Μια κατάθεση ψυχής ενός παιδιού που γλίτωσε από το Ολοκαύτωμα – Ρεπορτάζ DW
Στις 27 Ιανουαρίου, Διεθνή Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος, η μνήμη μιλά μέσα από τις φωνές όσων επέζησαν και μας κοιτά κατάματα σήμερα.
Το χαμένο τρένο της ελευθερίας
«Θυμάμαι το τρένο. Εγώ τρένο ούτε είχα ανέβει ποτέ. Ήμουν κάπου ανεβασμένη, μέσα από τα κενά των ξύλων, και είδα τρία αεροπλάνα να έρχονται κατά πάνω μας. Άρχισαν να βομβαρδίζουν. Το τρένο σταμάτησε, όλοι πετάχτηκαν έξω. Ο πατέρας μου με πήρε κάτω από τη μασχάλη. Πήδαγε χωρίς να βλέπει τι υπήρχε από κάτω∙ γκρεμός, τσουκνίδες, πέτρες», περιγράφει μιλώντας στην Deutsche Welle η Ρίνα Μπαρζιλάι-Ρεβάχ για το πώς γλίτωσε από τη φρίκη του θανάτου. Παρότι οι ναζί φόρτωσαν τους ταλαιπωρημένους Εβραίους του Μπέργκεν-Μπέλζεν στο τρένο για να τους οδηγήσουν στον θάνατο, οι συμμαχικοί βομβαρδισμοί το μετέτρεψαν απρόσμενα σε σωτηρία. «Κανείς δεν καταλάβαινε τίποτα, αλλά τίποτα δεν μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτά που πέρασαν. Γέμισαν οι γραμμές του τρένου τρόφιμα που κανείς δεν ήξερε τι είναι. [..] Μετά από τόσο καιρό ασιτία, κανένα στομάχι δεν άντεξε τόση τροφή μαζεμένη», γράφει χαρακτηριστικά στο βιβλίο της Στο «χαμένο τρένο», που προσφάτως εκδόθηκε από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Ένα παιδάκι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης
Το στρατόπεδο Μπέργκεν–Μπέλζεν δεν ήταν στρατόπεδο θανάτου όπως τα κρεματόρια της Πολωνίας. Ήταν όμως μια απέραντη, αργή τερατωδία: πείνα, τύφος, υπερπληθυσμός και εγκατάλειψη οδήγησαν στον θάνατο περισσότερους από 50.000 ανθρώπους, ανάμεσά τους και την Άννα Φρανκ. Στις 2 Αυγούστου του 1943 αναχωρεί το 18ο τρένο μεταφέροντας Εβραίους από τη Θεσσαλονίκη για το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπέργκεν-Μπέλζεν. Ανάμεσά τους η οικογένεια της 4χρονης Ρίνας, αλλά και συμπτωματικά και η οικογένεια του μετέπειτα συζύγου της, Ίζη Ρεβάχ.
«Από κάτω δύο εργάτες πετούν, με τάξη και πειθαρχία, γυμνά, σκελετωμένα πτώματα ανδρών στο κάρο. [..] Όταν κάποια στιγμή το κάρο γέμισε, ανέβηκε ένας αξιωματικός με μαύρη δερμάτινη μπότα και άρχισε να πηδάει πάνω στα πτώματα για να κάτσουν να χωρέσουν κι άλλα. Δεν ξέρω τι κατάλαβα, αλλά αυτή ήταν η χειρότερη ανάμνησή μου», γράφει για τις φρικτές αναμνήσεις στο βιβλίο της.
«Η παιδική μου ηλικία ήταν μέσα στον φόβο. Έβλεπα μέχρι τα 12 μου όνειρα με φορτηγά. Να ψάχνω σε ποιο φορτηγό είναι ο πατέρας μου ή η μητέρα μου. Ποτέ δεν μιλούσαμε στο σπίτι για όσα περάσαμε», επισημαίνει μιλώντας στην Deutsche Welle. Οι κακουχίες της αιχμαλωσίας είναι αποτυπωμένες στο σώμα της. «Όλο το δημοτικό ήμουν άρρωστη. Στο τεστ προφυματικής κατάστασης (Mantoux) ήμουν πάντα θετική. Ακόμη και τώρα, όταν κρυώσω, δεν περνάει με τίποτα. Κουβαλάω παιδικές αρρώστιες κυριολεκτικά και μεταφορικά», τονίζει χαρακτηριστικά. Όπως αναφέρει στο βιβλίο της, «Δεν έχω νούμερο στο χέρι, αλλά είναι σημαδεμένη ισόβια η ύπαρξή μου».
Η σιωπή που ακολούθησε τον πόλεμο
Με την επιστροφή στη Θεσσαλονίκη ήταν κι ένα άλλο βάρος, αυτό της «σκιάς» γύρω από το πώς κατάφερε να σωθεί κάποιος, ένα άρρητο ερώτημα που περιέβαλε όσους γύρισαν. «Κι όταν κάνανε παζάρια. Δεν ήταν 6 εκατομμύρια ήταν 5,5, εκεί σηκώνεται η τρίχα μου. Διάβασα ακόμα μέχρι ότι Εβραίοι προκάλεσαν το Ολοκαύτωμα. Μεγάλωσα με την αίσθηση της διαφορετικότητας. Μου το έδειχναν συνέχεια», τονίζει. Τα στερεότυπα, τα σχόλια, οι θεωρίες συνωμοσίας, ο αντισημιτισμός δεν έλειψαν ποτέ από τη ζωή της. Θυμάται μικρή στην πρώτη φίλη της ζωής της να αμύνεται αφοπλιστικά: «Ξέρεις, εγώ είμαι Εβραία, αλλά εμείς δεν σταυρώσαμε τον Χριστό». Για χρόνια δεν μιλούσε για όσα έζησε, όπως και οι περισσότεροι Εβραίοι που επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη. Μέσω του βιβλίου της δίνει φωνή στη φωνή, όχι μόνο τη δική της.
Το μίσος που επιστρέφει;
«Φοβάμαι πολύ. Αυτό το μίσος που βγαίνει ξαφνικά πού ήταν κρυμμένο τόσα χρόνια; Κάτω από ποιο στρώμα; Δεν πιστεύω στο “Ποτέ ξανά”. Το λέω με όλη μου την καρδιά, αλλά δεν το πιστεύω», υπογραμμίζει. Παρά την ηλικία της, ενεργή στα social media, ο φόβος της αναζωπυρώνεται κάθε φορά που αντισημιτικά συνθήματα και μισαλλοδοξία εμφανίζονται ξανά στη δημόσια σφαίρα. «Παρακαλώ πάντα τον Θεό, γιατί έχω πολλή αδυναμία στον εγγονό μου, να μην ζήσει η γενιά του πόλεμο. Γιατί άλλο να φαντάζεσαι, και άλλο να το ζεις», αναφέρει.
Συχνά επισκέπτεται σχολεία, κάνοντας διαλέξεις για το βίωμά της. «Οι ερωτήσεις των παιδιών είναι καίριες, έξυπνες. Ένα παλικάρι, 17 χρονών, μου ζήτησε να με αγκαλιάσει, με δάκρυα στα μάτια. Μετά μου είπαν οι καθηγητές ότι ήταν ο νταής του σχολείου». Τι τα συμβουλεύει; «Να σέβεστε τη διαφορετικότητα. Να σέβεστε». Μια φράση απλή, αλλά ειπωμένη με το βάρος μιας ζωής που γνώρισε την απόλυτη απανθρωπιά.
Το «Ποτέ ξανά» είναι εμείς και οι πράξεις μας
«Η μαρτυρία της Ρίνας όχι απλώς υπενθυμίζει το χθες, αλλά χτυπά και καμπανάκι για το σήμερα. Ο φασισμός είναι διαρκώς παρών, με άλλο πρόσωπο, με άλλο τρόπο. Οφείλουμε να στεκόμαστε πραγματικά απέναντι. Αυτό είναι πρωτίστως βαθιά βαθύτατη καθημερινή, εσωτερική αναμέτρηση με τον εαυτό μας», αναφέρει μιλώντας στην Deutsche Welle o δημοσιογράφος Γιάννης Κεσσόπουλος, που επιμελήθηκε το βιβλίο Στο «χαμένο τρένο» και πρόσθεσε πολύτιμα ιστορικά στοιχεία που διευκολύνουν τον αναγνώστη στη αφήγηση. «Κάθε τέτοια μαρτυρία, όπως της Ρίνας, είναι μια όχληση στη συλλογική συνείδηση της πόλης. Και μια υπενθύμιση ότι για αυτό το “Ποτέ ξανά”, όσο περνά από το χέρι μας, δεν αρκούν τα συνθήματα. Το “Ποτέ ξανά” είναι εμείς και οι πράξεις μας», προσθέτει.
Σε έναν κόσμο που λέμε ότι προοδεύει, μοιάζει αντιφατική η άνοδος του αντισημιτισμού. «Όμως είναι μια πραγματικότητα, σε έναν κόσμο μπερδεμένο, στον κόσμο του αναθεωρητισμού. Ζούμε έναν παρατεταμένο Μεσοπόλεμο», τονίζει ο Κεσσόπουλος. Για τον ίδιο, ο ρόλος του δημοσιογράφου είναι να διατηρεί την Ιστορία στην ατζέντα του. «Πώς και γιατί τόσα εκατομμύρια άνθρωποι κάθε οικονομικής και μορφωτικής τάξης ακολούθησαν με πίστη τη ναζιστική παράνοια και απανθρωπιά θα μας βασανίζει για πάντα. Και πάντα θα πρέπει να αναζητούμε την απάντηση. Μακάρι αυτή τη φορά, τη δική μας φορά, να τη βρίσκουμε», λέει χαρακτηριστικά.
Η φετινή Διεθνής Ημέρα για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος βρίσκει τη Θεσσαλονίκη σε αναμονή δύο εμβληματικών τόπων μνήμης. Την περασμένη Παρασκευή υπογράφηκε η σύμβαση για την υλοποίηση του Μουσείου Ολοκαυτώματος στην πόλη, που αναμένεται να ανοίξει τις πύλες του στις αρχές του 2028. Ακόμα, οι δικαστικές εκκρεμότητες για την ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας και τη δημιουργία Πάρκου Μνήμης φαίνεται να τελειώνουν και ανοίγει ο δρόμος για να ξεκινήσει. Σε μια πόλη που έχασε σχεδόν ολόκληρη την εβραϊκή της ψυχή, η μνήμη είναι πράξη ευθύνης.
Πηγή: Deutsche Welle
