Εν μέσω των γενικευμένων διαδηλώσεων κατά του αυταρχικού, θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ανεβάσει επικίνδυνα τους τόνους το τελευταίο διάστημα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για στρατιωτική επέμβαση στην Ισλαμική Δημοκρατία.
Το διακύβευμα όμως, μιας τέτοιας κίνησης είναι μεγάλο – και δεν είναι μόνο πολιτικό· μπορεί να έχει και σοβαρές οικονομικές προεκτάσεις. Το Ιράν είναι ενεργειακός «γίγαντας», με τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα, ενώ ελέγχει και το κομβικής σημασίας για τον παγκόσμιο πετρελαϊκό εφοδιασμό Στενό του Ορμούζ.
Επομένως, μια απόφαση του Τραμπ για επέμβαση στην Ισλαμική Δημοκρατία θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στη παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Μια χώρα σε κρίση
Η ιρανική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με τη χειρότερη κρίση της εδώ και δεκαετίες, καθώς πλήττεται από μαζικές διαδηλώσεις που απειλούν να αποσταθεροποιήσουν μία ακόμα χώρα του OPEC λιγότερο από δύο εβδομάδες αφότου οι ΗΠΑ ανέτρεψαν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, προκαλώντας εκνευρισμό στις αγορές ενέργειας.
Οι μαζικές διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από την Τεχεράνη και απλώθηκαν σε όλη τη χώρα και κυρίως η αιματηρή καταστολή τους από την ιρανική κυβέρνηση προκάλεσαν όμως την ίδια στιγμή και την άντιδραση του Τραμπ, που δήλωσε πως οι ιρανικές αρχές ξεπερνούν την «κόκκινη γραμμή» που ο ίδιος είχε θέσει.
Ο Τραμπ απείλησε να επιτεθεί στο Ιράν αν συνεχίσει τους σκοτωμούς διαδηλωτών ή αν προχωρήσει σε μαζικές εκτελέσεις – αν και την Τετάρτη έκανε ένα βήμα πίσω λέγοντας ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν «να παρακολουθούν πώς εξελίσσονται τα πράγματα» ώστε να αποφασίσουν αν θα αναλάβουν δράση.
Δεδομένου όμως ότι το Ιράν ελέγχει τα τρίτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον πλανήτη και μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως, η όποια απόφαση του Αμερικανού προέδρου ενέχει κινδύνους.
Η πετρελαϊκή μηχανή της Τεχεράνης
Το Ιράν παράγει κατά μέσο όρο περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, σύμφωνα με τον OPEC, που αντιστοιχούν περίπου στο 4% της παγκόσμιας παραγωγής αργού. Αυτό καθιστά το Ιράν τον έκτο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου στον κόσμο – επίδοση εντυπωσιακή, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN, αν αναλογιστεί κανείς ότι του έχουν επιβληθεί σκληρές διεθνείς κυρώσεις που έχουν περιορίσει δραστικά τους δυνητικούς πελάτες του.
Για να παρακάμψει τις κυρώσεις, το Ιράν λειτουργεί έναν «σκιώδη» στόλο πλοίων ώστε να εξάγει πετρέλαιο με μεγάλη έκπτωση.
Ωστόσο, οι παραγωγικές δυνατότητες του Ιράν υπερβαίνουν κατά πολύ την πραγματική παραγωγή του. Η χώρα «κάθεται» πάνω σε 209 δισεκατομμύρια βαρέλια αποθεμάτων αργού πετρελαίου – τα οποία ξεπερνούν μόνο η Βενεζουέλα και η Σαουδική Αραβία.
Η δε ημερήσια παραγωγή του σήμερα δεν ξεπερνά ούτε το ήμισυ των 6,5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα που παρήγαγε το Ιράν στα μέσα της δεκαετίας του 1970, πριν η ισλαμική επανάσταση ανατρέψει τον Σάχη.
Όπως και στη Βενεζουέλα, έτσι και στην περίπτωση του Ιράν η Κίνα είναι μακράν ο μεγαλύτερος πελάτης της Τεχεράνης: αγόρασε το 97% του ιρανικού πετρελαίου το 2024, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA).
Οι ομοιότητες όμως μεταξύ των δύο χώρων δεν σταματούν εκεί: το Ιράν επίσης εθνικοποίησε τις ενεργειακές υποδομές της χώρας, αφού τις προηγούμενες δεκαετίες απαλλοτρίωσε περιουσιακά στοιχεία ξένων πετρελαϊκών εταιρειών.
Ωστόσο, το Ιράν διαδραματίζει πολύ σημαντικότερο ρόλο για την παγκόσμια ενέργεια από ό,τι η Βενεζουέλα.
«Το Ιράν είναι σημαντικά κρισιμότερο από τη Βενεζουέλα για τις αγορές πετρελαίου», σημειώνει η Luisa Palacios, πρώην πρόεδρος της Citgo και νυν διευθύνουσα σύμβουλος του Center on Global Energy Policy του Πανεπιστημίου Κολούμπια. «Οι εξελίξεις στο Ιράν έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία για τις αγορές πετρελαίου βραχυπρόθεσμα, λόγω του κινδύνου διακοπής της προσφοράς».
Οι επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου
Οι τιμές του πετρελαίου πήραν απότομα την ανιούσα πρόσφατα λόγω της απειλής διατάραξης των ιρανικών εξαγωγών. Το αργό ξεπέρασε τα 61 δολάρια το βαρέλι την Τετάρτη, ως απόρροια των αμερικανικών απειλών για επίθεση στο Ιράν – μόλις μία εβδομάδα αφότου είχε πέσει στα 56 δολάρια το βαρέλι, μετά την υπόσχεση του Τραμπ ότι οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες θα αυξήσουν την παραγωγή στη Βενεζουέλα.
Το πρωί της Πέμπτη, το πετρέλαιο υποχώρησε εκ νέου κάτω από τα 60 δολάρια, αφότου ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι δεν επίκειται άμεσα μια επίθεση στο Ιράν.
Όμως, οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν και πάλι και δη σημαντικά αν οι ΗΠΑ πλήξουν εντέλει το Ιράν – αν και αυτό πιθανότατα θα εξαρτηθεί από την έκταση της πιθανής επίθεσης και από την αντίδραση της Τεχεράνης.
Ας μην ξεχνάμε ότι οι τιμές του αργού εκτοξεύθηκαν κατά 7% και ξεπέρασαν τα 74 δολάρια το βαρέλι στις αρχές Ιουνίου, εν μέσω της κλιμακούμενης τότε έντασεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Όμως, οι τιμές στην πραγματικότητα μειώθηκαν απότομα μετά την «ιστορική» επίθεση των ΗΠΑ σε τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις αργότερα τον ίδιο μήνα, καθώς οι ΗΠΑ απέφυγαν να πλήξουν τις πετρελαϊκές υποδομές της χώρας – και επειδή οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις αναχαιτίστηκαν και θεωρήθηκαν ευρέως συμβολικές.
Το Ιράν, ωστόσο, έχει τη δύναμη να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην αγορά πετρελαίου, αν το θελήσει: ελέγχει τη βόρεια πλευρά του Στενού του Ορμούζ, ένα κρίσιμο «στενό σημείο» για άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, από όπου διέρχονται 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως ή περίπου το 1/5 της ημερήσιας παγκόσμιας παραγωγής.
Το Στενό του Ορμούζ δε είναι ο μοναδικός τρόπος να μεταφερθεί αργό από τον Περσικό Κόλπο προς τον υπόλοιπο κόσμο.
«Η ικανότητα του Ιράν να προκαλέσει χάος στις αγορές πετρελαίου είναι σημαντική, αν επιλέξει να “ανταποδώσει”», επισημαίνει ο Dan Pickering, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners.
Γι’ αυτό και οι τελευταίες εξελίξεις έχουν προκαλέσει εκνευρισμό στους συμμετέχοντες στην αγορά πετρελαίου.
«Οι traders πετρελαίου ουσιαστικά ποντάρουν στο χάος», τονίζει ο Nigel Green, διευθύνων σύμβουλος του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού συμβουλευτικού ομίλου deVere Group. «Οι traders φαίνεται να ποντάρουν στο σενάριο όπου το Στενό του Ορμούζ μετατρέπεται από ναυτιλιακή διαδρομή σε στρατηγικό σημείο πίεσης, ικανό να “πνίξει” την παγκόσμια προσφορά», εξηγεί.
Τι θα σήμαινε η ανατροχή του Αγιατολάχ
Παρότι το Ιράν έχει αναπτύξει μια εντυπωσιακά διαφοροποιημένη οικονομία για χώρα που υφίσταται κυρώσεις, με το πετρέλαιο να αποτελεί μόνο περίπου το 10% έως 15% του συνολικού ΑΕΠ της, η ιρανική κυβέρνηση βασίζεται και πάλι σε μεγάλο βαθμό στην πετρελαϊκή βιομηχανία, καθώς τα μισά της έσοδα προέρχονται από τις εξαγωγές αργού.
«Το πετρέλαιο παίζει κρίσιμο ρόλο για το σημερινό καθεστώς και θα συνεχίσει να παίζει ακόμα και αν αλλάξει το καθεστώς», σημειώνει ο Pickering.
Το Ιράν διαθέτει επίσης ένα ακόμα πλεονέκτημα έναντι της Βενεζουέλας. Εκεί το αυταρχικό καθεστώς άφησε τις πετρελαϊκές υποδομές της χώρας να καταρρεύσουν τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αντίθετα, οι υποδομές του Ιράν διατηρούνται σε σχετικά καλή κατάσταση.
«Μια μελλοντική κυβέρνηση δεν θα ξεκινούσε από το μηδέν», σημειώνει ο Green και προσθέτει: «Θα ξεκινούσε με μια περιορισμένη δυναμικότητα που μπορεί -στα πιο πιθανά σενάρια- να “ξεκλειδωθεί”».
Φυσικά, αυτό προϋποθέτει ότι η εν δυνάμει νέα κυβέρνηση του Ιράν θα είναι φιλική προς τη Δύση, πείθοντας χώρες σε όλο τον κόσμο να άρουν τις κυρώσεις τους, επισημαίνει η Helima Croft, επικεφαλής στρατηγικής παγκόσμιων εμπορευμάτων στην RBC Capital Markets.
«Όλα εξαρτώνται από το τι θα ακολουθήσει και ποιο καθεστώς θα αναδυθεί μετά τον Χαμενεΐ», προσθέτει η Croft.
Βραχυπρόθεσμα, μια αλλαγή καθεστώτος θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου υψηλότερα, καθώς η αβεβαιότητα της πολιτικής μετάβασης -συμπεριλαμβανομένου του ποιος θα ελέγχει την κρατική πετρελαϊκή βιομηχανία- θα πρόσθετε ρίσκο στην παγκόσμια αγορά αργού, σημειώνει το CNN. Όμως, προσθέτει ότι μια νέα κυβέρνηση στο Ιράν θα μπορούσε να βοηθήσει στη σταθεροποίηση και μείωση των τιμών του πετρελαίου μακροπρόθεσμα, ειδικά αν προσφέρει τη διαφάνεια που, επί δεκαετίες, το σημερινό αυταρχικό ιρανικό καθεστώς εμπόδιζε.
Αυτό θα μπορούσε να διοχετεύσει σημαντικές ποσότητες πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά, σύμφωνα με τον Matt McManus, πρώην αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και επισκέπτη ερευνητή στο National Center for Energy Analytics.
Όπως και στη Βενεζουέλα, ωστόσο, το ενδιαφέρον των αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών να δραστηριοποιηθούν στο Ιράν ίσως να είναι περιορισμένο – τουλάχιστον στην αρχή.
Για να μπουν σοβαρά στο Ιράν μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές, θα πρέπει πρώτα να έχει διασφαλιστεί πολιτική σταθερότητα και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας. Άλλωστε με τις τιμές του αργού να παραμένουν σχετικά χαμηλές, οι εταιρείες δεν βιάζονται να κυνηγήσουν «ευκαιρίες» με αμφίβολη κερδοφορία.
«Όσο για το Ιράν, διαθέτει σημαντικούς πόρους», σημειώνει ο Mike Sommers, διευθύνων σύμβουλος του American Petroleum Institute, του φορέα εκπροσώπησης της πετρελαϊκής βιομηχανίας. «Αλλά οποιαδήποτε συζήτηση για επενδύσεις θα εξαρτιόταν από την πολιτική σταθερότητα».
Πηγή: skai.gr
