Γιατί επαναστατούν τα «Φλαμίνγκο» στην Αλβανία;

Στην Αλβανία η «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» συνεχίζεται με ολοένα μεγαλύτερη δυναμική. Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα επιμένει πως το κίνημα αποτελεί μέρος ενός υβριδικού πολέμου.Κάθε βράδυ στις 19:00 οι διαδηλωτές επιστρέφουν στην ίδια πλατεία στα Τίρανα, με τα ίδια σύμβολα, προβάλλοντας τα ίδια αιτήματα.

Οι αδιάκοπες καθημερινές διαδηλώσεις εδώ και πάνω από τρεις εβδομάδες έχουν μετατρέψει την «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» στο μεγαλύτερο κίνημα που έχει λάβει χώρα στην Αλβανία από την πτώση του κομμουνισμού.

Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν όταν η κυβέρνηση ενέκρινε ένα πολυτελές τουριστικό έργο στη Ζβερνέτς, μια προστατευόμενη παράκτια περιοχή στη νότια Αλβανία – και σύντομα εξελίχθηκε σε μία μαζική πολιτική κινητοποίηση, η οποία πλέον αφορά πολύ περισσότερα από τις ανησυχίες για το περιβάλλον.

Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα, τον οποίο ορισμένοι καλούν να παραιτηθεί, υποστηρίζει ότι οι διαδηλώσεις εκτυλίσσονται στο πλαίσιο ενός «υβριδικού πολέμου», ο οποίος καθοδηγείται από εξωτερικές επιρροές και ψηφιακή χειραγώγηση.

Το πολυτελές θέρετρο του Κούσνερ

Για τον Ράμα η αντιπαράθεση απέκτησε διεθνή ορατότητα μόνο αφ’ ότου συνδέθηκε με τον Τζάρεντ Κούσνερ, τον γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι ο «ψηφιακός κυκλώνας» που ακολούθησε επέτρεψε στις διαδηλώσεις να ενισχυθούν λόγω διαφόρων εξωτερικών δρώντων, όπως μεταξύ άλλων οι αντίπαλοι του Τραμπ, αντιισραηλινές ομάδες και αυτοί που χαρακτηρίζει ως κρατικά υποστηριζόμενους «ψηφιακούς μισθοφόρους».

«Έχουν εντοπιστεί παράγοντες που απολαμβάνουν την υποστήριξη συγκεκριμένων κρατών, μεταξύ αυτών και του Ιράν», τόνισε ο πρωθυπουργός.

Η στρατηγική Ράμα δεν είναι κάτι το νέο

Η Τζονίλα Γκόντοουλ, ερευνήτρια πολιτικής επικοινωνίας και συλλογικής μνήμης στο Πανεπιστήμιο των Τιράνων, υποστηρίζει ότι η ερμηνεία του Ράμα για τις διαδηλώσεις αντανακλά μια γνώριμη επικοινωνιακή στρατηγική: τη μετατόπιση της εστίασης από τα αιτήματα των διαδηλωτών στις υποτιθέμενες δυνάμεις που κρύβονται πίσω από αυτούς.

«Όταν μια διαμαρτυρία πολιτών παρουσιάζεται ως ιρανική, αντιισραηλινή ή καθοδηγούμενη από αντιπάλους του Τραμπ, η προσοχή απομακρύνεται από όσα ζητούν οι διαδηλωτές. Η συζήτηση μετατοπίζεται αντίθετα στους υποτιθέμενους δημιουργούς της διαμαρτυρίας – σε έναν εξωτερικό εχθρό», δήλωσε στην DW η ειδικός.

Η ίδια βλέπει επίσης αντηχήσεις από το κομμουνιστικό παρελθόν της Αλβανίας στη ρητορική του Ράμα. Κατά την κομμουνιστική περίοδο της χώρας η πολιτική διαφωνία παρουσιαζόταν συστηματικά ως έργο εχθρικών ξένων δυνάμεων.

Η ειδικός υποστηρίζει πως η γλώσσα περί εξωτερικών εχθρών συνεχίζει να επανεμφανίζεται κάθε φορά που όσοι βρίσκονται στην εξουσία αντιμετωπίζουν παρατεταμένη εγχώρια πίεση. «Ο φόβος ήταν το πολιτικό κεφάλαιο του κομμουνιστικού καθεστώτος», εξηγεί. «Κρατούσε την κοινωνία υπό έλεγχο και συγκέντρωνε την εξουσία γύρω από τον ηγέτη. Σήμερα αυτή η γλώσσα δεν λειτουργεί πλέον με τον ίδιο τρόπο. Οι νέοι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πλέον αυτόν τον πολιτικό κώδικα, αλλά τον απορρίπτουν».

Οι αλγόριθμοι δεν βγάζουν τους ανθρώπους στον δρόμο

Ο πανεπιστημιακός και θεωρητικός της επικοινωνίας Άρταν Φούγκα υποστηρίζει πως η απόδοση των διαδηλώσεων σε αλγορίθμους δεν προσφέρει μία πλήρη εξήγηση της πραγματικότητας. Οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να επιταχύνουν την κυκλοφορία της πληροφορίας, αλλά δεν μπορούν να εξηγήσουν το γιατί οι πολίτες επιλέγουν να βγουν στους δρόμους.

«Ο αλγόριθμος είναι μέρος του επικοινωνιακού περιβάλλοντος. Μπορεί να επιταχύνει την κυκλοφορία των μηνυμάτων, να ενισχύσει τα συναισθήματα του κόσμου και να αυξήσει την ορατότητα. Αλλά δεν είναι η αιτία της κοινωνικής δυσαρέσκειας», δηλώνει στην DW. «Η τεχνολογία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο εξαπλώνεται μια διαμαρτυρία, αλλά δεν δημιουργεί τους λόγους της διαμαρτυρίας. Το να συγχέει κανείς τους αλγορίθμους με την κοινωνική δυσαρέσκεια σημαίνει πως εκλαμβάνει το κανάλι αυτό ως πηγή».

Πολλοί θεωρούν πως το σημείο καμπής ήταν οι εικόνες από την παραλία στο Ζβερνέτς στις 30 Μαΐου. Τότε, μπροστά σε κάμερες κινητών τηλεφώνων και παρουσία αστυνομικών, ιδιωτικοί φρουροί ασφαλείας άρπαξαν έναν διαδηλωτή και τον έσυραν στην άμμο. Το υλικό διαδόθηκε γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μετατρέποντας αυτό που είχε ξεκινήσει ως περιβαλλοντική διαμαρτυρία σε μια ευρύτερη πανεθνική συζήτηση για την εξουσία, τη λογοδοσία και το κράτος δικαίου.

Ο Φούγκα υποστηρίζει ότι οι εικόνες είχαν απήχηση, διότι αποτύπωσαν εντάσεις που συσσωρεύονταν στην αλβανική κοινωνία εδώ και χρόνια.

«Ήταν μια σοκαριστική στιγμή για το αλβανικό κοινό», λέει ο ειδικός. «Εκείνη η σκηνή εξέθεσε τη σχέση μεταξύ πολιτών και κράτους, αναφορικά με τα άτομα και τα δικαιώματά τους, όπως και τη σύγκρουση μεταξύ ιδιωτικών συμφερόντων και δημοσίων αγαθών».

Ευρύτερο κύμα δυσαρέσκειας

Ο πολιτικός επιστήμονας Μπλέντι Καϊσίου υποστηρίζει πως οι διαδηλώσεις αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κρίση, πολύ πέραν μιας διαφωνίας για την περιβαλλοντική προστασία.

Αυτό που ενώνει τους διαδηλωτές δεν είναι μια κοινή ιδεολογία, αλλά μια κοινή απόρριψη του πολιτικού μοντέλου της Αλβανίας. «Γινόμαστε μάρτυρες μιας βαθιάς κρίσης του δημοκρατικού μοντέλου στη χώρα. Αυτό που ενώνει αυτούς τους διαδηλωτές δεν είναι πλέον η ιδεολογία, αλλά η πεποίθηση ότι το πολιτικό σύστημα της χώρας δεν τους εκπροσωπεί πλέον», εξηγεί στην DW.

Τα όσα γίνονται στην Αλβανία απασχολούν και την ΕΕ. Στο πιο πρόσφατο ψήφισμα προόδου για την Αλβανία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέφρασε «σοβαρή ανησυχία» για τις εξελίξεις στην προστατευόμενη περιοχή Βιόσα-Νάρτα και ζήτησε την παύση έκδοσης νέων οικοδομικών αδειών σε προστατευόμενες περιοχές. Το ψήφισμα επισημαίνει επιπλέον πως η περιβαλλοντική προστασία και το κράτος δικαίου παραμένουν μέρος των δεσμεύσεων της Αλβανίας για την ένταξη στην ΕΕ.

Η Γκόντοουλ πιστεύει πως το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δείχνει ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν αναγνωρίσει τις διαστάσεις της διαμάχης αναφορικά τόσο με το περιβάλλον όσο και το κράτος δικαίου. Ωστόσο, τονίζει πως η παρουσίαση των διαδηλώσεων με τη γλώσσα των υβριδικών απειλών και της ξένης παρέμβασης κινδυνεύει να μετατοπίσει τη διεθνή προσοχή μακριά από τα δημοκρατικά αιτήματα των διαδηλωτών και προς ζητήματα ασφάλειας και σταθερότητας.

«Εδώ και χρόνια η Ευρώπη ζητούσε μια ισχυρότερη κοινωνία των πολιτών για την ενίσχυση της δημοκρατίας», λέει. «Σήμερα η Αλβανία έχει μια ισχυρή κοινωνία των πολιτών που έχει κινητοποιηθεί σε πρωτοφανή κλίμακα, ωστόσο υπήρξε ελάχιστη διεθνής αντίδραση υπέρ αυτής της κινητοποίησης. Το ερώτημα είναι μήπως η κοινωνία των πολιτών είναι ευπρόσδεκτη μονάχα όταν είναι αδύναμη – και όχι όταν εδραιώνεται ως ένας πραγματικός πολιτικός δρώντας».

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Πηγή: Deutsche Welle