Η Ευρώπη, η νεολαία και η δημοκρατία υπό απειλή

Το φετινό Βραβείο Καρλομάγνου για τη Νεολαία επαναφέρει στο προσκήνιο τις ανησυχίες για την αυξανόμενη αμφισβήτηση των νέων προς τη δημοκρατία.Μια πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι λιγότεροι από έξι στους δέκα νέους Ευρωπαίους πιστεύουν ακράδαντα ότι η δημοκρατία είναι αναμφισβήτητα η καλύτερη μορφή διακυβέρνησης. Ένας στους πέντε θα προτιμούσε την αυταρχική διακυβέρνηση υπό ορισμένες συνθήκες, ενώ η νέα γενιά της ΕΕ χάνει την εμπιστοσύνη της στη γεωπολιτική σημασία της Ένωσης, σύμφωνα με τη Μελέτη Νεολαίας 2025 του Ιδρύματος TUI. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια αυξανόμενη απογοήτευση, που τροφοδοτείται από το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης και το άγχος για το μέλλον.

«Οι νέοι είναι απογοητευμένοι από την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και από τη γεωπολιτική αβεβαιότητα, την κλιματική αλλαγή, την υποχώρηση της δημοκρατίας, ειδικά στην Ανατολική Ευρώπη», δήλωσε ο Ιβάν Ράντικ στην DW στην Αίθουσα Στέψης του Άαχεν.

Ως νεαρός Ουκρανός, ο Ιβάν εκπροσωπεί το έργο της Αυστρίας στο φετινό Ευρωπαϊκό Βραβείο Καρλομάγνου για τη Νεολαία. Ωστόσο, λέει, «υπάρχει τεράστια ανάγκη για δημοκρατία στην Ευρώπη -στην ευρύτερη Ευρώπη, όχι μόνο στην ΕΕ». Αυτός ο κοινός στόχος συγκέντρωσε 27 πρωτοβουλίες με επικεφαλής νέους από όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά τη διάρκεια της «Εβδομάδας Καρλομάγνου» στο Άαχεν της Γερμανίας.

Ευρώπη «υπό πίεση»

Το βραβείο, που έχει θεσπιστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Διεθνές Ίδρυμα Βραβείου Καρλομάγνου, αναδεικνύει αυτούς που οι διοργανωτές αποκαλούν «νέους φύλακες των ευρωπαϊκών αξιών». Ως νεανική εκδοχή του βραβείου υψηλού κύρους για την ευρωπαϊκή ενότητα, επιβραβεύει έργα με επικεφαλής κατοίκους της ΕΕ ηλικίας 16 έως 30 ετών. Από την έναρξή του το 2008, έχουν συμμετάσχει σε αυτό περισσότεροι από 10.000 νέοι.

Ο ιδαίτερα κρίσιμος χαρακτήρας αυτής της περιόδου γίνεται αισθητός πέρα ​​από σύνορα και γενιές: «Η δημοκρατία έχει γίνει ένα σύστημα που υποβάλλεται σε δοκιμασία αντοχής. Έχει δεχθεί πίεση», δήλωσε η Δρ. Άντζελα Μάας, αντιπρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του ιδρύματος, και εγγονή ενός από τους αρχικούς ιδρυτές του Βραβείου Καρλομάγνου.

Φέτος, επιλέχθηκαν 27 εθνικοί νικητές από πάνω από 530 αιτήσεις, ενώ η ευρωπαϊκή κριτική επιτροπή επέλεξε τρεις πανευρωπαϊκούς νικητές. Οι συμμετέχοντες τιμήθηκαν στο ιστορικό Δημαρχείο του Άαχεν, το οποίο χτίστηκε πάνω στα θεμέλια του παλατιού του Καρλομάγνου. Στην πρώην έδρα της εξουσίας του «πατέρα της Ευρώπης» ήχησε το τραγούδι «Let’s Get Loud» της Τζένιφερ Λόπεζ, ερμηνευμένο από μια ορχήστρα νέων 50 ατόμων.

Από τις εφαρμογές συμμετοχής των πολιτών μέχρι τη δημοσιογραφία με κοινωνική προτεραιότητα και το λεγόμενο «Pokemon Go for Tourism» του Λουξεμβούργου, το οποίο ενθαρρύνει τους νέους να εξερευνήσουν τη χώρα, συλλέγοντας ψηφιακά γραμματόσημα, οι πρωτοβουλίες βασίζονται στην καινοτομία και τη δημιουργικότητα. Πολλές μοιράζονται έναν κοινό στόχο: την επανασύνδεση των νέων της Ευρώπης με την πολιτική, σε μια εποχή που η εμπιστοσύνη στους θεσμούς είναι ιδιαίτερα εύθραυστη.

Οι νικητές του 2026

Το φετινό πρώτο βραβείο, ύψους 7.500 ευρώ απονεμήθηκε στο εσθονικό πρόγραμμα ATHENA, το οποίο επικεντρώνεται στην προώθηση της γυναικείας ηγεσίας και στην πιο συμπεριληπτική συμμετοχή στη δημοκρατία. Η πρωτοβουλία στοχεύει στην αμφισβήτηση των βαθιά ριζωμένων διαρθρωτικών εμποδίων που συνεχίζουν να διαμορφώνουν το ποιος συμμετέχει στην πολιτική. Σε συνεργασία με το εσθονικό και το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, το ATHENA προσπαθεί να ανοίξει ευκαιρίες για τις γυναίκες σε έναν τομέα που κυριαρχείται εδώ και καιρό από άνδρες.

Ενώ το πρόγραμμα της Εσθονίας βασίζεται στην οικοδόμηση δικτύου με φυσική παρουσία, η Γαλλία, η δεύτερη νικήτρια, χρησιμοποιεί την τελευταία λέξη της τεχνολογίας για να φέρει τη δημοκρατία στα χέρια των νέων Ευρωπαίων. «Συνίδρυσα την πρώτη και πιο δημοφιλή πολιτική εφαρμογή στη Γαλλία», δήλωσε η Ελοΐζ Σικρέ στην DW. Συνδέει πάνω από 300.000 χρήστες που μπορούν να ψηφίσουν σε καθημερινές έρευνες κοινής γνώμης, μαζί με δεκάδες αιρετούς αξιωματούχους. Στόχος: η δημιουργία διαφάνειας και άμεσης αλληλεπίδρασης μεταξύ πολιτών και νομοθετών. Κοιτάζοντας μπροστά, η ομάδα ελπίζει να επεκταθεί πέρα ​​από τη Γαλλία: «Θέλουμε να είμαστε σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και να αναπτύξουμε σε μια σύγχρονη εποχή τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι είναι ενεργοί στη δημοκρατία».

Η Ισπανία, η οποία κατέκτησε την τρίτη θέση, ενσαρκώνει επίσης αυτή τη φιλοδοξία για διεθνή διάλογο. Το έργο τους «European Guanxi» δίνει έμφαση στις σχέσεις ΕΕ-Κίνας – με περισσότερα από 500 μέλη σε 60 χώρες. «Το γεγονός ότι έχουμε τόσα πολλά μέλη εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε στην DW ο πρόεδρος της ομάδας, Ρενέ Νόιμαν, «δείχνει ότι αυτή η σχέση δεν είναι μόνο σημαντική για την Ευρώπη και την Κίνα, αλλά είναι πραγματικά σημαντική για ολόκληρο τον κόσμο».

Αναλογιζόμενος την τάση απογοήτευσης των νέων από την πολιτική, ο συνάδελφός του, Ξαβιέρ Χάακ, δήλωσε: «Εδώ πρέπει να παρέμβουν οργανισμοί, όπως ο δικός μας». Και προσθέτει: «Νομίζω ότι έτσι μπορείς να ανακτήσεις τον ενθουσιασμό των νέων».

Ισχυρό μήνυμα για τους νέους της Ευρώπης

Μαζί με τους φετινούς συμμετέχοντες ήταν μέλη του γερμανικού και του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, καθώς και εξέχουσες δημοκρατικές φωνές, συμπεριλαμβανομένης της Λευκορωσίδας πολιτικής ακτιβίστριας Μαρία Καλεσνίκαβα. Καταδικάστηκε σε 11 χρόνια φυλάκισης για τον ρόλο της στις μαζικές διαμαρτυρίες του 2020 κατά του ισχυρού ηγέτη της χώρας Αλεξάντερ Λουκασένκο. Της απονεμήθηκε ερήμην το Βραβείο Καρλομάγνου του 2022, το οποίο παρέλαβε προσωπικά τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους – μετά την αποφυλάκισή της βάσει συμφωνίας που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ.

«Η δημοκρατία δεν είναι απλώς ένα δώρο. Πρέπει να αγωνιστείς γι’ αυτήν», δήλωσε στην DW μετά την τελετή απονομής των βραβείων για τη νεολαία. «Είναι πολύ, πολύ σημαντικό να χτίσουμε αυτά τα ευρωπαϊκά δίκτυα και να κοιτάμε μαζί μπροστά και να συνεργαζόμαστε, ώστε το μέλλον μας να είναι καλύτερο και πιο ασφαλές». Περιέγραψε την έμπνευσή της από τα έργα που γιορτάστηκαν στο Άαχεν, μοιράζοντας το μήνυμά της στους νέους νικητές: «Θα τους ενθάρρυνα να παραμένουν πάντα περίεργοι, να παραμένουν πάντα γεμάτοι ενέργεια, να μοιράζονται αυτή την ενέργεια και να μιλάνε μεταξύ τους».

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle