Η Πορτογαλία θα παρέλυε χωρίς μετανάστες

Πάνω από 1,5 εκατομμύρια μετανάστες ζουν στη χώρα. Χωρίς αυτούς κάποιες επιχειρήσεις θα υποχρεώνονταν να κλείσουν, αλλά αυτό δεν εμποδίζει την Ακροδεξιά να συνεχίζει τις εκστρατείες εναντίον τους.«Οι μετανάστες δεν πρέπει να ζουν με κοινωνικά επιδόματα», γράφουν οι αφίσες του ακροδεξιού κόμματος Chega, οι οποίες εξακολουθούν να είναι κολλημένες σε όλη την Πορτογαλία μετά από τις τελευταίες εκλογές. Η χώρα θεσπίζει νέους, εξαιρετικά αυστηρούς νόμους περί μετανάστευσης και ένας αυξανόμενος αριθμός πολιτών το βρίσκει αυτό σωστό, παρά το γεγονός ότι περίπου 1,5 εκατομμύριο αλλοδαποί, σχεδόν όλοι μετανάστες εργάτες, ζουν στην Πορτογαλία. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 14% του πληθυσμού της χώρας. Ωστόσο, ο φόβος για τους αλλοδαπούς, η ξενοφοβία, εξαπλώνεται.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η χώρα δεν μπορεί πλέον να επιβιώσει χωρίς αυτούς: Οι μετανάστες δεν λαμβάνουν περισσότερα κοινωνικά επιδόματα από τους Πορτογάλους πολίτες και το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας της χώρας θα αντιμετώπιζε προβλήματα χρηματοδότησης χωρίς αυτούς. Πολλές θέσεις εργασίας παραμένουν κενές, από σερβιτόρες/ους σε καφετέριες μέχρι εργάτες γης, που μαζεύουν φρούτα για εξαγωγή σε χώρες όπως η Γερμανία.

Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε από την αρχή μετανάστευσης AIMA και εκπονήθηκε από το Πορτογαλικό Παρατηρητήριο Μετανάστευσης καταδεικνύει τη σημαντική συμβολή των μεταναστών εργαζομένων στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης της χώρας: Πέρυσι, περίπου 1,1 εκατομμύριο αλλοδαποί πλήρωσαν στην κοινωνική ασφάλιση επειδή εργάζονταν νόμιμα στην Πορτογαλία. Αυτό αντιπροσωπεύει μια αξιοσημείωτη αύξηση 447% σε σύγκριση με δέκα χρόνια πριν. Οι πληρωμές έχουν αυξηθεί ακόμη και κατά 763% σε σχεδόν 4,2 δισεκατομμύρια ευρώ – ένα σημαντικό 14% όλων των συνεισφορών.

Οι μετανάστες ενισχύουν τα κοινωνικά Ταμεία

Η Πορτογαλία χρειάζεται τις πληρωμές από ξένους εργάτες, επιβεβαιώνει ο κοινωνιολόγος Ελίζιο Εστάνκουε, ο οποίος έχει διεξάγει εκτεταμένη έρευνα για τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού: «Η Πορτογαλία είναι μια από τις πιο γερασμένες χώρες στην ΕΕ. Το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης πρέπει να πληρώνει συνεχώς αυξανόμενες συντάξεις και το κόστος υγειονομικής περίθαλψης αυξάνεται επίσης απότομα. Οι ξένοι εργαζόμενοι συμβάλλουν σημαντικά με τις πληρωμές τους». Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Πρακτικά κρατούν τη χώρα σε λειτουργία: «Η μεγαλύτερη ομάδα μεταναστών, οι Βραζιλιάνοι, απασχολούνται κυρίως στους τομείς του εμπορίου και των υπηρεσιών», εξηγεί ο κοινωνιολόγος. «Οδηγούν αυτοκίνητα Uber, παραδίδουν φαγητό και δεν υπάρχει σχεδόν καμία επιχείρηση που να μην απασχολεί Βραζιλιάνους».

Ένα τυπικό παράδειγμα είναι η Βερόνικα Σάντος: Έφτασε στην Πορτογαλία πριν από τρεις μήνες και εργάζεται σε ένα εστιατόριο στην κεντρική πορτογαλική πόλη Λεϊρία. Ο σύζυγός της είναι εργάτης οικοδομών και οι δύο τους δεν είχαν κανένα πρόβλημα να βρουν δουλειά. «Βγάζουμε καλά χρήματα εδώ», λέει η Βερόνικα, προσθέτοντας ότι η απόφαση να έρθουμε στην Πορτογαλία ήταν η σωστή. Η νεαρή γυναίκα, περίπου είκοσι πέντε ετών, επισημαίνει ότι όχι μόνο θα κέρδιζε λιγότερα στην πατρίδα της. «Η ανασφάλεια είναι πολύ υψηλή στη Βραζιλία, υπάρχει πολλή εγκληματικότητα. Η Πορτογαλία είναι πολύ πιο ασφαλής». Η Βερόνικα απαντά διπλωματικά στο ζήτημα της αυξανόμενης ξενοφοβίας. «Υπάρχουν ρατσιστές παντού. Στην Πορτογαλία αλλά και στη Βραζιλία. Πιθανότατα δεν μπορείς να κάνεις τίποτα γι’ αυτό».

Αποδιοπομπαίοι τράγοι

Δεξιά εξτρεμιστικά κόμματα όπως το Chegaμετατρέπουν τους μετανάστες σε αποδιοπομπαίους τράγους για την επισφαλή κατάσταση, παρατηρεί ο Ζοάο Νέβες, λέκτορας οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών της Λεϊρία. Αλλά τα λαϊκιστικά συνθήματα δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα: «Χωρίς μετανάστες εργάτες, ολόκληροι τομείς της οικονομίας θα έπρεπε να κλείσουν. Υπάρχει έλλειψη Πορτογάλων εργατών. Και δεν θα βρίσκονταν ακόμη και αν οι μισθοί αυξάνονταν απότομα». Η τουριστική βιομηχανία, για παράδειγμα, η οποία αντιπροσωπεύει το 20% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Πορτογαλίας, βασίζεται σε φθηνό εργατικό δυναμικό από το εξωτερικό. Χωρίς αυτό, πολλά ξενοδοχεία θα έπρεπε να κλείσουν.

Και το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης αντιμετωπίζει ένα σημαντικό έλλειμμα το οποίο αντισταθμίζεται από τις εισφορές των μεταναστών: το 2025, το πλεόνασμα μεταξύ εσόδων και δαπανών για τους αλλοδαπούς ασφαλισμένους ανήλθε στο εντυπωσιακό ποσό των 3,3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αυτά τα χρήματα, κυρίως από νεότερους ασφαλισμένους, χρησιμοποιήθηκαν από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης για συντάξεις, επιδόματα ανεργίας και επιδόματα ασθένειας για ηλικιωμένους Πορτογάλους πολίτες.

Καμία μακροπρόθεσμη πολιτική μετανάστευσης

Παρόλο που οι ξένοι εργαζόμενοι στην πραγματικότητα φέρνουν μόνο πλεονεκτήματα στη χώρα, η δυσαρέσκεια και οι προκαταλήψεις αυξάνονται στην Πορτογαλία. «Τα τελευταία χρόνια, ήταν πολύ εύκολο για τους ξένους να έρθουν στην Πορτογαλία για να εργαστούν. Ήταν μια ανεξέλεγκτη εισροή· δεν υπήρχε πολιτική ένταξης. Εμφανίστηκαν κοινωνικά κέντρα και αυτό οδήγησε σε αυξανόμενο φόβο για τους ξένους», θυμάται ο Εστάνκουε.

Αλλά τα λάθη του παρελθόντος οδήγησαν σε νέα: «Οι προτάσεις της Ακροδεξιάς, με την οποία η κυβέρνηση έχει ευθυγραμμιστεί όλο και περισσότερο, είναι απάνθρωπες και δεν προσφέρουν καμία λύση στα προβλήματα της χώρας». Η προσπάθεια περιορισμού της διάρκειας παραμονής των ξένων, ιδανικά σε έξι μήνες, δημιουργεί μόνο νέες δυσκολίες: «Η προθυμία ορισμένων να τους εκμεταλλευτούν ακόμη περισσότερο αυξάνεται. Επειδή οι μετανάστες θέλουν να κερδίσουν όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα κατά τη διάρκεια της παραμονής τους για μια καλύτερη ζωή στην πατρίδα τους. Επομένως, είναι πιο ευάλωτοι».

Η Πορτογαλία δεν διαθέτει μακροπρόθεσμη και βιώσιμη μεταναστευτική πολιτική, σύμφωνα με τον Ζοάο Νέβες: «Ωστόσο, εμείς οι ίδιοι ήμασταν κάποτε χώρα μετανάστευσης. Πολλοί Πορτογάλοι από αυτήν την περιοχή πήγαν να εργαστούν στην Ευρώπη. Αυτό συνέβη μόλις πριν από 60 χρόνια και προφανώς δεν έχουμε μάθει τίποτα από αυτό». Οι ξένοι εργαζόμενοι που επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους δεν μπορούν να λάβουν επιστροφή των συνταξιοδοτικών τους εισφορών στην Πορτογαλία, όπως συμβαίνει για παράδειγμα στη Γερμανία. Αυτά τα χρήματα παρακρατούνται από το πορτογαλικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle