Ο κίνδυνος λειψυδρίας που αντιμετωπίζει όλο και εντονότερα η χώρα μας έχει επαναφέρει το ζήτημα του νερού και της επάρκειάς των αποθεμάτων της στο προσκήνιο και έχει θέσει την αναζήτηση των αιτιών και κατ’ επέκταση λύσεων στο επίκεντρο του δημόσιο διαλόγου.
Ο κ. Γιώργος Κουμπαράκης, CCO του Ομίλου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, μιλά στο skai.gr για τις παθογένειες που έχουν οδηγήσει την Ελλάδα στο κατώφλι της λειψυδρίας, αλλά και για τις πρωτοβουλίες που πρέπει να ληφθούν ώστε να αποφευχθεί η κρίση.
Μια κρίση που αν τη διαχειριστεί σωστά, μπορεί να μετατραπεί σε μοχλό θεσμικής και τεχνολογικής αναγέννησης.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Συνέντευξη στον Στέφανο Νικολαΐδη
– Κύριε Κουμπαράκη, πού βρισκόμαστε σήμερα ως χώρα στο ζήτημα των υδάτων; Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος λειψυδρίας;
Η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής. Σύμφωνα με διεθνείς δείκτες, κατατάσσεται 19η παγκοσμίως σε κίνδυνο λειψυδρίας. Αυτό δεν είναι θεωρητικό. Αποτυπώνεται σε μειωμένες βροχοπτώσεις, αυξημένη ζήτηση, υπεράντληση και σοβαρές απώλειες στα δίκτυα.
– Ποιο είναι το βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα; Και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;
Ο κατακερματισμός. Η διαχείριση του νερού παραμένει διασπασμένη σε πολλούς φορείς, χωρίς ενιαία στρατηγική, χωρίς συγκρίσιμα δεδομένα και χωρίς μακροχρόνιο σχεδιασμό. Αυτό οδηγεί σε χαμηλή αποδοτικότητα επενδύσεων και περιορισμένη ανθεκτικότητα.
– Σύμφωνα με τα στοιχεία στη χώρα μας οι απώλειες νερού είναι μεγάλες. Πού οφείλονται;
Κυρίως στα γηρασμένα δίκτυα. Σε πολλές περιοχές οι απώλειες πόσιμου νερού από διαρροές αγγίζουν ή ξεπερνούν το 50%. Χωρίς έξυπνα δίκτυα, τηλεμετρία και συνεχή έλεγχο, το νερό χάνεται πριν καν φτάσει στον καταναλωτή.
Δηλαδή, χάνουμε νερό χωρίς να το βλέπουμε. Δεν εξατμίζεται – διαφεύγει. Και την ίδια στιγμή, το 85% των υδατικών πόρων κατευθύνεται στη γεωργία, συχνά με συστήματα άρδευσης άλλων δεκαετιών. Η μετάβαση σε έξυπνα συστήματα άρδευσης, αισθητήρες υγρασίας και υδρο-βιώσιμες καλλιέργειες δεν είναι επιλογή – είναι αναγκαιότητα.
Δεν πρόκειται για περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ζήτημα διαχείρισης, πρόνοιας και σχεδιασμού.
– Υπάρχουν περιοχές που κινδυνεύουν περισσότερο;
Ναι, δυστυχώς, υπάρχουν. Θεσσαλία, Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Κεντρική Ελλάδα. Σε πολλές λεκάνες, η υπεράντληση υπόγειων υδάτων οδηγεί ήδη σε ερημοποίηση. Και στα νησιά, ο συνδυασμός τουρισμού και περιορισμένων αποθεμάτων δημιουργεί συνθήκες οριακές.
– Πώς αξιολογείτε τις επενδύσεις που ανακοινώνονται στη χώρα μας;
Είναι απαραίτητες αλλά όχι επαρκείς από μόνες τους. Χωρίς εθνική αρχιτεκτονική υδάτων, ενιαίο συντονισμό και διαφάνεια, υπάρχει κίνδυνος αποσπασματικότητας. Το νερό απαιτεί σχεδιασμό δεκαετιών, όχι έργα κύκλων.
– Γιατί έχει διαμορφωθεί αυτή η κατάσταση; Τι λείπει σήμερα από την Ελλάδα;
Όχι τα χρήματα – η στρατηγική. Τα κονδύλια που ανακοινώνονται είναι σημαντικά, αλλά χωρίς εθνική αρχιτεκτονική υδάτων, χωρίς ενιαίο συντονισμό, χωρίς αξιόπιστα δεδομένα, δεν θα αλλάξει το αποτέλεσμα.
Χρειαζόμαστε διαφάνεια, βασικούς δείκτες απόδοσης (KPIs), επενδύσεις δεκαετιών, όχι αποσπασματικά έργα.
Λείπει και η κουλτούρα διαχείρισης. Δεν χρειάζονται μόνο υποδομές, αλλά και συνείδηση. Γιατί εκεί που λείπει το νερό, λείπει πρώτα η μνήμη.
– Πόσο ρόλο παίζει η κλιματική αλλαγή σε όλα αυτά;
Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί ως επιταχυντής. Οι βροχοπτώσεις μειώνονται και γίνονται ακανόνιστες, τα καλοκαίρια είναι θερμότερα και μακρύτερα, οι περίοδοι ξηρασίας συχνότερες.
Αλλά το κρίσιμο είναι ότι η κλιματική αλλαγή βρήκε την Ελλάδα απροετοίμαστη: με γηρασμένα δίκτυα, κατακερματισμένη διαχείριση και χωρίς μακροπρόθεσμη στρατηγική.
– Τι δείχνει η διεθνής και η ευρωπαϊκή εμπειρία; Υπάρχει δρόμος; Ποια μαθήματα μπορούμε να αντλήσουμε;
Υπάρχει και είναι ξεκάθαρος. Οι ευρωπαϊκές χώρες που κινήθηκαν έγκαιρα, επέλεξαν:
- κεντρική διακυβέρνηση,
- ενιαία δεδομένα,
- μετρήσιμους δείκτες απόδοσης,
- πολυετείς επενδυτικούς κύκλους.
Το παράδειγμα της Ιρλανδίας είναι χαρακτηριστικό: ενοποίησε τη διαχείριση, επένδυσε σε δίκτυα, εφάρμοσε λογοδοσία. Εκεί, το νερό έγινε υποδομή και η υποδομή εμπιστοσύνη.
Χώρες που κινήθηκαν έτσι, αύξησαν τη διαθεσιμότητα νερού και μείωσαν το ρίσκο.
– Ποιος είναι ο ρόλος της κοινωνίας σε αυτό;
Καθοριστικός. Από την εκπαίδευση στα σχολεία μέχρι την καθημερινή χρήση, το νερό πρέπει να ξαναγίνει συνείδηση. Κάθε σταγόνα που σώζεται είναι επένδυση στο μέλλον. Δεν μπορούμε να ζητάμε ανθεκτικότητα από το κράτος, αν δεν την ασκούμε πρώτα ως πολίτες.
– Συχνά μιλάτε για το νερό όχι μόνο τεχνικά, αλλά και πολιτισμικά. Τι εννοείτε;
Το νερό δεν είναι απλώς πόρος. Είναι μνήμη. Είναι η πρώτη λέξη ενός παιδιού που διψά και η τελευταία προσευχή μιας γιαγιάς. Είναι οι πρακτικές των παππούδων μας, οι πηγές που στέρεψαν σιωπηλά. Όταν λείπει το νερό, λείπει πρώτα η επίγνωση. Χάνεται ο σεβασμός, η αίσθηση ότι κάτι πολύτιμο δεν είναι αυτονόητο. Η ξηρασία δεν είναι μόνο κλιματική – είναι και πολιτισμική.
Όταν στερεύει το νερό, δεν στερεύουν μόνο τα ποτάμια – στερεύει η επίγνωση.
– Ζούμε όντως μια νέα εποχή;
Ναι. Μια εποχή όπου το πιο παλιό μας δεδομένο γίνεται το νέο μας ζητούμενο. Η Μεσόγειος, η θάλασσα του φωτός, κοιτά πια τον ουρανό με αγωνία. Και εμείς καλούμαστε να καταλάβουμε ότι τίποτα δεν είναι αυτονόητο.
– Υπάρχει ελπίδα;
Πάντα. Η Μεσόγειος δεν φοβήθηκε ποτέ την αλλαγή. Από αυτήν γεννήθηκαν πολιτισμοί. Αρκεί να θυμηθούμε πώς ζούσαν οι παππούδες μας: με μέτρο, με σεβασμό, με ευγνωμοσύνη.
– Τι σημαίνει για εσάς η λειψυδρία;
Είναι ένα ρήγμα ανάμεσα στο χθες και το αύριο. Δεν είναι η απουσία βροχής – είναι η απουσία πρόνοιας. Το νερό δεν τελειώνει ξαφνικά. Τελειώνει όταν αργούμε να το σεβαστούμε.
Δεν διψάμε μόνο για νερό. Διψάμε για επίγνωση. Και για ένα μέλλον που να θυμάται πριν χάσει.
– Αν μιλούσατε σε ένα παιδί, τι θα του λέγατε;
Ότι το νερό δεν είναι δεδομένο. Και ότι μια χώρα αξίζει να τη φροντίζεις μόνο όταν μαθαίνεις να φροντίζεις αυτό που την κρατά ζωντανή.
– Αν έπρεπε να συνοψίσετε το μήνυμά σας σε μία φράση;
Το νερό δεν τελειώνει ξαφνικά. Τελειώνει όταν αργούμε να καταλάβουμε ότι δεν είναι δεδομένο.
Και το διακύβευμα δεν είναι μόνο το νερό. Η λειψυδρία δεν είναι περιβαλλοντικό θέμα. Είναι ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας της χώρας, κοινωνικής συνοχής, εθνικής ασφάλειας. Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια επιλογή: να διαχειριστεί την κρίση και να τη μετατρέψει σε μοχλό θεσμικής και τεχνολογικής αναγέννησης. Και αυτή η επιλογή δεν αφορά το αύριο. Αφορά το τώρα.
*Ο Γιώργος Κουμπαράκης είναι CCO του Ομίλου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ.
Πηγή: skai.gr
