Στις ανοιχτές πεδιάδες της σημερινής περιοχής του Καζακστάν υπήρχε κάποτε ένας οικισμός της Εποχής του Χαλκού, που μπορεί να λειτουργούσε ως κέντρο ανταλλαγής και εξουσίας γύρω στο 1600 π.Χ.
Ο οικισμός Σεμιγιάρκα, γνωστός ως «Η Πόλη των Επτά Χαραδρών» λόγω της θέσης του με θέα σε ένα δίκτυο κοιλάδων, εντοπίστηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Ωστόσο, μόλις μια διεθνής ομάδα αρχαιολόγων άρχισε να ερευνά την περιοχή από το 2018 και μετά, ήρθε στο φως το εντυπωσιακό του μέγεθος και η πιθανή σημασία του στην Ευρασιατική Στέπα. Η ομάδα ανακάλυψε μια εκτεταμένη περιοχή που κάποτε περιλάμβανε κατοικίες, ένα κεντρικό μνημειακό κτήριο που ίσως χρησιμοποιούνταν για τελετουργίες ή διοικητικές λειτουργίες, και πιθανόν εγκαταστάσεις παραγωγής μπρούντζου.
Τα ευρήματά τους, που δημοσιεύτηκαν τη Δευτέρα στο περιοδικό Antiquity, είναι μόνο η αρχή, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
«Είναι πολύ συναρπαστικό, γιατί είναι ένα εξαιρετικά σπάνιο εύρημα να εντοπίζεται παραγωγή κασσιτερούχου χαλκού σε αυτή την περιοχή», δήλωσε η κύρια συγγραφέας Μιλιάνα Ραντιβόγεβιτς, αναπληρώτρια καθηγήτρια αρχαιολογικής επιστήμης στο University College London. «Γνωρίζουμε ότι έχουμε εκατοντάδες χιλιάδες αντικείμενα κασσιτερούχου χαλκού από την Εποχή του Χαλκού στην Ευρασιατική Στέπα, αλλά έχουμε μόνο έναν δημοσιευμένο χώρο παραγωγής. Και αυτό είναι το δεύτερο.» Ο κασσιτερούχος χαλκός επέτρεπε την κατασκευή πιο ανθεκτικών εργαλείων και άλλων υλικών, πρόσθεσε η ίδια.
Καθώς η ομάδα ξεκινά τώρα τις ανασκαφές, λένε ότι οι συνεχείς ανακαλύψεις στη Σεμιγιάρκα μεταμορφώνουν όσα γνωρίζουμε για την αστική ζωή στην προϊστορική Ευρασία.
«Δεν έχουμε τίποτα παρόμοιο με αυτό», είπε ο Νταν Λόρενς, συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντάραμ. Ελάχιστοι οικισμοί έχουν εντοπιστεί στη στέπα, πρόσθεσε. «Σε αυτό το τοπίο συνήθως συναντάμε νομαδικές ποιμενικές ομάδες και θεωρούμε ότι ζούσαν σε σκηνές ή γιούρτες. Αυτό που βρήκαμε εδώ είναι κάτι εμφανώς διαφορετικό.»
Καλύπτοντας 140 εκτάρια (περίπου 346 στρέμματα) πάνω από την κοιλάδα του ποταμού Ιρτίς, το μεγάλο μέγεθος και η στρατηγική τοποθεσία του οικισμού μπορεί να υποδεικνύουν ότι η στέπα της Εποχής του Χαλκού διέθετε εξελιγμένες πόλεις, παρόμοιες με εκείνες που υπήρχαν σε πιο αστικοποιημένες περιοχές του κόσμου την ίδια εποχή, πρόσθεσε ο Λόρενς.
Χαρτογραφώντας μια χαμένη πόλη
Για να εντοπίσει τα όρια του οικισμού, ο Λόρενς ηγήθηκε ενός ερευνητικού προγράμματος που αξιοποίησε δορυφορικές εικόνες και ανέλυσε κάθε τετραγωνικό των 50 μέτρων της περιοχής. Εξέτασαν μόνο την επιφάνεια, βρίσκοντας θραύσματα κεραμικής – τουλάχιστον 114 κεραμικά αγγεία – και άλλα αντικείμενα διάσπαρτα στον χώρο.
Η ομάδα χρησιμοποίησε επίσης εικόνες από τις κατασκοπευτικές φωτογραφίες Corona της δεκαετίας του 1960, για να εντοπίσει σημεία στα οποία το έδαφος είχε διαταραχθεί, καθώς και μαγνητομετρία, μια μη επεμβατική τεχνική που επιτρέπει στους αρχαιολόγους να «βλέπουν» θαμμένες δομές και μεταλλικά αντικείμενα χωρίς να σκάψουν.
Το επόμενο βήμα, οι ανασκαφές, έχει ήδη ξεκινήσει, και η Ραντιβόγεβιτς λέει ότι έχουν ήδη προκύψει νέα ευρήματα. «Μέχρι τώρα είχαμε ενδείξεις, εξετάσαμε τα υλικά, τους χωνευτήρες, τις σκωρίες και τα αντικείμενα, και μπορούσαμε να τα συνδέσουμε και να πούμε ότι αυτά είναι τα κράματα χαλκού», ανέφερε. «Όμως όσο προχωρούμε, έχουμε περισσότερες ανακαλύψεις, οπότε είμαι πλέον πιο σίγουρη όταν μιλώ για παραγωγή μεταλλουργίας μεγαλύτερης κλίμακας στον χώρο.»
Μια μεγάλη πόλη ή μήπως όχι;
Δεν συμφωνούν όλοι ότι η Σεμιγιάρκα έμοιαζε με μεγάλη πόλη. «Τα αποτελέσματα, τουλάχιστον αυτά που παρουσιάζονται στο άρθρο, μάλλον υποδεικνύουν ένα ηχηρό “ΟΧΙ” σε αυτό το ερώτημα, ειδικά με δεδομένη τη χαμηλή πυκνότητα των θραυσμάτων κεραμικής και την εξίσου περιορισμένη ένδειξη μεταλλουργίας», δήλωσε ο αρχαιολόγος Τζέιμς Τζόνσον του Πανεπιστημίου του Ουαϊόμινγκ.
Ο Τζόνσον εξήγησε ότι οι πόλεις αποτελούν χωρικές και δημογραφικές οντότητες που αντανακλούν πολύπλοκες κοινωνικές και υλικές δομές και ότι η ελάχιστη κεραμική μπορεί απλώς να αντικατοπτρίζει περιορισμένη χρήση κεραμικών σκευών, κοινή στους νομαδικούς πληθυσμούς της στέπας.
Περαιτέρω έρευνες σε σωρούς απορριμμάτων καθώς και σε περιοχές πέρα από τον οικισμό θα βοηθούσαν στην κατανόηση των προτύπων εγκατάστασης, πρόσθεσε.
Ο Λόρενς συμφωνεί ότι τα δεδομένα δεν επαρκούν ώστε να χαρακτηριστεί η Σεμιγιάρκα «μεγάλη πόλη», αλλά σημειώνει: «Δεν μπορούμε και να το αποκλείσουμε για τους ίδιους λόγους.»
Η μικρή ποσότητα κεραμικής μπορεί να οφείλεται στο ότι το έδαφος παραμένει άθικτο και συμπιέζεται από μέτρα χιονιού κάθε χειμώνα, και πολλά αντικείμενα ίσως παραμένουν θαμμένα.
«Σε μια πόλη συμβαίνουν διαφορετικά πράγματα από ό,τι σε έναν αγροτικό οικισμό», πρόσθεσε. «Στη σύγχρονη εποχή, για παράδειγμα, πηγαίνεις στην πόλη για βαριά βιομηχανία, εμπορικά κέντρα ή πολιτική εξουσία. Με αυτή την έννοια, μπορούμε να πούμε ότι η Σεμιγιάρκα λειτουργούσε ως πόλη, επειδή διαφέρει ξεκάθαρα από τους γύρω οικισμούς και προσφέρει αυτού του τύπου τις αστικές υπηρεσίες.»
Ο αρχαιολόγος Μάικλ Φρατσέτι επισημαίνει ότι η Σεμιγιάρκα ίσως αντιπροσωπεύει ένα υβριδικό μοντέλο μεταξύ των νομαδικών ποιμενικών εγκαταστάσεων και των σταθερών κέντρων εξειδικευμένων δραστηριοτήτων, όπως η παραγωγή κασσιτερούχου χαλκού — μια από τις πιο σημαντικές τεχνολογίες της εποχής.
Σε αναζήτηση απαντήσεων
Δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία μόνιμων οικισμών στη στέπα της Ευρασίας κατά την Εποχή του Χαλκού· οι περισσότερες εγκαταστάσεις ήταν νομαδικές και άφησαν πίσω τους ελάχιστα ίχνη. Ωστόσο, οι απέραντες πεδιάδες δεν έχουν ερευνηθεί επαρκώς, και ίσως υπάρχουν ακόμη πολλοί άγνωστοι οικισμοί, σύμφωνα με τον Λόρενς.
Με τη μελλοντική έρευνα, οι συγγραφείς της μελέτης ελπίζουν να αποκαλύψουν στοιχεία για τον πιθανό ρόλο ισχύος της Σεμιγιάρκα, καθώς και για την αστική ζωή και την παραγωγή μετάλλων στη στέπα.
Μέχρι στιγμής, έχουν εντοπιστεί τα περιγράμματα τουλάχιστον 15 δομών σε όλη την περιοχή, με μερικές να δείχνουν στοιχεία ότι ήταν κατοικίες με εσωτερικά δωμάτια.
Πόσοι ζούσαν εκεί; Πόσο διήρκεσε η κατοίκηση; Ποιες συνδέσεις είχε η πόλη με άλλες περιοχές; Ο Λόρενς ελπίζει ότι οι ανασκαφές θα δώσουν απαντήσεις.
«Αυτός ο χώρος είναι εξαιρετικά ενδιαφέρων γιατί ανατρέπει όσα θεωρούσαμε δεδομένα για την Κεντρική Ασία», είπε. «Το να κατανοήσουμε πώς δημιουργήθηκε, γιατί δημιουργήθηκε και πώς συνδέεται με τις ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις είναι κάτι πραγματικά συναρπαστικό και ακόμη δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε όλα αυτά, αλλά τώρα που ξέρουμε ότι ο χώρος υπάρχει, μπορούμε να αρχίσουμε ένα πρόγραμμα για να καταλάβουμε τι σημαίνουν όλα αυτά.»
Πηγή: skai.gr
