Μια επαναστατική τεχνολογία υπερφασματικής απεικόνισης που δημιουργήθηκε από τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Μπάλα και την ομάδα του, της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) του Πολυτεχνείου Κρήτης, αποκάλυψε, για πρώτη φορά, σημαντικά ιστορικά γραπτά κείμενα σε αντικείμενα που ανθρακώθηκαν από τη λάβα του Βεζούβιου και παρέμεναν κρυμμένα για σχεδόν 2000 χρόνια.
Η υπερφασματική απεικόνιση είναι μια ταχέως εξελισσόμενη, μη καταστρεπτική αναλυτική μέθοδος που καταγράφει όχι μόνο τα χρώματα, αλλά παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη χημική σύνθεση σε κάθε σημείο μέσα σε μια εικόνα. Επιπλέον, επεκτείνει την όρασή μας σε αόρατα μέρη του οπτικού φάσματος, κάνοντας τα αδιαφανή αντικείμενα διαφανή, οπτικοποιώντας έτσι τα αόρατα εσωτερικά τους χαρακτηριστικά.
Παρά τις σημαντικές ερευνητικές προσπάθειες και τις επενδύσεις που έχουν διατεθεί για τη βελτίωση αυτής της συναρπαστικής τεχνολογίας, η υπερφασματική απεικόνιση παραμένει ιστορικά περιορισμένη να καταγράφει ένα στενό εύρος συχνοτήτων κοντά στο ορατό φάσμα και με πολύ χαμηλή ποιότητα εικόνας συγκρίσιμη με αυτή των βιντεοκαμερών της δεκαετίας του 1970.
Δεκαετίες πρωτοποριακής έρευνας με επικεφαλής τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Μπάλα είχε ως αποτέλεσμα να κλείσουν με επιτυχία πολλά επιστημονικά και τεχνολογικά κενά στον τομέα. Υπό την καθοδήγησή του, μια ομάδα ταλαντούχων επιστημόνων και μηχανικών – οι περισσότεροι από τους οποίους αποφοίτησαν από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πολυτεχνείου Κρήτης – δημιούργησε μια νέα υπερφασματική κάμερα που παρέχει τεχνητή όραση και φασματοσκοπία στην ευρύτερη περιοχή συχνοτήτων και με την υψηλότερη ανάλυση εικόνας παγκοσμίως.
Η νέα τεχνολογία υιοθετήθηκε γρήγορα και εγκαταστάθηκε στο Κέντρο Μελέτης Χειρογράφων του Πανεπιστημίου του Αμβούργου. Τον Απρίλιο του 2026, μεταφέρθηκε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης στην Ιταλία, στο πλαίσιο του συνεργατικού έργου «TabulaRasa». Η μελέτη είχε ως στόχο να διερευνήσει έναν από τους πιο δύσκολους τύπους αρχαίων γραπτών αντικειμένων: τις ανθρακωμένες ρωμαϊκές κηρώδεις πλάκες από την Πομπηία και το γειτονικό Ερκολάνο. Συγκεκριμένα, η αποστολή επεδίωξε να αντιμετωπίσει μια μακροχρόνια πρόκληση στη μελέτη των αρχαίων χειρογράφων: πώς να αναγνωρίζονται και να ερμηνεύονται τα σχεδόν αόρατα σημάδια μελανιού σε ανθρακωμένες επιφάνειες γραφής.
Οι ρωμαϊκές πλάκες χρησιμοποιούνταν συνήθως για τη συγγραφή εγγράφων της καθημερινής ζωής. Η γραφή με μελάνι, ιδιαίτερα με τις πλάκες του Βεζούβιου, παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία. Δεδομένου ότι αυτά τα αντικείμενα θάφτηκαν και ανθρακοποιήθηκαν κατά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., οι ξύλινες επιφάνειες μαύρισαν, με αποτέλεσμα το σκούρο μελάνι -ειδικά το μελάνι με βάση τον άνθρακα- να αναμειγνύεται σχεδόν πλήρως με το φόντο.
Αξιοποιώντας το ευρύ φάσμα συχνοτήτων που εκτείνεται από την υπεριώδη έως την βαθιά υπέρυθρη ακτινοβολία, μαζί με τα χαρακτηριστικά απεικόνισης εξαιρετικά υψηλής ευκρίνειας του νέου υπερφασματικού απεικονιστή, τα σημάδια μελανιού εμφανίστηκαν σχεδόν «μαγικά». Σε κρίσιμες αόρατες συχνότητες, τα αρχαία γραπτά εμφανίζονται με έντονη αντίθεση στο φόντο τους, καθιστώντας τα ξανά ορατά μετά από 2000 χρόνια. Ένα αξιοσημείωτα σημαντικό επίτευγμα ήταν η ανάκτηση ενός θραύσματος από το Ερκολάνο που περιλάμβανε μια αναφορά στη συγκομιδή της ελιάς.
Η καινοτόμος τεχνολογία εισάγει νέες δυνατότητες για μη καταστρεπτική ανάλυση φυσικών ή τεχνητών υλικών, με πολυάριθμες νέες εφαρμογές που βρίσκονται επί του παρόντος υπό ενεργό έρευνα και ανάπτυξη.
Τα βασικά μέλη της ομάδας, με επικεφαλής τον Καθηγητή Κωνσταντίνο Μπάλα είναι:
Αθανάσιος Τσάπρας, M. Eng, MSc
Χαράλαμπος Μπόρας M. Eng
Δρ. Νικόλαος Καμινάκης
Δρ. Γιάννη Ντερόλι
Ιωάννης Ροΐδης
Δείτε το σχετικό βίντεο (03:15-05:00):
