Στα άκρα η κρίση στη Μέση Ανατολή – Απειλές, επιθέσεις και ένταση γύρω από το Στενό του Ορμούζ

Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έδωσε στο Ιράν προθεσμία 48 ωρών για να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ, αλλιώς απείλησε ότι θα βομβαρδιστούν οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, ανεβάζοντας τους τόνους σε έναν πόλεμο που δεν δείχνει κανένα σημάδι αποκλιμάκωσης, καθώς εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα του.

Ο Τραμπ, υπό πίεση να ανακόψει την ραγδαία άνοδο των τιμών του πετρελαίου, δήλωσε ότι το Ιράν πρέπει να «ανοίξει πλήρως, χωρίς απειλές», τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό για τη διακίνηση ενέργειας. Έδωσε στην Ισλαμική Δημοκρατία προθεσμία 48 ωρών «από αυτή ακριβώς τη στιγμή», σε μια ανάρτηση στο Truth Social που δημοσιεύτηκε στις 7:44 μ.μ. ώρα Νέας Υόρκης το Σάββατο (02:44 Κυριακή ώρα Ελλάδος).

Το Ιράν απάντησε ότι — σε περίπτωση που οι ενεργειακές του εγκαταστάσεις δεχθούν επίθεση — θα κλείσει «εντελώς» το Στενό του Ορμούζ, όπως μετέδωσε την Κυριακή η κρατική τηλεόραση, επικαλούμενη δήλωση των Φρουρών της Επανάστασης. Το πέρασμα παραμένει ουσιαστικά κλειστό από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν να επιτίθενται στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, αν και πλοία από ορισμένες χώρες έχουν καταφέρει να το διασχίσουν.

«Ο ιρανικός στρατός θα στοχεύσει όλες τις υποδομές ενέργειας, πληροφορικής και αφαλάτωσης που ανήκουν στις ΗΠΑ και στο ισραηλινό καθεστώς στην περιοχή», ανέφερε το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim. Ο  Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, πρόσθεσε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι τα κεντρικά γραφεία και τα περιουσιακά στοιχεία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που αγοράζουν αμερικανικά ομόλογα αποτελούν «νόμιμους στόχους». 

Η ρητορική υποδηλώνει ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει, ενώ ο πόλεμος έχει ήδη προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου κρίση στον εφοδιασμό με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Οι τελευταίες απειλές έρχονται μετά από μια εβδομάδα σφοδρών επιθέσεων σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή, εντείνοντας την πιθανότητα οι συγκρούσεις να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Οι τελευταίες απειλές προκάλεσαν ανησυχία ακόμη και σε ορισμένα μέλη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος του Τραμπ για μια πιθανή κλιμάκωση της κατάστασης.

«Όταν το Ισραήλ βομβάρδισε έναν μη στρατιωτικό στόχο, έναν ενεργειακό στόχο, ο πρόεδρος δεν δίστασε να εκφράσει πόσο δυσαρεστημένος ήταν», δήλωσε την Κυριακή η Ρεπουμπλικανή γερουσιαστής Λίζα Μούρκοφσκι από την Αλάσκα. «Τώρα υποτίθεται ότι εμείς θα προχωρήσουμε σε κάτι τέτοιο. Ελπίζω σίγουρα να μην συμβεί αυτό, γιατί πιστεύω ότι θα οδηγήσει τη σύγκρουση σε ένα άλλο επίπεδο». Η ίδια πρόσθεσε: «Όταν περνάς στο επόμενο στάδιο, όπου υπάρχουν στρατεύματα επί τόπου, μιλάμε για ένα διαφορετικό επίπεδο σύγκρουσης από αυτό που μας είχε περιγράψει η κυβέρνηση».

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι οι επιθέσεις κατά του Ιράν έχουν ως στόχο την καταστροφή των οχυρώσεών του κατά μήκος του Στενού του Ορμούζ. Ο Τραμπ θα «λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα» για την επίτευξη των στόχων, μεταξύ των οποίων η καταστροφή της πολεμικής αεροπορίας και του ναυτικού του Ιράν, η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων και «της ικανότητάς του να ασκεί επιρροή σε διεθνές επίπεδο», δήλωσε ο Μπέσεντ την Κυριακή.

Η επαναφορά της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου στα κανονικά επίπεδα αναμένεται να διαρκέσει αρκετό καιρό, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, καθώς πολλές εγκαταστάσεις παραγωγής έχουν υποστεί ζημιές. Οι διακοπές αυτές προκαλούν επίσης έλλειψη λιπασμάτων και θρεπτικών συστατικών για τις καλλιέργειες, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών διαταραχών στην παραγωγή τροφίμων.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συνέχισαν να επιτίθενται σε στόχους στο Ιράν την Κυριακή, μεταξύ άλλων και στην περιοχή γύρω από την πρωτεύουσα, την Τεχεράνη. Η Ισλαμική Δημοκρατία εκτοξεύει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά του Ισραήλ και των αραβικών χωρών του Κόλπου.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου επανέλαβε τους στρατιωτικούς στόχους της χώρας του, δηλώνοντας στους δημοσιογράφους ότι σκοπός είναι «να καταστρέψουν πλήρως το πυρηνικό τους πρόγραμμα». Πρόσθεσε επίσης ότι το Ισραήλ έχει «στόχο να δημιουργήσει τις συνθήκες» ώστε οι Ιρανοί να ανατρέψουν τους ηγέτες τους.

Ο Ντέιβιντ Αμσαλέμ, υπουργός στο υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας του Νετανιάχου, δήλωσε ότι δεν είναι σαφές αν ο Τραμπ θα προχωρήσει στην εφαρμογή του τελευταίου τελεσίγραφου. «Κοιτάξτε, τελικά, ο Τραμπ δεν μας λέει — ή σίγουρα όχι σε μένα — τι σκοπεύει να κάνει», δήλωσε ο Αμσαλέμ στο ραδιοφωνικό σταθμό Galey Israel. «Αυτός είναι που καθορίζει το ρυθμό εδώ».

Σύμφωνα με εκτιμήσεις δυτικών μυστικών υπηρεσιών και άτομα που είναι εξοικειωμένα με το θέμα, το ιρανικό καθεστώς δεν κινδυνεύει να πέσει και οι αξιωματούχοι συσπειρώνονται γύρω από τους εναπομείναντες ηγέτες.

Περισσότεροι από 4.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στον πόλεμο σε ολόκληρη την περιοχή, σύμφωνα με κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς φορείς, με τα τρία τέταρτα των θυμάτων να καταγράφονται στο Ιράν. Στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ έχει εντείνει την επίθεσή του εναντίον των μαχητών της Χεζμπολάχ που υποστηρίζονται από το Ιράν, ο αριθμός των νεκρών ξεπερνά τους 1.000. Δεκάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ισραήλ και σε αραβικά κράτη.

Ο Πρόεδρος του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν, προειδοποίησε την Κυριακή ότι οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον υποδομών και ζωτικών εγκαταστάσεων στο νότιο Λίβανο θα μπορούσαν να αποτελέσουν «προοίμιο μιας χερσαίας εισβολής».

Εν τω μεταξύ, οι πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν εναντίον του Ισραήλ έχουν ενταθεί τις τελευταίες ημέρες. Το Σάββατο, περίπου 115 άτομα τραυματίστηκαν στις νότιες πόλεις Αράντ και Ντιμόνα, όπου βρίσκεται κοντά μια εγκατάσταση πυρηνικών ερευνών. Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι επρόκειτο για αντίποινα στην επίθεση κατά της πυρηνικής εγκατάστασης του Νατάνζ.

Μιλώντας την Κυριακή, ο Νετανιάχου κάλεσε τους ηγέτες άλλων χωρών να συμμετάσχουν στον πόλεμο. «Χαίρομαι που μπορώ να πω ότι βλέπω ορισμένους από αυτούς να αρχίζουν να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση», τόνισε ο Ισραληνιός πρωθυπουργός.

Η τελευταία προειδοποίηση του Τραμπ προς το Ιράν ήρθε μια μέρα αφότου δήλωσε ότι σκεφτόταν να «περιορίσει» τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και ότι την ευθύνη για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ θα αναλάμβαναν άλλες χώρες. Όλο αυτό χαρακτηρίζει τα αντιφατικά μηνύματα που έχει στείλει ο πρόεδρος καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις και οι αγορές να προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις.

Η κυκλοφορία μέσω του Στενού του Ορμούζ, από όπου συνήθως διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, έχει ουσιαστικά σταματήσει από την έναρξη του πολέμου. Το αργό πετρέλαιο Brent έχει εκτοξευθεί σε πάνω από 112 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδό του τα τελευταία σχεδόν τέσσερα χρόνια. Οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ, των λιπασμάτων και πολλών μετάλλων που μεταφέρονται μέσω του Ορμούζ έχουν επίσης σημειώσει άνοδο.

Ορισμένες χώρες, ωστόσο, βρίσκουν τρόπους να μεταφέρουν φορτία μέσω αυτού του διαδρόμου. Το ιρανικό Πολεμικό Ναυτικό καθοδήγησε ένα ινδικό δεξαμενόπλοιο υγραερίου μέσω του Στενού, κατόπιν διπλωματικών διαβουλεύσεων από το Νέο Δελχί. Το Ιράν έχει αναφέρει ότι το Στενό είναι ανοιχτό για όλα τα πλοία, εκτός από εκείνα που συνδέονται με εχθρικές δυνάμεις.

Μέχρι τώρα, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν σε μεγάλο βαθμό αποφύγει να στοχεύσουν τα εργοστάσια ηλεκτρικής ενέργειας και ύδρευσης του Ιράν. Πριν από δύο εβδομάδες, το Ισραήλ επιτέθηκε σε αποθήκες καυσίμων στην Τεχεράνη, προκαλώντας έμμεση κριτική από τις ΗΠΑ, οι οποίες θεώρησαν ότι επρόκειτο για στρατηγικό λάθος που θα μπορούσε να στρέψει τους Ιρανούς πολίτες εναντίον της επίθεσης.

Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg, το Ιράν διαθέτει περίπου 100 εν λειτουργία μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο το φυσικό αέριο. Μεταξύ των μεγαλύτερων είναι ο σταθμός Νταμαβάντ κοντά στην Τεχεράνη, η μονάδα Ραμίν βόρεια της Αχβάζ και ο σταθμός Κερμάν στο Τσατρούντ, στα νοτιοανατολικά.

Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις της Μέσης Ανατολής βρίσκονται όλο και περισσότερο στο επίκεντρο, καθώς οι επιθέσεις επεκτείνονται. Το Ισραήλ επιτέθηκε στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars την περασμένη Τετάρτη, και το Ιράν αντέδρασε με δικές του επιθέσεις κατά της μεγαλύτερης μονάδας υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο, στο Κατάρ, καθώς και κατά άλλων ενεργειακών εγκαταστάσεων στον Κόλπο. 

Το Brent έχει σημειώσει άνοδο άνω του 50% από την έναρξη του πολέμου, προκαλώντας ανησυχίες για τον παγκόσμιο πληθωρισμό. Οι απότομες αυξήσεις των τιμών —ιδίως της βενζίνης— ενέχουν πολιτικούς κινδύνους για τον Τραμπ στην εγχώρια σκηνή, μόλις οκτώ μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.

Οι ΗΠΑ παράγουν ρεκόρ ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά χώρες όπως η Ευρώπη, η Κίνα και η Ιαπωνία εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τους πόρους της Μέσης Ανατολής.

Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε το Σάββατο ότι η κοινή στρατιωτική επιχείρηση θα ενταθεί σημαντικά, μία μέρα αφότου η Τεχεράνη εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους κατά της κοινής αμερικανοβρετανικής στρατιωτικής βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία — που βρίσκεται σε απόσταση σχεδόν 4.000 χιλιομέτρων από το Ιράν.

Η επίθεση αυτή ανέδειξε τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν, οι οποίες φαίνεται ότι υπερβαίνουν αυτές που ήταν γνωστό ότι διέθετε.

Πηγή: skai.gr