Ο δισταγμός της Ευρώπης να καταδικάσει την αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα αναδεικνύει πως το δίκαιο συχνά ταυτίζεται με την ισχύ – και πως η εξάρτηση συνεπάγεται περιορισμένη αυτονομία.Η επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του Μαδούρο είναι, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, μία επιχείρηση που μόνο οι Αμερικανοί μπορούν να φέρουν εις πέρας τόσο αποτελεσματικά και σχεδόν αναίμακτα. Το έχουν αποδείξει άλλωστε αμέτρητες φορές στο παρελθόν σε – εν ευρεία εννοία – γειτονικά τους κράτη, άλλοτε τηρώντας και άλλοτε αγνοώντας τα προσχήματα: στη Γουατεμάλα, τη Δομινικανή Δημοκρατία, τη Βραζιλία, τη Χιλή, την Αϊτή και αλλού.
Το 1989 εξάλλου είχε λάβει χώρα και άλλη αμερικανική εισβολή και απαγωγή επικεφαλής κράτους, στο ίδιο μοτίβο με την τωρινή: τότε αφορούσε τον Μανουέλ Νοριέγκα, δικτάτορα του Παναμά – και επί χρόνια πληροφοριοδότη της CIA – ο οποίος απήχθη από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και δικάστηκε για διακίνηση ναρκωτικών στο Μαϊάμι. Αυτή τη μακρά ιστορία συνεχίζει τώρα και ο Τραμπ.
Στα μέσα Δεκεμβρίου οι ΗΠΑ είχαν κατασχέσει 1,9 εκατομμύρια βαρέλια βενεζουελάνικου πετρελαίου, τα οποία ο Τραμπ είχε δηλώσει πως «θα τα κρατήσουμε». Τώρα ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκαθάρισε πως πρόθεσή του είναι «να κυβερνήσουν οι ΗΠΑ» τη Βενεζουέλα. Και με αυτά φαίνεται εκ του αποτελέσματος τελικά να επιβεβαιώνεται ο Ούγκο Τσάβες, πρώην πρόεδρος της Βενεζουέλας, που επέμενε σε συνέντευξή του το 2009 πως οι ΗΠΑ ξεμένουν από πετρέλαιο και πως αργά ή γρήγορα θα θελήσουν να εισβάλουν στη Βενεζουέλα και να εκμεταλλευτούν τα δικά της αποθέματα. Κάτι τέτοιο βέβαια ακουγόταν μάλλον παρανοϊκό τότε, σε μία περίοδο που η ψυχροπολεμική υστερία αποτελούσε παρελθόν και οι ΗΠΑ «έπαιζαν μόνες τους» στην παγκόσμια ιδεολογική σκακιέρα, με τη Ρωσία να επεξεργάζεται τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και την ήττα στον Ψυχρό Πόλεμο και την Κίνα ακόμη σε φάση ανάπτυξης.
Ίσως στην ολοκλήρωση αυτής ακριβώς της μετάβασης να οφείλεται και η κατάπληξη που εκφράζουν τώρα όλοι αναφορικά τόσο με την επίθεση στη Βενεζουέλα, όσο και με την αντίδραση της Ευρώπης.
Ανέκαθεν επικρατούσε το δίκαιο του ισχυρού
Η δημόσια συζήτηση σχετικά με την αμερικανική επέμβαση αναδεικνύει μία ενοχλητική συνθήκη, πλην όμως πραγματική. Πως, όσο κι αν υποστηρίζουν πολλοί ότι με τέτοιες ενέργειες «επικρατεί τώρα το δίκαιο του ισχυρού», αυτό συνέβαινε μάλλον ανέκαθεν και αδιαλείπτως.
Πουθενά στο διεθνές δίκαιο δεν προβλέπεται ότι η μη αναγνώριση ενός καθεστώτος σε μία χώρα νομιμοποιεί με οποιονδήποτε τρόπο παραβίαση της κυριαρχίας της ή απαγωγή του ηγέτη της, όσο αυταρχικός και αν θεωρείται αυτός, ακόμα και από την πλειοψηφία των κρατών της διεθνούς κοινότητας. Πουθενά στο διεθνές δίκαιο δεν προβλέπεται γενικώς η δυνατότητα ενός κράτους να φορέσει τον μανδύα του αυτόκλητου τιμωρού και να ξεκινήσει σταυροφορίες «εκπολιτισμού».
Σε καιρούς κρίσης όμως, καιρούς γεωπολιτικής αλλά και γενικής αστάθειας, όταν σφίγγει το ζωνάρι και στενεύουν τα περιθώρια τήρησης ίσων αποστάσεων, πρόταξης της κρατικής κυριαρχίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τότε λοιπόν, όπως αποδεικνύουν και οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων, όλοι παραδέχονται εμμέσως ή ευθέως πως το δίκαιο δεν είναι τίποτα άλλο από το συμφέρον του ισχυρού – και μεταβάλλουν κατά βούληση τον τρόπο ανάγνωσης του διεθνούς δικαίου.
Πρόσδεση και αυτάρκεια δεν συνδυάζονται
Όσον αφορά ειδικότερα την Ευρώπη, με την πάροδο των ετών τα γεγονότα φαίνεται να ξεμπροστιάζουν ολοένα περισσότερο το πόσο προβληματική είναι η έλλειψη αυτάρκειας.
Η Ευρώπη αντιδρά στα γεγονότα, όπως θα αντιδρούσε οποιοσδήποτε έχει περάσει δεκαετίες οικονομικής, ιδεολογικής, πολιτικής, στρατιωτικής και πολιτιστικής πρόσδεσης στο αμερικανικό άρμα. Μπορεί κανείς να κατηγορήσει τους σημερινούς Ευρωπαίους ηγέτες για τις αντιδράσεις τους; Για τη ρητορική περί «σύνθετης νομικής αξιολόγησης» του καγκελάριου Μερτς ή το «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των ενεργειών» του πρωθυπουργού Μητσοτάκη;
Μάλλον ναι. Και ίσως αυτή η στάση δικαίως χαρακτηρίζεται ως εργαλειοποίηση του διεθνούς δικαίου. Ακόμα και αν όμως δεν το δεχθεί κανείς αυτό, αρνούμενος πως αυτή η θέση συνιστά ηθική παρακμή, τότε σίγουρα πάντως πρέπει έστω να παραδεχθεί ότι έτσι η εξάρτηση καθίσταται εν τέλει αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Και η ύψωση αναστήματος – πολλώ δε μάλλον η αυτονομία – ολοένα πιο αδύνατη.
Πηγή: Deutsche Welle
