτως, έχουν οδηγήσει σε μεγαλύτερο κοινωνικό αποκλεισμό και έχουν θέσει τους ανθρώπους σε ακόμα πιο επισφαλείς συνθήκες».

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Πηγή: Deutsche Welle