Την προτελευταία Παρασκευή του Μαρτίου, η πτήση της Αegean από Αθήνα για Αλεξανδρούπολη μετέφερε έναν «ξεχωριστό επιβάτη». Δεκάδες άνθρωποι, μάλιστα, τις προηγούμενες ημέρες εργάστηκαν πυρετωδώς για να του εξασφαλίσουν αυτό το ταξίδι. Γιατί ήταν ταξίδι επιστροφής στο σπίτι του, στη Δαδιά. Στο καταφύγιό του. Στο δάσος του. Εκεί που ο ίδιος είναι ο βασιλιάς των αιθέρων.
Όταν το αεροσκάφος της αεροπορικής εταιρίας προσγειωνόταν στο αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, ο αρσενικός μαυρόγυπας με το αταίριαστο όνομα «Ιωάννα», κουρνιασμένος σε όλη τη διαδρομή, ίσως και να ένιωσε ότι επέστρεφε κι άνοιξε τα τρίμετρα φτερά του σαν να ήθελε να ετοιμαστεί…
Λίγες ώρες μετά, όταν οι άνθρωποι του Εθνικού Πάρκου τον ελευθέρωναν, μ’ έναν νέο πομπό ανάμεσα στα φτερά του, πέταξε πάνω από τα ερείπια του βυζαντινού κάστρου του λόφου της Γκιμπρένας. Κάνοντας κύκλους ανέβηκε ψηλά, ακολουθώντας τα ανοδικά ρεύματα της Δαδιάς και τράβηξε μακριά από την τοποθεσία που ο ίδιος και άλλοι έντεκα μαυρόγυπες έπεφταν χτυπημένοι και ξέπνοοι από τα δηλητηριασμένα δολώματα που είχαν σκορπίσει στο δάσος κάποιοι άγνωστοι δράστες.
Την ώρα που ο μαυρόγυπας «Ιωάννα» αναζητούσε τη φωλιά και το ταίρι του, οι άνθρωποι που τον φρόντισαν και τον έσωσαν, επιβεβαίωναν στο έδαφος ότι αυτή ήταν «μια διαφορετική επανένταξη». Δεν ήταν η πρώτη φορά που τόσα άτομα από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), την ΑΝΙΜΑ, το Εθνικό Πάρκο Δαδιάς- Λευκίμμης- Ορεστιάδας, από δασικές υπηρεσίες και περιβαλλοντικές οργανώσεις του ακριτικού νομού και την αεροπορική εταιρία Aegean συνεργάζονταν για να βοηθήσουν έναν μαυρόγυπα. Ήταν, ωστόσο, η πρώτη φορά που ο συγκεκριμένος μαυρόγυπας ως αντιπρόσωπος ενός τόσου ευαίσθητου κι απειλούμενου είδους, μοναδικού στα Βαλκάνια και στην Ευρώπη κέρδισε όλες τις μάχες, αν και όλες οι πιθανότητες ήταν εναντίον του…
«Εάν τον βρίσκαμε μισή ώρα αργότερα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι σήμερα δεν θα ζούσε» λένε οι επιστήμονες που τον εντόπισαν εντελώς τυχαία λίγο μακρύτερα από την τοποθεσία που οι άγνωστοι πέταξαν τα δολώματα.
Γλύτωσε από τα κοράκια, την πυρκαγιά, τα δηλητηριασμένα δολώματα…
Στο αρχείο των μαυρόγυπων της Ελλάδας που διατηρεί το Κέντρο της Δαδιάς, ο συγκεκριμένος είχε εκκολαφθεί το 2016, χρονιά που απέκτησε και το δαχτυλίδι του. Τότε, οι επιστήμονες του Κέντρου συνήθιζαν στις καταγραφές να δίνουν και ονόματα στους νεοσσούς μαυρόγυπες. Και καθώς το πουλί βρισκόταν σε αδιαφοροποίητο στάδιο και δεν διακρινόταν ακόμη το φύλο του, καταγράφηκε με το όνομα «Ιωάννα». Αργότερα, το κομπιούτερ τού έδωσε έναν κωδικό για όνομα, που δείχνει ότι αυτός ο αρσενικός μαυρόγυπας επέζησε την πρώτη χρονιά της ζωής του από θηρευτές (μεγαλύτερος εξ αυτών τα κοράκια) που αποδεκάτιζαν εκείνη την περίοδο τους νεοσσούς στις φωλιές τους. Κατάφερε να φτάσει σε αναπαραγωγική ηλικία, να ζευγαρώσει πρώτη φορά το 2019 και να γίνει ένα από τα πουλιά «με σταθερή συμπεριφορά και συμμετοχή» στην αναπαραγωγή του μοναδικού είδους της Δαδιάς του Έβρου. Το 2023 γλύτωσε επίσης από τη μεγαλύτερη πυρκαγιά που έχει καταγραφεί στην ιστορία της Ελλάδας και της Ευρώπης και το 2025 επέστρεψε με το ταίρι του στη Δαδιά και στις τεχνητές φωλιές, όπως και δεκάδες άλλα ζευγάρια για να ξαναφτιάξουν πάλι την αποικία και να καταστήσουν τον μαυρόγυπα σύμβολο επιβίωσης στις αποψιλωμένες ράχες του Έβρου.
Έτσι, το πρώτο δίμηνο του 2026, η κατάσταση για τους μαυρόγυπες (130 άτομα) και τα όρνια (120 άτομα) ήταν παράλληλη με την παρατηρούμενη φυσική πορεία αναγέννησης του δάσους. Δυστυχώς, όμως, για τον κόσμο των μεγάλων αρπακτικών, αυτή η πορεία ανατράπηκε από τις «βόμβες» δηλητηριασμένων δολωμάτων που διέσπειραν ασυνείδητοι:
Το χρονικό διάστημα 11-17 Μαρτίου, μέλη των ομάδων Διαχείρισης και Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων του ΟΦΥΠΕΚΑ και της Εταιρείας Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, του 2ου Κυνηγετικού Συλλόγου Ορεστιάδας και του Δασαρχείο Σουφλίου μέτρησαν αρχικά πέντε αλεπούδες νεκρές. Νεκρά από δηλητηριασμένα δολώματα βρέθηκαν άλλα 8 ζώα: ένας λύκος, 4 κοράκια, δύο γερακίνες, ένα κουνάβι και 9 συνολικά μαυρόγυπες. Ανησυχητικά μηνύματα για νεκρά αρπακτικά ήρθαν κι από την άλλη πλευρά των συνόρων, από τη Βουλγαρική Ορνιθολογική Εταιρία. Ένας μαυρόγυπας που βρέθηκε νεκρός από δόλωμα φώλιαζε στη Βουλγαρία και ένας άλλος που βρέθηκε νεκρός από την ίδια αιτία στη Βουλγαρία, φώλιαζε στη Δαδιά. Κανένας δεν είναι σε θέση να εκτιμήσει, όμως, πόσα άλλα ζώα έφαγαν από τα δηλητηριασμένα δολώματα και ξεψύχησαν μέσα στα χόρτα λίγο μακρύτερα από τα σημεία που εντοπίστηκαν τα δηλητηριασμένα κρέατα των άγνωστων δραστών. Γι’ αυτό τον λόγο, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις χαρακτήρισαν αυτή τη μαζική δηλητηρίαση «ως ένα από τα σοβαρότερα περιστατικά μαζικής θανάτωσης άγριας πανίδας των τελευταίων ετών».
Σύμφωνα με τους εκπροσώπους του Εθνικού Πάρκου δύο από τους 12 μαυρόγυπες εντοπίστηκαν λίγα λεπτά από την στιγμή που είχαν καταναλώσει (μικρή) ποσότητα και μετά από φροντίδα που έλαβαν σε τοπικό κτηνιατρείο απελευθερώθηκαν μέσα στις δύο πρώτες ημέρες και επέστρεψαν στο δάσος.
Ο «Ιωάννα» στάθηκε τυχερός μέσα στην ατυχία του κι αυτό είναι που προκάλεσε μεγαλύτερη αίσθηση στους ανθρώπους του ΟΦΥΠΕΚΑ. «Βρέθηκε», όπως είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η προϊσταμένη της Μονάδας Διαχείρισης Εθνικών Πάρκων Δέλτα Έβρου και Δαδιάς, Σύλβια Ζακάκ «περίπου 3 χιλιόμετρα από το σημείο που κατανάλωσε το δηλητηριασμένο δόλωμα». Μια τέτοια απόσταση σημαίνει ότι είχε περάσει αρκετή ώρα από τη στιγμή που είχε καταναλώσει τη θανατηφόρα τροφή και γι’ αυτόν ο χρόνος μετρούσε πλέον αντίστροφα.
Σε μια μάχη με τον χρόνο και τις αποστάσεις, το πουλί, σε κρίσιμη κατάσταση, μεταφέρθηκε αεροπορικώς στην Αθήνα και κατόπιν στον Σταθμό Α’ Βοηθειών της ΑΝΙΜΑ, που διαθέτει μέσα, προσωπικό και μεγαλύτερη εμπειρία για τέτοιες περιπτώσεις. Εκεί, ο μαυρόγυπας υποβλήθηκε σε οροθεραπεία, προκειμένου να αποβάλει τις τοξίνες και ανταποκρίθηκε εντυπωσιακά γρήγορα στη θεραπεία.
Τον περίμενε το ταίρι του…
Κι αυτό ήταν αναπάντεχα πολύ καλό για τη γρήγορη επιστροφή του. «Παρότι τα πρωτόκολλα νοσηλείας προβλέπουν παραμονή τουλάχιστον μίας εβδομάδας στην υποδομή περίθαλψης, κρίθηκε απαραίτητο να επιστρέψει νωρίτερα, καθώς πρόκειται για ενήλικο άτομο σε περίοδο αναπαραγωγής» ανέφερε σχετικά ο ΟΦΥΠΕΚΑ. «Σε περίπτωση που ανήκε σε ζευγάρι, η απουσία του θα μπορούσε να οδηγήσει τον άλλο γονέα σε εξάντληση, καθώς το ένστικτο τον κρατά στη φωλιά να εκκολάπτει το αβγό» ανέφεραν οι ερευνητές του Οργανισμού.
Σύμφωνα με τα δεδομένα του νέου πομπού, που τοποθετήθηκε τον Μάρτιο στο πουλί, όταν απελευθερώθηκε, δεν προσέγγισε κάποια φωλιά -διαπίστωση που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ή δεν είχε αυτή την περίοδο ταίρι ή ότι το θηλυκό δεν άντεξε άλλο μόνο του στη φωλιά τους… Ωστόσο, από την ιστορία του φαίνεται ότι ο «Ιωάννα» είτε αυτή την περίοδο είτε την επόμενη θα ξαναβρεί το ταίρι του κάπου στη Δαδιά, στη μοναδική φυσική αναπαραγόμενη αποικία του είδους στα Βαλκάνια, που φιλοξενεί 36-47 ζευγάρια. Μπορεί η πρόσφατη απώλεια των 9 ενήλικων μαυρόγυπων να …τρόμαξε ολόκληρη την αποικία και τους επιστήμονες του Κέντρου, (καθώς το είδος του μαυρόγυπα αναπαράγεται με εξαιρετικά αργό ρυθμό, με ένα μόλις νεοσσό τον χρόνο), αλλά κάθε ενήλικο άτομο που ζευγαρώνει, όπως ο «Ιωάννα», έχει σημαντικό αντίκτυπο στη βιωσιμότητα του πληθυσμού.
Σε όλη τη Δαδιά, άλλωστε, μετά τη μεγάλη οικολογική καταστροφή του 2023 η πανίδα και η χλωρίδα -ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον, αγωνίζεται σήμερα να επιστρέψει. Η παρουσία του Μαυρόγυπα (Aegypius monachus) αποτελεί «πιστοποιητικό» της καλής κατάστασης του δάσους που αναγεννάται, αφού το είδος απαιτεί μεγάλα δέντρα (όπως πεύκα και βελανιδιές) για να χτίσει τις φωλιές του. Αυτός είναι και ο λόγος που η προσπάθεια διάσωσης της τελευταίας διετίας περιλαμβάνει τη δημιουργία τεχνητών φωλιών για την υποβοήθηση της αναπαραγωγής καθώς και τη λειτουργία ταΐστρας για την εξασφάλιση καθαρής τροφής.
Δύο χρόνια μετά τη μεγάλη πυρκαγιά, η κατάσταση για τους μαυρόγυπες και τα όρνια στον Έβρο παρουσίασε μια εικόνα συγκρατημένης αισιοδοξίας. Η συγκρατημένη αυτή αισιοδοξία ανατράπηκε από τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα, αλλά η αίσια κατάληξη της περιπέτειας του «Ιωάννα» επαναφέρει τη διατήρηση της ελπίδας.
Το 2025 είχε, μάλιστα, καταγραφεί αριθμός- ρεκόρ για τον πληθυσμό του μαυρόγυπα στην περιοχή, διαψεύδοντας τους αρχικούς φόβους για ολική κατάρρευση της αποικίας. Τον περασμένο μήνα, ανακοινώθηκε επίσης η γέννηση των πρώτων νεοσσών στις τεχνητές φωλιές που τοποθέτησε ο ΟΦΥΠΕΚΑ, γεγονός που απέδειξε την επιτυχία των μέτρων αποκατάστασης των θέσεων φωλεοποίησης.
Ο πρεβευτής της Δαδιάς
Πίσω από τους αριθμούς που δίνονται τακτικά στη δημοσιότητα για τις φτερωτές αποικίες του Έβρου, αποδεικνύεται ότι ο μαυρόγυπας ήταν και παραμένει ο πρεσβευτής της Δαδιάς και ολόκληρης της περιοχής του Έβρου, «μια επιτυχημένη προσπάθεια σε ένα διαταραγμένο και λίαν ευαίσθητο οικολογικό περιβάλλον».
Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, η παρουσία του μετέτρεψε την Δαδιά από ένα απομονωμένο χωριό του Έβρου σε έναν διεθνή προορισμό οικοτουρισμού (Brand Name), ιδιαίτερα γνωστό στους κύκλους των birdwatchers, δημιουργώντας παράλληλα ένα οικονομικό μοντέλο που βασίζεται στην προστασία της φύσης και όχι στην εκμετάλλευσή της.
Είναι χαρακτηριστικό ότι πριν από το 2023, κατά μέσο όρο επισκέπτονταν την περιοχή Δαδιάς- Λευκίμης- Σουφλίου 35000 άτομα (μια σημαντική τουριστική και οικονομική ένεση για την τοπική οικονομία των μεταξωτών Σουφλίου, κρασιών, αλλαντικών κ.ά.) ενώ υπήρξε και χρονιά που άγγιξε τους 50.000 επισκέπτες. Ανάμεσα στους επισκέπτες και χιλιάδες μαθητές που επισκέφθηκαν την Δαδιά στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι -η εξαφάνιση του «Ιωάννα» και των ομοίων του- θα μπορούσε να προκαλέσει μια επικίνδυνη «αλυσίδα θανάτου» με σοβαρές οικολογικές και υγειονομικές επιπτώσεις για ολόκληρη τη Βαλκανική χερσόνησο.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
