Βραζιλία: Η βιομηχανία της σόγιας πυροδοτεί την αποδάσωση

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, οι μεγαλύτεροι παραγωγοί σόγιας της Βραζιλίας εγγυώνταν ότι τα προϊόντα τους δεν προέρχονταν από εκχερσωμένες εκτάσεις του Αμαζονίου. Αλλά τώρα… όλα τα στοιχήματα έχουν ακυρωθεί.Το μορατόριουμ που προστατεύει ζωτικό τροπικό δάσος από το 2009 απειλείται, καθώς αρκετοί παράγοντες της βιομηχανίας σόγιας της Βραζιλίας δηλώνουν ότι αποσύρονται. Συγκεκριμένα, η βραζιλιάνικη βιομηχανική ένωση ABIOVE, της οποίας τα μέλη περιλαμβάνουν παγκόσμιες εταιρείες όπως η Cofco International, η Bunge, η Amaggi και η JBS, δηλώνουν ότι δεν θα απέχουν πλέον από την καλλιέργεια σόγιας σε αποψιλωμένες εκτάσεις. Οι περιβαλλοντολόγοι φοβούνται ότι αυτό θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ένα νέο κύμα υλοτομίας στον Αμαζόνιο.

Μια κοινή δήλωση από αρκετές βραζιλιάνικες περιβαλλοντικές οργανώσεις που εμπλέκονται στην παρακολούθηση του μορατόριουμ ανέφερε ότι οι εμπλεκόμενες εταιρείες «εγκαταλείπουν σαφείς και διαφανείς κανόνες για βραχυπρόθεσμο οικονομικό κέρδος — ανοίγοντας ξανά την πόρτα στην καταστροφή των δασών». Μια προκαταρκτική μελέτη του Βραζιλιάνικου Ινστιτούτου Περιβαλλοντικής Έρευνας του Αμαζονίου (IPAM) δείχνει ότι ο τερματισμός του μορατόριουμ θα μπορούσε να αυξήσει την αποψίλωση των δασών στον Αμαζόνιο έως και 30% έως το 2045. Η ABIOVE και οι εταιρείες-μέλη που προσέγγισε η DW δεν απάντησαν σε αίτημα για σχολιασμό.

Ο έλεγχος έχει αποδειχθεί αποτελεσματικός

Οι ειδικοί θεωρούν εδώ και καιρό τη συμφωνία ως μια αποτελεσματική ασπίδα κατά της αποψίλωσης των δασών στον Αμαζόνιο, ο οποίος είναι μια από τις περιοχές με τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στη Γη. Λειτουργώντας ως δεξαμενή άνθρακα, παίζει επίσης έναν κρίσιμο ρόλο στη ρύθμιση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Σύμφωνα με το εθελοντικό μορατόριουμ, το οποίο εισήχθη το 2006 ως αποτέλεσμα της πίεσης από περιβαλλοντικές ομάδες και διεθνείς αγοραστές, οι μεγάλοι έμποροι σόγιας συμφώνησαν να απαγορεύσουν την αγορά σόγιας που καλλιεργείται σε εκχερσωμένες εκτάσεις στον Αμαζόνιο. Σύμφωνα με την IPAM, τα ποσοστά αποψίλωσης των δασών στις περιοχές που παρακολουθούνται μειώθηκαν κατά περίπου 70% κατά τη διάρκεια του μορατόριουμ.

Συνολικά, ωστόσο, η αποψίλωση δασών για την καλλιέργεια σόγιας έχει αυξηθεί σημαντικά. Από το 2008, οι περιοχές καλλιέργειας σόγιας στον βραζιλιάνικο Αμαζόνιο έχουν υπερτριπλασιαστεί – κατά 7,28 εκατομμύρια εκτάρια. Το μορατόριουμ δεν μπόρεσε να σταματήσει αυτή την τάση. Σύμφωνα με το WWF, το 80% της παγκόσμιας παραγωγής σόγιας χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή. Ο Εντουάρντο Βάνιν, ο οποίος αναλύει την αγορά σόγιας της Βραζιλίας στην πλατφόρμα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών Marex, αναμένει ότι οι εκτάσεις σόγιας μόνο στην πολιτεία Μάτο Γκρόσο του Αμαζονίου θα επεκταθούν κατά 150.000 εκτάρια. Αν και δεν προβλέπει δραματική αύξηση της αποψίλωσης των δασών, λέει ότι «ο τερματισμός του μορατόριουμ θα διευκολύνει την αποψίλωση των δασών ή τη δημιουργία νέας γης».

Η άνοδος της Βραζιλίας σε «υπερδύναμη» της σόγιας

Στην παγκόσμια αγορά σόγιας, τις τελευταίες δεκαετίες έχει σημειωθεί μια μετατόπιση ισχύος — η οποία τώρα επιταχύνεται. Με μερίδιο αγοράς 40%, η Βραζιλία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός σόγιας στον κόσμο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατατάσσονται δεύτερες. Αλλά δεν ήταν πάντα έτσι. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η ​​περισσότερη σόγια προερχόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και μόνο περίπου το ένα τρίτο από τη Βραζιλία. Αυτό συνδέεται με τον μεγαλύτερο αγοραστή σόγιας στον κόσμο — την Κίνα, η οποία τώρα εισάγει το 70% της σόγιας της από τη Βραζιλία και μόλις το 21% από τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Σόγιας, οι Κινέζοι αγοραστές άρχισαν να μειώνουν την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ το 2012, αφού η ξηρασία κατέστρεψε μεγάλα μέρη των συγκομιδών της χώρας.

Τότε, η Βραζιλία παρενέβη για να καλύψει τη ζήτηση. Αυτή η τάση επιταχύνθηκε κατά τη διάρκεια της εμπορικής σύγκρουσης ΗΠΑ-Κίνας το 2018 και ξανά το 2025, και οι ειδικοί προβλέπουν ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να χάνουν μερίδιο αγοράς τους επόμενους μήνες.

Η Βραζιλία έχει ένα πλεονέκτημα έναντι της Αμερικής επειδή έχει πολύ περισσότερη διαθέσιμη γη, μειώνοντας το κόστος ανά εκτάριο. Από την πανδημία και αργότερα τον πόλεμο στην Ουκρανία, η παγκόσμια ζήτηση για εμπορεύματα έχει αυξηθεί, ωφελώντας τη Βραζιλία.

Ο ρόλος της ΕΕ

Ο Βανίν, αναλυτής εμπορευμάτων στην Marex, λέει ότι «με την άρση του μορατόριουμ, η εξάρτηση της Βραζιλίας από την Κίνα θα βαθύνει». Η Βραζιλία είναι επίσης ο μεγαλύτερος προμηθευτής σόγιας της ΕΕ, η οποία είναι απαλλαγμένη από δασμούς. Αυτό σημαίνει ότι η ζήτηση δεν είναι πιθανό να αυξηθεί στο πλαίσιο της πρόσφατα συναφθείσας συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών της Mercosur. Αλλά πρόσφατα μηνύματα από την Ευρώπη υποδηλώνουν λιγότερη πίεση στη Βραζιλία για την προστασία του Αμαζονίου. Στα τέλη του περασμένου έτους, η ΕΕ ανέβαλε έναν κανονισμό που αποσκοπούσε στην απαγόρευση των εισαγωγών που συνδέονται με την αποψίλωση των δασών. Επίσης, αποδυνάμωσε την οδηγία της για την δέουσα επιμέλεια της εταιρικής βιωσιμότητας. Σε απάντηση για το τέλος του μορατόριουμ, 14 μεγάλοι Ευρωπαίοι αγοραστές – συμπεριλαμβανομένων των κορυφαίων αλυσίδων σούπερ μάρκετ Lidl και Aldi – έχουν ήδη ανακοινώσει ότι θα σταματήσουν να αγοράζουν προϊόντα σόγιας, εκτός εάν οι αλυσίδες εφοδιασμού παραμείνουν πλήρως ιχνηλάσιμες.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle