Υπεράκτια κέντρα και ταχείες απελάσεις: Στροφή της ΕΕ στο μεταναστευτικό

Με τη σύμπλευση κεντροδεξιάς και ακροδεξιάς, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανοίγει τον δρόμο για υπεράκτια κέντρα και ταχείες απελάσεις αιτούντων άσυλο, υιοθετώντας αυστηρότερους κανόνες που σηματοδοτούν στροφή της ΕΕ προς την αποτροπή, παρά τις έντονες προειδοποιήσεις των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε νομικές αλλαγές που δίνουν στις αρχές περισσότερα εργαλεία για την απέλαση αιτούντων άσυλο, ακόμη και με τη μεταφορά τους σε χώρες στις οποίες δεν έχουν καμία σύνδεση.

Με βάση τους νέους κανόνες, που αναμένεται να τεθούν σε ισχύ από τον Ιούνιο, ένα άτομο που ζητά άσυλο μπορεί να απελαθεί σε χώρα εκτός ΕΕ, ακόμη κι αν απλώς πέρασε από εκεί ή δεν έχει καμία ουσιαστική σχέση με αυτήν, αρκεί ένα ευρωπαϊκό κράτος να έχει υπογράψει σχετική συμφωνία με τη χώρα υποδοχής.

Η ψηφοφορία αυτή ουσιαστικά νομιμοποιεί τη συμφωνία της Ιταλία με την Αλβανία, καθώς και τη συμφωνία της ολλανδικής κυβέρνησης με την Ουγκάντα για την απέλαση μεταναστών των οποίων τα αιτήματα ασύλου έχουν απορριφθεί στην Ολλανδία.

Η λίστα με τις «ασφαλείς χώρες»

Σε ξεχωριστή ψηφοφορία, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν και τη δημιουργία ευρωπαϊκής λίστας «ασφαλών τρίτων χωρών», γεγονός που σημαίνει ότι όσοι προέρχονται από αυτές θα υπόκεινται σε ταχύτερες διαδικασίες και ενδέχεται να δυσκολεύονται περισσότερο να λάβουν άσυλο.

Στη λίστα περιλαμβάνονται όλες οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ τους η Γεωργία και η Τουρκία, παρά τις ανησυχίες που έχει εκφράσει η ΕΕ για καταστολή της αντιπολίτευσης το 2025. Στις «ασφαλείς» χώρες περιλαμβάνονται επίσης το Μπανγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, η Ινδία, το Κόσοβο, το Μαρόκο και η Τυνησία.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την ένταξη της Τυνησίας στη λίστα, επισημαίνοντας ότι ο πρόεδρος Καΐς Σαΐντ έχει προχωρήσει σε αυστηρή καταστολή της κοινωνίας των πολιτών, ενώ στελέχη της αντιπολίτευσης έχουν καταδικαστεί σε ποινές φυλάκισης έως και 66 ετών από πολιτικά ελεγχόμενα δικαστήρια. Οι δυνάμεις ασφαλείας της Τυνησίας έχουν επίσης απωθήσει μετανάστες σε απομακρυσμένες ερημικές περιοχές, όπου ορισμένοι πέθαναν από δίψα.

Ένας συνασπισμός 39 ΜΚΟ ανέφερε σε ανακοίνωσή του, πριν από την ψηφοφορία της Τρίτης, ότι ο χαρακτηρισμός της Τυνησίας ως ασφαλούς χώρας στερεί από τους Τυνήσιους πολίτες το δικαίωμα σε «εξατομικευμένη, δίκαιη και ουσιαστική εξέταση των αιτημάτων ασύλου τους», δίνοντας παράλληλα στις αρχές της χώρας «λευκή επιταγή» για τη συνέχιση συστηματικών παραβιάσεων σε βάρος μεταναστών, οργανώσεων και του δημόσιου χώρου.

Ο Ιταλός ευρωβουλευτής Αλεσάντρο Τσιριάνι, που ηγήθηκε των εργασιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη λίστα ασφαλών χωρών, χαιρέτισε το αποτέλεσμα: «Αυτό είναι η αρχή μιας νέας φάσης: η μετανάστευση δεν γίνεται πλέον ανεκτή, αλλά υπόκειται σε διαχείριση».

Όπως είπε, «για πολύ καιρό, οι πολιτικές αποφάσεις στη μεταναστευτική πολιτική αμφισβητούνταν συστηματικά από διαφορετικές δικαστικές ερμηνείες, παραλύοντας τη δράση των κρατών και προκαλώντας διοικητικό χάος».

Ο Τσιριάνι είναι μέλος του κόμματος Αδέλφια της Ιταλίας της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, το οποίο έχει συγκρουστεί με Ιταλούς και Ευρωπαίους δικαστές που έχουν μπλοκάρει κυβερνητικές ρυθμίσεις με την Αλβανία.

Το 2024, ιταλικό δικαστήριο αποφάσισε τη μεταφορά επτά ανδρών από τη δομή στην Αλβανία στην Ιταλία, απορρίπτοντας το επιχείρημα περί «ασφαλούς χώρας καταγωγής». Η Ρώμη υποστήριζε ότι μπορούσαν να επιστρέψουν στο Μπανγκλαντές και την Αίγυπτο, όμως οι δικαστές έκριναν ότι υπήρχε έλλειψη διαφάνειας στον τρόπο αξιολόγησης της ασφάλειας.

Η ΕΕ σφίγγει σταδιακά το πλαίσιο για το άσυλο μετά το 2015, όταν πάνω από 1,3 εκατ. άνθρωποι υπέβαλαν αιτήματα ασύλου, με την τάση αυτή να ενισχύεται λόγω της εκλογικής ανόδου εθνικιστικών και ακροδεξιών κομμάτων.

Στο πλαίσιο αναζήτησης «καινοτόμων λύσεων», οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενέκριναν το 2024 την ιδέα των υπεράκτιων κέντρων επιστροφής για όσους απορρίπτεται το αίτημά τους. Η δεξιά κυβέρνηση της Ολλανδίας ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο συμφωνία με την Ουγκάντα για απελάσεις, ενώ η Δανία είχε εξετάσει στο παρελθόν τη μεταφορά αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα, χωρίς τελικά να προχωρήσει.

Πέρυσι, 155.100 άνθρωποι ρίσκαραν τη ζωή τους διασχίζοντας τη Μεσόγειο με ακατάλληλα σκάφη, ενώ 1.953 πέθαναν ή αγνοούνται, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Ο αριθμός των νεκρών αυξήθηκε τις πρώτες εβδομάδες του 2026, καθώς εκτιμάται ότι πνίγηκαν έως και 380 ανθρώπους όταν σκάφος από την Τυνησία έπεσε σε κυκλώνα τον περασμένο μήνα.

Όσοι στηρίζουν τα νέα μέτρα λένε ότι έτσι κόβεται η δουλειά των διακινητών και αποδυναμώνεται το κύκλωμα που εκμεταλλεύεται ανθρώπους σε απόγνωση. «Όσοι χρειάζονται πραγματικά προστασία πρέπει να τη λαμβάνουν, όχι όμως κατ’ ανάγκη εντός της ΕΕ», δήλωσε η Ασίτα Κάνκο.

Η International Rescue Committee χαρακτήρισε τις αποφάσεις απογοητευτικές. «Οι νέοι κανόνες κινδυνεύουν να στείλουν ανθρώπους σε χώρες όπου δεν έχουν ζήσει ποτέ, δεν έχουν κοινότητες, δεν μιλούν τη γλώσσα και αντιμετωπίζουν πραγματικό κίνδυνο κακοποίησης και εκμετάλλευσης», δήλωσε η Μέρον Αμέχα Κνίκμαν.

Οι δύο νόμοι εγκρίθηκαν με την ισχυρή στήριξη του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και τριών εθνικιστικών και ακροδεξιών ομάδων, αποτυπώνοντας τη νέα δυναμική στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά την εκλογή αριθμού-ρεκόρ ευρωβουλευτών αυτών των πολιτικών χώρων το 2024.

Παρότι επικριτές κατηγόρησαν το ΕΛΚ ότι έσπασε το «τείχος προστασίας» απέναντι στην άκρα δεξιά, τα στοιχεία των ψηφοφοριών δείχνουν πιο σύνθετη εικόνα: Η κεντροαριστερά ήταν βαθιά διχασμένη, με μειοψηφίες σοσιαλιστών και κεντρώων να υπερψηφίζουν, ενώ πολλοί κεντρώοι επέλεξαν την αποχή.
 

Πηγή: skai.gr