Όταν η 7χρονη κόρη της κλήθηκε να μάθει ένα ποίημα για τον «ένδοξο στρατό» της Ρωσίας για μια σχολική εκδήλωση, η Νίνα από τη Μόσχα θεώρησε ότι το πράγμα είχε παρατραβήξει. Η ίδια προσπαθεί να προστατεύσει την κόρη της από έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό «πατριωτικών» δραστηριοτήτων και μαθημάτων.
Αυτή η εντατικοποίηση της πολεμικής προπαγάνδας που απευθύνεται σε παιδιά στη Ρωσία αποτυπώνεται σε ένα ντοκιμαντέρ που βραβεύτηκε με Όσκαρ, με τίτλο Mr Nobody Against Putin.
Το ντοκιμαντέρ του BBC βασίστηκε σε υλικό που κατέγραψε ο Πάβελ Ταλάκιν, υπεύθυνος σχολικών εκδηλώσεων και βιντεογράφος, σε μια μικρή επαρχιακή πόλη, το Καραμπάς στα Ουράλια.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Αυτό που ανησυχεί περισσότερο τη Νίνα είναι ότι η κόρη της απολαμβάνει τη συμμετοχή της στο κρατικά υποστηριζόμενο πρόγραμμα.
«Της αρέσει η δασκάλα της, της αρέσουν οι συμμαθητές της – της αρέσει να ανήκει σε αυτό», λέει η Νίνα.
Φοβάται ότι αν αντιταχθεί ανοιχτά στις σχολικές δραστηριότητες, η κόρη της θα απομονωθεί κοινωνικά. Μάλιστα, όταν την κράτησε μια φορά στο σπίτι για να αποφύγει μια πατριωτική εκδήλωση, το παιδί στενοχωρήθηκε: «Δεν θέλω να νιώθει ότι δεν ανήκει».
Το ντοκιμαντέρ καταγράφει πώς ο Ταλάκιν εντάχθηκε απρόθυμα στον μηχανισμό προπαγάνδας του Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς εξελισσόταν η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Εισήχθησαν τελετές έπαρσης σημαίας και υποχρεωτικά μαθήματα που διδάσκουν στους μαθητές την επίσημη κυβερνητική εκδοχή για τις ρωσικές αξίες και τα παγκόσμια γεγονότα. Μάλιστα, τα σχολικά βιβλία ιστορίας ξαναγράφτηκαν ώστε να περιλαμβάνουν τις τελευταίες εξελίξεις, όπως αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν «ειδική στρατιωτική επιχείρηση».
Αυτές οι κατευθύνσεις συνεχίζονται. Μόλις τον περασμένο μήνα, το υπουργείο Παιδείας της Ρωσίας ανακοίνωσε σχέδια για την εισαγωγή λίστας κρατικά εγκεκριμένων παιχνιδιών και δραστηριοτήτων σε νηπιαγωγεία, με στόχο την προώθηση «παραδοσιακών ρωσικών αξιών».
Τα μηνύματα που θέλει να περάσει η κυβέρνηση στα παιδιά είναι σαφή: η εισβολή είναι ένας αμυντικός πόλεμος και ο πατριωτισμός σημαίνει απόλυτη πίστη. Ωστόσο, στο σπίτι ορισμένα παιδιά ακούν διαφορετικές απόψεις.
Ο 8χρονος Μαξίμ απαριθμεί όσα έμαθε: για μεγάλους Ρώσους ποιητές και ζωγράφους, για τη φιλία και το πώς να αποφεύγονται οι καβγάδες. Ο ενθουσιασμός του αυξάνεται όταν θυμάται μαθήματα για ρομπότ, τανκς και λέιζερ-ταγκ.
«Μας είπαν ότι έτσι προετοιμάζεσαι για τον πόλεμο», λέει.
Όπως και η Νίνα, η μητέρα του Μαξίμ, Μαρίνα, αντιτίθεται στον πόλεμο, αλλά αποφεύγει να το συζητά μπροστά στο παιδί της, φοβούμενη ότι μπορεί να επαναλάβει όσα ακούει δημόσια.
«Μια ενεργή αντιπολεμική στάση μπορεί να προσελκύσει ανεπιθύμητη προσοχή», λέει στο BBC.
Η ισορροπία ανάμεσα στα μηνύματα του σχολείου και σε όσα λέγονται στο σπίτι είναι δύσκολη, εξηγεί η ψυχοθεραπεύτρια Αναστασία Ρούμπτσοβα. «Το παιδί πρέπει να ζήσει σε αυτό το περιβάλλον – να πηγαίνει σχολείο και να ανήκει σε αυτή την ομάδα», λέει. «Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να συμφωνούν με την προπαγάνδα. Αλλά δεν χρειάζεται να παίρνουν πολιτική θέση μπροστά στο παιδί».
Συνιστά στους γονείς να επικεντρώνονται σε καθολικές αξίες, όπως η αξία της ανθρώπινης ζωής και η ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων, αντί να συγκρούονται άμεσα με τη σχολική αφήγηση.
Έρευνες δείχνουν ότι τα μικρότερα παιδιά είναι ιδιαίτερα δεκτικά στα μηνύματα από πρόσωπα εξουσίας. «Αν πεις σε ένα μικρό παιδί ότι ο πόλεμος είναι καλός, θα το αποδεχτεί», σημειώνει η Ρούμπτσοβα.
Σύμφωνα με την ερευνήτρια Έμιλι Γουίλομπι από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, η παιδική και εφηβική ηλικία αποτελούν κρίσιμο στάδιο για τη διαμόρφωση στάσεων. Το αν αυτές θα διατηρηθούν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.
«Όταν οι γονείς διαφωνούν ενεργά με τα μηνύματα των θεσμών, η οικογενειακή επιρροή συνήθως επικρατεί μακροπρόθεσμα», λέει.
Ωστόσο, όταν το κράτος ελέγχει τις περισσότερες πηγές πληροφόρησης και οι εναλλακτικές αφηγήσεις είναι περιορισμένες, το αποτέλεσμα είναι λιγότερο προβλέψιμο – κάτι που ισχύει σε μεγάλο βαθμό στη Ρωσία.
Μελέτες από την εποχή της ναζιστικής Γερμανίας δείχνουν ότι η σχολική ιδεολογική διαπαιδαγώγηση μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν ενισχύεται από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.
Η εφαρμογή των οδηγιών της ρωσικής κυβέρνησης διαφέρει σημαντικά από σχολείο σε σχολείο: κάποια τις εφαρμόζουν με ενθουσιασμό, άλλα τις μετριάζουν ή τις παρακάμπτουν, ενώ ορισμένοι εκπαιδευτικοί τις προσαρμόζουν ή αντιστέκονται σιωπηρά.
Σε μία σκηνή του ντοκιμαντέρ, παιδιά στο Καραμπάς κρατούν ρωσικές σημαίες καθώς συγκεντρώνονται για να ακούσουν τον Πούτιν να ανακοινώνει τη δημιουργία ενός παιδικού κινήματος που θυμίζει τους σοβιετικούς Πιονέρους. Σε άλλη σκηνή, μια τάξη προειδοποιείται ότι ο «εχθρός» θα προσπαθήσει να στρατολογήσει άτομα από τις κοινότητές τους και να διαδώσει προπαγάνδα εκ των έσω.
Τα μαθήματα αυτά είναι γνωστά ως «Συζητήσεις για σημαντικά θέματα». Η 14χρονη Μάγια από την Αγία Πετρούπολη τα βρίσκει βαρετά. «Κανείς δεν συμμετέχει. Καθόμαστε, ακούμε τον δάσκαλο και φεύγουμε», λέει.
«Η υποχρέωση των πολιτών να συμμετέχουν σε δημόσιες εκδηλώσεις πατριωτισμού είναι ένας τρόπος υπενθύμισης της ισχύος του καθεστώτος», σημειώνει ο Πολ Γκουντ, καθηγητής ρωσικών σπουδών στον Καναδά.
Για να ενισχύσουν την «πατριωτική εκπαίδευση», οι ρωσικές αρχές το 2023 διευκόλυναν την ένταξη αποφοίτων στον στρατό. Κάποιοι δελεάστηκαν με υψηλά οικονομικά κίνητρα, ενώ άλλοι πείστηκαν να συμμετάσχουν στην πολεμική προσπάθεια.
Η Μάγια, όπως και οι γονείς της, πιστεύει ότι ο πόλεμος είναι λάθος, αλλά δεν το συζητά στο σχολείο και δεν γνωρίζει τις απόψεις των συμμαθητών της.
«Στην αρχή ανησυχούσα ότι δεν θα μπορούσα να είμαι φίλη με όσους στηρίζουν τον πόλεμο και τον Πούτιν», θυμάται. «Τώρα όμως όλοι φέρονται τόσο ουδέτερα που όλα μοιάζουν φυσιολογικά».
Πηγή: skai.gr
