Αλβανία: Η πρώτη ψηφιακή υπουργός στο… εδώλιο

Η Αλβανίδα ψηφιακή υπουργός Diella έχει την εικόνα και τη φωνή της ηθοποιού Ανίλα Μπίσα. Η ίδια ωστόσο δεν έδωσε ποτέ τη συγκατάθεσή της – και τώρα κινείται νομικά κατά της κυβέρνησης.Στις 11 Σεπτεμβρίου 2025 η Αλβανίδα ηθοποιός Ανίλα Μπίσα καθόταν στο σπίτι με την οικογένειά της, παρακολουθώντας ζωντανά την παρουσίαση του νέου κυβερνητικού σχήματος της χώρας από τον Έντι Ράμα, πρωθυπουργό της Αλβανίας.

Ό,τι ακολούθησε την αιφνιδίασε εντελώς: η Diella, η πρώτη ψηφιακή υπουργός στον κόσμο, είχε το πρόσωπο και τη φωνή της.

Για την κυβέρνηση αυτό ήταν μια τολμηρή επίδειξη τεχνολογικής καινοτομίας. Για την Μπίσα, μια ηθοποιό με πορεία σχεδόν 40 ετών στο θέατρο και την οθόνη, ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό.

«Στην αρχή γελάσαμε με την οικογένειά μου», λέει στην DW. «Δεν κατάλαβα τις συνέπειες που θα είχε αυτό».

Από ψηφιακή βοηθός, σε υπουργικό γραφείο

Προτού γίνει υπουργός, η Diella ήταν μία απλή ψηφιακή βοηθός στο e-Albania, την ηλεκτρονική ιστοσελίδα της κυβέρνησης, σχεδιασμένη να καθοδηγεί τους πολίτες στις δημόσιες υπηρεσίες.

Η Μπίσα, η οποία κατέθεσε αγωγή κατά της αλβανικής κυβέρνησης, υπέγραψε σύμβαση τον Δεκέμβριο του 2024, επιτρέποντας να χρησιμοποιηθούν η εικόνα και η φωνή της μόνο στο πλαίσιο των καθηκόντων της Diella ως ψηφιακής βοηθού και για διάστημα ενός έτους.

Όπως επισημαίνει η Μπίσα, δεν ενημερώθηκε ποτέ πως το άβαταρ θα αναλάμβανε υπουργικό ρόλο. Ο δικηγόρος της ηθοποιού, Αρανίτ Ρόσι, εξηγεί πως η σύμβαση με το αλβανικό δημόσιο αφορούσε «έναν αποκλειστικό σκοπό, γεγονός που σημαίνει ότι η εικόνα και η φωνή της Μπίσα δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για οτιδήποτε άλλο».

Η κυβέρνηση βέβαια απορρίπτει τους ισχυρισμούς, θεωρώντας πως «η αξίωση δεν έχει βάση», όπως δήλωσε εκπρόσωπος της κυβέρνησης. Το κατά πόσον αυτό ισχύει καλείται να το κρίνει τώρα η αλβανική δικαιοσύνη.

Τα προσωπικά δεδομένα στο επίκεντρο

Νομικοί υποστηρίζουν ότι η διαμάχη δεν αφορά πρωτίστως τα πνευματικά δικαιώματα, αλλά την προστασία προσωπικών δεδομένων.

«Η ουσία της υπόθεσης είναι η παραβίαση προσωπικών δεδομένων», λέει ο Έλτον Πέπο, αναπληρωτής καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Τιράνων.

Σύμφωνα με το αλβανικό δίκαιο, το οποίο είναι πλήρως εναρμονισμένο με τα πρότυπα προστασίας δεδομένων της ΕΕ, η εικόνα και η φωνή ενός ατόμου θεωρούνται προσωπικά δεδομένα. «Κάθε χρήση πέρα από τη διάρκεια ή τον συμφωνημένο σκοπό της σύμβασης συνιστά παραβίαση», εξηγεί ο Πέπο στην DW.

Η Μπίσα ζήτησε από το Διοικητικό Δικαστήριο να αναστείλει τη χρήση της εικόνας και της φωνής της έως την έκδοση τελικής απόφασης. Στο δικόγραφό της στρέφεται κατά του Υπουργικού Συμβουλίου, της Εθνικής Υπηρεσίας Κοινωνίας της Πληροφορίας (AKSHI), την ιδιωτική εταιρεία που συμμετείχε στην παραγωγή του άβαταρ, καθώς και τον πρωθυπουργό Έντι Ράμα. Ζητά επίσης χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ.

Ο βασικός λόγος αντίδρασης της Μπίσα είναι πως η ψηφιακή φιγούρα έχει αρχίσει να επισκιάζει την ίδια, με τους ανθρώπους να την προσφωνούν δημοσίως ως «υπουργό Diella».

Όπως εξηγεί ο Μαρκ Μαρκού, κοσμήτορας της Σχολής Ιστορίας και Φιλολογίας και διδάσκων στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Τιράνων, ακόμα και όταν δίνεις τη συγκατάθεσή σου για τη χρήση της εικόνας σου, «κανείς δεν έχει το δικαίωμα να πάρει την ταυτότητά σου και να τη χρησιμοποιήσει πέρα από ό,τι συμφωνήθηκε», προσδίδοντάς της συγκεκριμένες αξίες στη συνείδηση του κόσμου.

Υπάρχει επίσης σημαντική διαφορά ανάμεσα στον ρόλο του άβαταρ και εκείνον του υπουργού: ένας ψηφιακός βοηθός απαντά σε τεχνικές ερωτήσεις, ενώ ένας υπουργός μιλά εκ μέρους του κράτους. Και οι δημόσιες εμφανίσεις της Diella προκαλούν ανησυχία στην Μπίσα.

Μία αυτόνομη καινοτομία;

Όταν παρουσίασε την Diella ως υπουργό, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα υποσχέθηκε μια νέα εποχή, όπου «οι δημόσιοι διαγωνισμοί θα είναι 100% αδιάφθοροι και κάθε δημόσιο κονδύλι 100% διαφανές».

Στην πράξη, ωστόσο, το άβαταρ δεν αποτελεί μια αυτόνομη καινοτομία, αλλά μέρος του συστήματος ψηφιακής διακυβέρνησης του αλβανικού κράτους.

Το σύστημα εποπτεύεται από την Εθνική Υπηρεσία Κοινωνίας της Πληροφορίας (AKSHI), έναν δημόσιο φορέα που διαχειρίζεται την ψηφιακή κυβερνητική υποδομή της χώρας (e-Albania), τις δημόσιες βάσεις δεδομένων, τα κρατικά πληροφοριακά συστήματα και τις διαδικασίες προμηθειών.

Τον Δεκέμβριο του 2025 το Ειδικό Δικαστήριο κατά της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος της Αλβανίας διέταξε προληπτικά μέτρα σε βάρος υψηλόβαθμων στελεχών της AKSHI, στο πλαίσιο έρευνας για διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας. Η υπόθεση φέρεται να επικεντρώνεται σε υποψίες παρατυπιών σε δημόσιους διαγωνισμούς και διαδικασίες προμηθειών που σχετίζονται με την ψηφιακή υποδομή και συμβάσεις υπηρεσιών.

Η έρευνα για την AKSHI είναι νομικά ξεχωριστή από την αγωγή που κατέθεσε η Μπίσα σχετικά με τη χρήση της εικόνας της. Ωστόσο, όπως τονίζει ο Μαρκ Μαρκού, καθώς οι καταγγελίες αφορούν τον φορέα που διαχειρίζεται το σύστημα, επηρεάζουν αναπόφευκτα την αντιλαμβανόμενη αξιοπιστία του – και ως εκ τούτου και της Diella.

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Πηγή: Deutsche Welle