Αστυνομικό τμήμα στο πατρικό του… Χίτλερ

Στο Μπράουναου της Αυστρίας εγκαινιάζεται σήμερα ένα νέο αστυνομικό τμήμα. Το ασυνήθιστο της υπόθεσης: το τμήμα στεγάζεται στο σπίτι που γεννήθηκε ο Χίτλερ.Από σήμερα, 22 Ιουλίου, η αστυνομία της αυστριακής πόλης Μπράουναου αμ Ιν μεταφέρεται σε νέο κτήριο. Η διεύθυνση είναι «Salzburger Vorstadt, αριθμός 15». Είναι μία είδηση που δεν θα ενδιέφερε κανέναν, εάν το σπίτι αυτό δεν είχε μία ιδιαιτερότητα: Εκεί γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1889 ο Αδόλφος Χίτλερ.

Οι γονείς του έμεναν στο νοίκι και μετά από λίγους μήνες αποχώρησαν από αυτό το σπίτι, το οποίο άλλαξε πολλά χέρια. Αλλά στο «Άνσλους» του 1938, δηλαδή κατά την προσάρτηση της Αυστρίας από τη ναζιστική Γερμανία, το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα NSDAP απέκτησε και πάλι το σπίτι του «Φύρερ», για να το μετατρέψει σε «πολιτιστικό κέντρο».

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι παλαιοί ιδιοκτήτες επανήλθαν για κάποιο διάστημα, ενώ αργότερα το κτήριο μετατράπηκε σε βιβλιοθήκη, σχολείο και εργαστήριο για άτομα με ειδικές ανάγκες. Έμεινε άδειο από το 2011 μέχρι το 2016, όταν, μετά από μακρά δικαστική διαμάχη, το αυστριακό Δημόσιο αποφάσισε να το απαλλοτριώσει και να του αλλάξει χρήση, ώστε η περιοχή να μην γίνει σημείο συνάντησης των νοσταλγών του ναζισμού.

Να αποφευχθεί ο «τουρισμός των ναζί»

Για την «ιστορικά ορθή αντιμετώπιση» του ζητήματος το Υπουργείο Εσωτερικών είχε συστήσει μία επιτροπή εμπειρογνωμόνων, η οποία πρότεινε είτε μία φιλανθρωπική χρήση είτε την εγκατάσταση μίας διοικητικής υπηρεσίας στο συγκεκριμένο κτήριο. Όπως εξηγούσε το 2023 στην Deutsche Welle ο Όσκαρ Ντόιτς, πρόεδρος της Ισραηλιτικής Πολιτιστικής Κοινότητας της Βιέννης και μέλος της εν λόγω επιτροπής, «το ζητούμενο ήταν πάντοτε να μην μετατραπεί το κτήριο σε χώρο προσκυνηματικού τουρισμού για τους ναζί».

Ο ίδιος λέει ότι θα μπορούσε να φανταστεί και άλλες χρήσεις, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι πως στο κτήριο εγκαθίσταται «σε εποχές Δημοκρατίας και κράτους δικαίου ένα αστυνομικό τμήμα, το οποίο έχει μεταξύ άλλων και την αποστολή να καταπολεμά κάθε προσπάθεια αναβίωσης του εθνικοσοσιαλισμού».

Ο ιστορικός Όλιβερ Ράτκολμπ, επίσης μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων, εξηγεί: «Ως πρώτη επιλογή και στέλνοντας ένα θετικό μήνυμα, είχαμε προτείνει – ομόφωνα – την εγκατάσταση μίας φιλανθρωπικής οργάνωσης όπως η Volkshilfe, η οποία όμως αρνήθηκε. Με την εγκατάσταση του αστυνομικού τμήματος, αποθαρρύνονται οι πιθανοί νοσταλγοί του Χίτλερ να μαζεύονται έξω από το ανακαινισμένο κτίριο και να βγάζουν selfies…».

Μήπως «χάθηκε μια ευκαιρία»;

Περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ δαπάνησε το αυστριακό κράτος για να ολοκληρώσει την ανακαίνιση του κτηρίου, με μία εξαιρετικά λιτή πρόσοψη. Οι κάτοικοι του Μπράουναου είναι μάλλον διχασμένοι, αξιολογώντας το τελικό αποτέλεσμα. «Χάθηκε μία ιστορική και μοναδική ευκαιρία να αξιοποιηθεί το πατρικό σπίτι του μεγαλύτερου δολοφόνου στην ιστορία της ανθρωπότητας με έναν τρόπο που δείχνει υπευθυνότητα και ευαισθησία απέναντι στην ιστορία», λέει στην Deutsche Welle η Έβελιν Ντολ, εκπρόσωπος της τοπικής πρωτοβουλίας πολιτών που ονομάζεται «Διάλογος για το Σπίτι του Χίτλερ». Σε δημοσκόπηση του 2023 μόλις το 6% των ερωτηθέντων συμφωνούσε με την πρόταση να αποδοθεί το κτήριο σε μία δημόσια υπηρεσία.

Η Έβελιν Ντολ σημειώνει ότι «τα τελευταία 25 χρόνια υπήρξαν αρκετές ιδέες και πρωτοβουλίες για να αξιοποιηθεί αυτό το σπίτι ως χώρος συνάντησης για την ειρήνη, την ελευθερία, τη Δημοκρατία, την ανεκτικότητα. Ωστόσο, όλες αυτές οι ιδέες απορρίφθηκαν και τώρα εγκαθίσταται στο κτήριο ένα αστυνομικό τμήμα, κάτι που δίνει αφορμή για κάθε είδους κριτική».

«Καμία σύγκριση» με την εποχή των ναζί

Από την πλευρά του ο Φλόριαν Κοτάνκο, πρόεδρος του συλλόγου για τη σύγχρονη ιστορία του Μπράουναου, αρνείται οποιαδήποτε σύγκριση με την εποχή του ναζισμού. «Ζούμε σε ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου», λέει, «μέρος του οποίου είναι και η αστυνομία. Από τη στιγμή που και η ίδια η αστυνομία καλείται να λογοδοτήσει όταν παραβιάζει τον νόμο, δεν δικαιολογείται να είμαστε εκ των προτέρων δύσπιστοι απέναντί της».

Επί δεκαετίες η Αυστρία προσπαθεί να επεξεργαστεί το ναζιστικό παρελθόν της. Το 1938, στο περίφημο «Άνσλους», ο Χίτλερ είχε προσαρτήσει τη χώρα στο Γερμανικό Ράιχ υπό τις επευφημίες πολλών Αυστριακών. Την εποχή της παντοδυναμίας των ναζί περίπου 65.000 Εβραίοι, άνδρες και γυναίκες, δολοφονήθηκαν και άλλοι 130.000 αναγκάστηκαν να διαφύγουν στο εξωτερικό. Κάθε τόσο οι Αυστριακοί αντιμετώπιζαν αιτιάσεις ότι δεν έχουν αναγνωρίσει πλήρως τις ευθύνες τους για το Ολοκαύτωμα.

Το ακροδεξιό Κόμμα των Ελευθέρων (FPÖ), που ιδρύθηκε το 1956 από πρώην ναζί, αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στις βουλευτικές εκλογές του 2024, αλλά δεν κατάφερε να σχηματίσει κυβέρνηση. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Unique Research για το περιοδικό Pragmaticus το 2025, το 39% των ερωτηθέντων στην Αυστρία θεωρεί ότι «πρέπει επιτέλους να μπει μία τελεία στην ενασχόληση με τον εθνικοσοσιαλισμό».

Αστυνομικό τμήμα και στη Γερμανία

Στη νέα πρόσοψη του σπιτιού δεν προβλέπεται κάποια ενημερωτική πλάκα ή πινακίδα που θα εξηγεί το παρελθόν του κτηρίου. Επιπλέον, η επιτροπή εμπειρογνωμόνων είχε προτείνει να απομακρυνθεί και να τοποθετηθεί σε άλλο σημείο η αναμνηστική πλάκα που υπενθυμίζει τις φρικαλεότητες στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν με την επιγραφή «Για την Ειρήνη, την Ελευθερία, τη Δημοκρατία. Εκατομμύρια νεκροί υπενθυμίζουν: Ποτέ πια φασισμός!» Τελικά, η δημοτική αρχή αποφάσισε να μην ακολουθήσει τη σύσταση της επιτροπής και η πλάκα παραμένει στη θέση της.

Σημειωτέον ότι και στην τελευταία δηλωμένη κατοικία του Χίτλερ, στη Γερμανία, στεγάζεται σήμερα ένα αστυνομικό τμήμα. Πρόκειται για ένα κτήριο στη συνοικία Μπόγκενχαουζεν του Μονάχου με διεύθυνση: Πλατεία Prinzenregentenplatz, αριθμός 16. Μετά τον πόλεμο είχε περιέλθει στην ιδιοκτησία της τοπικής κυβέρνησης της Βαυαρίας, στεγάζοντας διάφορες διοικητικές υπηρεσίες. Από το 1998 στεγάζεται στο ίδιο κτήριο ένα αστυνομικό τμήμα. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, η αστυνομία διαθέτει το κτήριο για επιλεγμένες εκδηλώσεις, προκειμένου να καταστήσει σαφές ότι ακόμα και ένα τοπόσημο με τόσο «δύσκολο» παρελθόν μπορεί σήμερα να στεγάζει δημοκρατικούς θεσμούς.

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

Πηγή: Deutsche Welle