Του Στέφανου Νικολαΐδη
Σε ένα ιδιαίτερα ρευστό και πολυεπίπεδο γεωπολιτικό περιβάλλον δεν είναι λίγοι όσοι ισχυρίζονται πως η εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο λειτουργεί περισσότερο ως προσωρινή ανάπαυλα παρά ως προάγγελος σταθερότητας, με το ζήτημα του αφοπλισμού της Χεζμπολάχ να παραμένει στο επίκεντρο – αλλά με όρους που απέχουν σημαντικά από την πραγματικότητα επί του πεδίου.
Οι πρώτες ώρες της κατάπαυσης του πυρός συνοδεύτηκαν ήδη από καταγγελίες για παραβιάσεις, επιβεβαιώνοντας τον εύθραυστο χαρακτήρα της συμφωνίας και αναδεικνύοντας τα όρια μιας διαδικασίας που εντάσσεται σε ένα πολύ ευρύτερο περιφερειακό παζλ.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ προβάλλεται ως βασική επιδίωξη του Ισραήλ και, σε δεύτερο επίπεδο, των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, πρόκειται για έναν στόχο που, υπό τις παρούσες συνθήκες, δύσκολα μπορεί να υλοποιηθεί.
Η ίδια η οργάνωση εμφανίζεται απρόθυμη να συναινέσει σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ενώ ακόμη και σε ένα υποθετικό σενάριο συμφωνίας, θεωρείται πιθανό να αναζητήσει τρόπους υπεκφυγής ή καθυστέρησης. Η εμπειρία από άλλες οργανώσεις της περιοχής, όπως η Χαμάς, καταδεικνύει ότι η μετάβαση από την εκεχειρία στον αφοπλισμό αποτελεί το πιο δύσκολο και συχνά ανεκπλήρωτο στάδιο.
Το καθοριστικό βάρος του Ιράν
Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η σχέση της Χεζμπολάχ με το Ιράν, η οποία δεν περιορίζεται σε πολιτικό επίπεδο αλλά επεκτείνεται στην επιχειρησιακή και στρατηγική της υπόσταση.
Σύμφωνα με τον διεθνολόγο Αλέξανδρο Δεσποτόπουλο, η οργάνωση λειτουργεί ως «προκεχωρημένο φυλάκιο» της Τεχεράνης έναντι του Ισραήλ, αποτελώντας μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος πίεσης που περιλαμβάνει επίσης τη Χαμάς και τους Χούθι. «Υπό αυτό το πρίσμα, οποιαδήποτε συζήτηση περί αφοπλισμού προϋποθέτει σε μεγάλο βαθμό τη συναίνεση του Ιράν, κάτι που αξιολογείται ως εξαιρετικά δύσκολο», σημειώνει ο κ. Δεσποτόπουλος.
Όπως υποστηρίζει, ενδεικτικό της δομικής αυτής σχέσης είναι ότι η Χεζμπολάχ δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως αυτόνομος δρων, αλλά ως τμήμα ενός «συγκοινωνούντος συστήματος» με την Τεχεράνη, από όπου αντλεί πόρους, επιχειρησιακή στήριξη και στρατηγική κατεύθυνση.
Η κατάπαυση του πυρός δεν μπορεί να αναλυθεί αποκομμένα από τις παράλληλες διεργασίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Διπλωματικές εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι η εκεχειρία αποτέλεσε, σε σημαντικό βαθμό, προϋπόθεση για την επανεκκίνηση του διαλόγου μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το μέλλον των σχέσεων Ισραήλ–Χεζμπολάχ αναμένεται να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πακέτο ρυθμίσεων, εφόσον οι διαπραγματεύσεις εξελιχθούν θετικά. Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δεν επιτρέπει αισιόδοξες προβλέψεις για μόνιμη σταθεροποίηση.
«Την τελευταία – και μοναδική – φορά που ζητήθηκε από τη Χεζμπολάχ να αφοπλιστεί ήταν το 2006, όταν και τελικά οι ισραηλινές δυνάμεις απομακρύνθηκαν από τον νότιο Λίβανο ως αντάλλαγμα», θυμίζει ο κ. Δεσποτόπουλος, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η οργάνωση, αν και αρχικά προέβη σε μερική απομάκρυνση των βαρέων της όπλων, ουδέποτε στην πραγματικότητα αφοπλίστηκε πλήρως.
«Μετά την 7η Οκτωβρίου του 2023 όταν και ξεκίνησε εκ νέου το μέτωπο στη Γάζα, η Χεζμπολάχ εκτόξευε ρουκέτες εναντίον του κράτους του Ισραήλ, πράγμα που αποδεικνύει ότι ο αφοπλισμός αποτελεί σενάριο όχι και τόσο ρεαλιστικό από πλευράς σιιτικής οργάνωσης», προσθέτει.
Αδύναμος κρίκος το κράτος του Λιβάνου
Ένας ακόμη κρίσιμος περιορισμός αφορά την ίδια τη δομή του λιβανικού κράτους. Ο στρατός του Λιβάνου δεν διαθέτει την επιχειρησιακή δυνατότητα να επιβληθεί στη Χεζμπολάχ, γεγονός που καθιστά ανέφικτο οποιοδήποτε σενάριο επιβολής αφοπλισμού χωρίς τη συναίνεση της οργάνωσης.
Παράλληλα, αν και καταγράφεται αυξανόμενη κόπωση εντός της λιβανικής κοινωνίας – με σημαντικό μέρος του πληθυσμού να απορρίπτει την εμπλοκή σε πολεμικές συγκρούσεις – η κοινωνική και πολιτική ενσωμάτωση της Χεζμπολάχ παραμένει βαθιά.
Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν αποκλείεται από ορισμένους το Ισραήλ να επανέλθει σε πιο παραδοσιακές στρατηγικές αποτροπής. Στο τραπέζι των σεναρίων βρίσκεται η δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας στον νότιο Λίβανο, με στόχο την απομάκρυνση της Χεζμπολάχ από τα σύνορα και τη δημιουργία μιας «τεχνητής απόστασης» ασφαλείας.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα συνιστούσε ουσιαστικά επιστροφή σε πρακτικές του παρελθόντος, με αυξημένο όμως ρίσκο κλιμάκωσης και περαιτέρω αποσταθεροποίησης.
Ένα πρόβλημα χωρίς άμεση λύση
Συνολικά, ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ κρίνεται περισσότερο στρατηγικός στόχος και διαπραγματευτικό εργαλείο παρά ρεαλιστική προοπτική βραχυπρόθεσμης εφαρμογής.
Η ανθεκτικότητα τέτοιων οργανώσεων, η βαθιά διασύνδεσή τους με κρατικούς δρώντες όπως το Ιράν και η πολυπλοκότητα του περιφερειακού συστήματος ασφάλειας καθιστούν σαφές ότι ακόμη και σε περιόδους σχετικής ύφεσης, οι δομικές αιτίες της σύγκρουσης παραμένουν ενεργές.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εκεχειρία ίσως να μην σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης, αλλά μια ακόμη φάση σε έναν κύκλο εντάσεων που δύσκολα κλείνει οριστικά.
Πηγή: skai.gr
