ΆλλαΣχετικά άρθρα
Μέχρι να προκύψει κάποια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων, η απειλή της διεύρυνσης ή ενός περιφερειακού ή ακόμη και παγκόσμιου πολέμου θα είναι πάντα παρούσα
Του Marc Champion*
Αν έχετε περιέργεια για το πώς θα είναι ένας πραγματικά μετα-αμερικανικός κόσμος, ρίξτε μια προσεκτική ματιά σε όσα συμβαίνουν τις τελευταίες ημέρες.
Ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία αναζωπυρώθηκε, με μια ισλαμιστική τρομοκρατική οργάνωση να ανακαταλαμβάνει τη βόρεια πόλη Χαλέπι. Η Hayat Tahrir al-Sham, ή HTS, εξέπληξε ακόμη και τον εαυτό της με την ευκολία με την οποία οι δυνάμεις του προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ υποχώρησαν μπροστά στην προέλασή της.
Αυτό κατέστη εφικτό επειδή οι σύμμαχοι του Άσαντ έχουν τους στρατούς τους εξαντλημένους και δεσμευμένους αλλού. Η Ρωσία πολεμάει στην Ουκρανία ενώ το Ιράν και η Χεζμπολάχ έχουν δεχτεί σοβαρά πλήγματα από το Ισραήλ. Η HTS, που υποστηρίζεται από την Τουρκία, επέλεξε τη στιγμή της επίθεσής της στην κατάλληλη στιγμή.
Κανένας από αυτούς τους παίκτες δεν ζήτησε την άδεια των ΗΠΑ για να δράσει. Ακόμη και το Ισραήλ αγνόησε την αντίθεση των ΗΠΑ στην εισβολή του στον Λίβανο και στη συνέχιση του πολέμου στη Γάζα. Η απερχόμενη κυβέρνηση του προέδρου Τζο Μπάιντεν έχει καταστήσει σαφές ότι δεν έχει καμία σχέση με την εκστρατεία της αντιπολίτευσης στη Συρία.
Εν τω μεταξύ, στην περιοχή του Νότιου Καύκασου, η απόφαση της κυβέρνησης της Γεωργίας να τερματίσει την προσπάθειά της να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκάλεσε μεγάλες διαδηλώσεις στους δρόμους της πρωτεύουσας Τιφλίδας, με αποτέλεσμα να προκληθούν πολλά επεισόδια με τις αστυνομικές αρχές.
Αυτό συμβαίνει επειδή, παρόλο που η συντριπτική πλειοψηφία των Γεωργιανών δηλώνει ότι θέλει να ενταχθεί στην ΕΕ, η τωρινή κυβέρνηση κατάφερε να διατηρήσει την εξουσία εγκαταλείποντας την πορεία προς την ΕΕ. Αυτό μπορεί εν μέρει να οφείλεται σε εκλογική νοθεία, αν οι ισχυρισμοί της αντιπολίτευσης αποδειχθούν αληθείς. Κυρίως, όμως, οφείλεται στον λαϊκό φόβο – που ενθαρρύνεται από την ίδια την κυβέρνηση και τον καταιγισμό της ρωσικής προπαγάνδας – ότι αν αυτή η μικρή χώρα προσπαθήσει να κάνει αυτό που θέλει ο λαός της, θα καταλήξει σαν την Ουκρανία. Ρωσικά τανκς και στρατεύματα καταλαμβάνουν ήδη τμήματα της Γεωργίας σε απόσταση μόλις μιας ώρας από την πρωτεύουσα, οπότε πρόκειται για πραγματική απειλή.
Δυτικότερα στην Ουκρανία, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν εντείνει τις προσπάθειές του να καταλάβει όσο το δυνατόν περισσότερα εδάφη και να πλήξει όσο το δυνατόν περισσότερο την ικανότητα του Κιέβου να αντισταθεί, ενόψει των συνομιλιών, οι οποίες αναμένεται να διεξαχθούν μετά την ορκωμοσία του εκλεγμένου προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις 20 Ιανουαρίου. Όλο αυτό επειδή αυτό που φέρνει στο τραπέζι ο Τραμπ είναι η δηλωμένη επιθυμία του να τερματίσει την αμερικανική βοήθεια για την άμυνα της Ουκρανίας.
Λίγο ακόμη πιο δυτικά, στη Ρουμανία, ένα ακροδεξιό, αντιδυτικό εθνικιστικό κόμμα διπλασίασε το ποσοστό του και ήρθε δεύτερο στις βουλευτικές εκλογές, με περίπου 18%.
Οι σημαντικότεροι παράγοντες στους οποίους οφείλονται όλα αυτά είναι εγχώριοι. Αυτό ισχύει ακόμη και στη Συρία, όπου η αποτυχία του Άσαντ και των ξένων συμμάχων του να ανοικοδομήσουν την οικονομία, έκανε την αναζωπύρωση των ανταρτών ζήτημα του «πότε» θα γινόταν αυτή η επίθεση στο Χαλέπι και όχι το «αν» θα γινόταν.
Ωστόσο, υπάρχει ένα κοινό ζήτημα που εκτείνεται από το αντικαθεστωτικό κίνημα MAGA του Τραμπ στις ΗΠΑ μέχρι και τη Συρία, και αυτό είναι ο αυξανόμενος εθνικισμός καθώς η παλιά, «φιλελεύθερη» τάξη πραγμάτων υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ αποσυντίθεται.
Δεν θα προσποιηθώ ότι γνωρίζω το πώς θα εξελιχθούν όλες αυτές οι καταστάσεις. Δεν μπορώ καν να είμαι σίγουρος αν η ελευθερία των κυρίαρχων κρατών να επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χωρίς την παρέμβαση των ΗΠΑ θα αποδειχθεί καλύτερη ή χειρότερη επιλογή από ό,τι πριν. Θυμηθείτε τον Ψυχρό Πόλεμο – όταν ο κόσμος χωρίστηκε σε εχθρικά στρατόπεδα και ήταν επιρρεπής σε πολέμους δι’ αντιπροσώπων. Η «Pax Americana» δεν απέδωσε ποτέ ούτε την παγκόσμια ειρήνη ούτε τη δικαιοσύνη.
Το βέβαιο, όμως, είναι ότι θα υπάρξουν αναταραχές, αβεβαιότητα και αδικίες στο μέλλον. Εκεί που μέχρι πρόσφατα είχαμε – ως επί το πλείστον – μόνο μία μεγάλη δύναμη που έκανε κατάχρηση δύναμης για να επιβληθεί, τώρα θα έχουμε πολλές τέτοιες δυνάμεις.
Συμφέροντα
Η Ρωσία, για παράδειγμα, έχει εθνικό συμφέρον να κυριαρχήσει στους γείτονές της, είτε πρόκειται για τις χώρες της Βαλτικής, τη Λευκορωσία, τη Γεωργία, τη Μολδαβία, το Καζακστάν, την Ουκρανία ή τα Βαλκάνια, καθώς και να διατηρήσει τη μοναδική ναυτική βάση της στη Μεσόγειο, η οποία βρίσκεται στις ακτές της Συρίας. Η Τουρκία έχει συμφέρον να απομακρύνει τους Κούρδους μαχητές από τη πλευρά των συνόρων της με τη Συρία και να έχει σουνίτες συμμάχους στην ηγεσία της Δαμασκού. Το Ιράν, εν τω μεταξύ, έχει συμφέρον να διατηρήσει τον Άσαντ στην εξουσία της Συρίας, και έτσι έναν φιλικό διάδρομο μέσω του οποίου μπορεί να ανεφοδιάζει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Το Ισραήλ, βέβαια, έχει ισχυρό κίνητρο να το αποτρέψει αυτό, αν και, παραδόξως, δεν θέλει επίσης ένα ριζοσπαστικό σουνιτικό καθεστώς στη Δαμασκό.
Προς το παρόν, η αντίθεση προς τις ΗΠΑ έχει ενώσει πολλούς από τους νέους εθνικιστές, επειδή είναι δυσαρεστημένοι με τα σύνορά τους και την τρέχουσα ισορροπία δυνάμεων (ή στην περίπτωση του Τραμπ, την ισορροπία του εμπορίου). Αλλά με τις ΗΠΑ εκτός, τα συμφέροντά τους θα συγκρουστούν.
Δεν θα πάνε απαραίτητα όλοι σε πόλεμο. Το Ιράν, η Ρωσία και η Τουρκία συζητούν για να αποφύγουν την άμεση σύγκρουση μεταξύ τους στη Συρία, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκουν τους εθνικιστικούς τους στόχους. Ωστόσο, σχεδόν κάθε σημαντικό γεγονός θα έχει επιπτώσεις σε άλλα μέτωπα, όπως έδειξε η δράση της εξαρτώμενης από την Τουρκία HTS στη Συρία το περασμένο Σαββατοκύριακο. Μέχρι να προκύψει κάποια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων, η απειλή της διεύρυνσης ή ενός περιφερειακού ή ακόμη και παγκόσμιου πολέμου θα είναι πάντα παρούσα.
*Ο Marc Champion είναι αρθρογράφος της στήλης Bloomberg Opinion και καλύπτει θέματα για την Ευρώπη, τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή.
Πηγή: The Washington Post
