Ιαπωνία: Γιατί ηλικιωμένες επιλέγουν τη ζωή στη φυλακή

Τα δωμάτια είναι γεμάτα με ηλικιωμένες που περπατούν αργά μέσα στους διαδρόμου με τα μπαστούνια και τα Πι τους. Οι εργαζόμενοι τις βοηθούν να κάνουν μπάνιο, να φάνε, να σηκωθούν και να πάρουν τα φάρμακά τους. Η περιγραφή αυτή δεν είναι από κάποιο γηροκομείο από την μεγαλύτερη γυναικεία φυλακή της Ιαπωνίας.

Ο πληθυσμός στη φυλακή αντικατοπτρίζει τη γηράσκουσα κοινωνία, και το πρόβλημα της μοναξιάς που οι φύλακες λένε ότι είναι τόσο έντονο για ορισμένες ηλικιωμένες κρατούμενες που θα προτιμούσαν να παραμείνουν έγκλειστες. 

«Υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι θα πληρώσουν 20.000 ή 30.000 γιεν (130-190 δολάρια) το μήνα (αν μπορούν) να ζήσουν εδώ για πάντα», αναφέρει στο CNN η Takayoshi Shiranaga, αξιωματικός στη γυναικεία φυλακή Tochigi που βρίσκεται βόρεια του Τόκιο.

Μέσα στους ροζ τοίχους της φυλακής και τις παράξενα γαλήνιες αίθουσες, το CNN συνάντησε την Akiyo, μια 81χρονη κρατούμενη με κοντά γκρίζα μαλλιά και χέρια γεμάτα κηλίδες. Εκτίει ποινή φυλάκισης για κλοπή τροφίμων από καταστήματα. 

«Υπάρχουν πολλοί καλοί άνθρωποι σε αυτή τη φυλακή», δήλωσε η Akiyo στο αμερικανικό δίκτυο. «Ίσως αυτή η ζωή να είναι η πιο σταθερή για μένα», σημειώνει.

Οι γυναίκες στο Tochigi ζουν πίσω από τα κάγκελα και εργάζονται στα εργοστάσια της φυλακής. Και αυτό είναι κάτι που προτιμούν.
Μέσα στη φυλακή έχουν τακτικά γεύματα, δωρεάν υγειονομική περίθαλψη και φροντίδα ηλικιωμένων – καθώς συντροφικότητα που τους λείπει στην πραγματική ζωή. 

Μια κρατούμενη, η 51χρονη Yoko, έχει φυλακιστεί πέντε φορές τα τελευταία 25 χρόνια με κατηγορίες για ναρκωτικά. Κάθε φορά που επιστρέφει, ο πληθυσμός της φυλακής φαίνεται να γερνάει, είπε. «(Κάποιοι άνθρωποι) κάνουν κακά πράγματα επίτηδες και συλλαμβάνονται, ώστε να μπορούν να ξαναέρθουν στη φυλακή, αν ξεμείνουν από χρήματα», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Παλεύοντας στην απομόνωση 

Η Akiyo γνωρίζει πολύ καλά το βάρος της απομόνωσης και της φτώχειας. Αυτή είναι η δεύτερη φορά που βρίσκεται στη φυλακή, αφού προηγουμένως είχε φυλακιστεί στα 60 της χρόνια για κλοπή τροφίμων.

«Αν ήμουν οικονομικά σταθερή και είχα έναν άνετο τρόπο ζωής, σίγουρα δεν θα το έκανα», δηλώνει.

Όταν διέπραξε τη δεύτερη κλοπή της, η Akiyo ζούσε από μια πολύ μικρή σύνταξη που καταβαλλόταν μόνο κάθε δύο μήνες. 

Με λιγότερα από 40 δολάρια να της απομένουν στην τσέπη και δύο εβδομάδες μέχρι την επόμενη πληρωμή της, «πήρα μια κακή απόφαση και έκλεψα από τα μαγαζιά, νομίζοντας ότι θα ήταν ένα ασήμαντο ζήτημα», είπε.  Λόγω του αδικήματος της κλοπής, φυλακίστηκε.

Με ελάχιστη οικογενειακή υποστήριξη, η Akiyo είχε πάψει να ενδιαφέρεται για το μέλλον ή για το τι θα της συνέβαινε. Ο 43χρονος γιος της, που ζούσε μαζί της πριν φυλακιστεί, της το έλεγε συχνά: «Μακάρι να έφευγες».

«Ένιωθα πως δεν με ένοιαζε πια τι συνέβαινε. Σκέφτηκα, “Δεν υπάρχει λόγος να ζω” και “Θέλω απλώς να πεθάνω”», περιγράφει.

Η κλοπή είναι το συνηθέστερο έγκλημα που διαπράττουν οι ηλικιωμένοι κρατούμενοι, ιδίως οι γυναίκες. 

Το 2022, πάνω από το 80% των ηλικιωμένων γυναικών σε εθνικό επίπεδο βρίσκονταν στη φυλακή για κλοπή, σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία. 

Ορισμένοι το κάνουν για λόγους επιβίωσης. Το 20% των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών στην Ιαπωνία ζουν σε συνθήκες φτώχειας, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, σε σύγκριση με τον μέσο όρο του 14,2% στις 38 χώρες μέλη του οργανισμού.

Άλλοι το κάνουν επειδή δεν έχουν κανέναν στην ζωή τους. «Υπάρχουν άνθρωποι που έρχονται εδώ επειδή κάνει κρύο ή επειδή πεινάνε», αναφέρει η Shiranaga, φύλακας της φυλακής. 

Όσοι αρρωσταίνουν «μπορούν να έχουν δωρεάν ιατρική περίθαλψη όσο βρίσκονται στη φυλακή, αλλά μόλις βγουν, πρέπει να την πληρώσουν οι ίδιοι, οπότε κάποιοι θέλουν να μείνουν εδώ όσο το δυνατόν περισσότερο», λέει η ίδια.

Μπορεί να καλύψει το κενό η Ιαπωνία;

Το CNN μπήκε μόνο στη φυλακή Tochigi, όπου 1 στις 5 κρατούμενες είναι ηλικιωμένες και η φυλακή έχει προσαρμόσει τις υπηρεσίες της για την ηλικία τους. 

Σε ολόκληρη την Ιαπωνία, ο αριθμός των κρατουμένων ηλικίας 65 ετών και άνω σχεδόν τετραπλασιάστηκε από το 2003 έως το 2022 – και αυτό έχει αλλάξει τη φύση της φυλάκισης.

«Τώρα πρέπει να τους αλλάζουμε πάνες, να τους βοηθάμε να κάνουν μπάνιο, να τρώνε», εξηγεί η Shiranaga. «Αυτή τη στιγμή μοιάζει περισσότερο με γηροκομείο παρά με φυλακή γεμάτη καταδικασμένους εγκληματίες», επισημαίνει.

Μέρος του προβλήματος για τις πρώην κρατούμενες είναι η έλλειψη υποστήριξης μόλις επανέλθουν στην κοινωνία, λέει με τη σειρά τγς η Megumi, φύλακας της φυλακής. «Ακόμα και μετά την αποφυλάκισή τους και την επιστροφή τους στην κανονική ζωή, δεν έχουν κανέναν να τους φροντίσει. Υπάρχουν επίσης άνθρωποι που έχουν εγκαταλειφθεί από τις οικογένειές τους αφού έχουν διαπράξει επανειλημμένα εγκλήματα, δεν έχουν πουθενά να ανήκουν», λέει.

Οι αρχές έχουν αναγνωρίσει το ζήτημα, με το υπουργείο πρόνοιας να δηλώνει το 2021 ότι οι ηλικιωμένοι κρατούμενοι που έλαβαν υποστήριξη μετά την έξοδό τους από τη φυλακή είχαν πολύ λιγότερες πιθανότητες να υποτροπιάσουν σε σχέση με εκείνους που δεν το έκαναν. 

Το υπουργείο έχει έκτοτε αυξήσει τις προσπάθειες έγκαιρης παρέμβασης και τα κέντρα υποστήριξης της κοινότητας για την καλύτερη υποστήριξη των ευάλωτων ηλικιωμένων. 

Το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει επίσης ξεκινήσει προγράμματα για γυναίκες κρατούμενες μέσω του οποίου τους παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με την ανεξάρτητη διαβίωση, την αποκατάσταση της εξάρτησης από ουσίες και συμβουλευτική για τις οικογενειακές σχέσεις. 

Η κυβέρνηση εξετάζει τώρα προτάσεις για να καταστήσει τα επιδόματα στέγασης προσιτά σε περισσότερους ηλικιωμένους, με 10 δήμους σε όλη την Ιαπωνία να δοκιμάζουν ήδη πρωτοβουλίες για την υποστήριξη ηλικιωμένων που δεν έχουν στενούς συγγενείς. 

Αλλά δεν είναι σαφές αν αυτό θα είναι αρκετό, σε μια χώρα με μία από τις μεγαλύτερες διάρκειες ζωής στον κόσμο και τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων.

Ο πληθυσμός των ηλικιωμένων αυξάνεται τόσο γρήγορα που η Ιαπωνία θα χρειαστεί 2,72 εκατομμύρια εργαζόμενους στη φροντίδα μέχρι το 2040, σύμφωνα με την κυβέρνηση – η οποία προσπαθεί τώρα να ενθαρρύνει περισσότερους ανθρώπους να εισέλθουν στον κλάδο και να εισάγει ξένους εργαζόμενους για να καλύψει τα κενά.

Αυτό είναι εμφανές στο Tochigi, όπου οι αξιωματικοί «ζητούν ενεργά από (κρατούμενους) με νοσηλευτικά προσόντα να παρέχουν νοσηλευτική φροντίδα» σε άλλους ηλικιωμένους κρατούμενους, λέει η Megumi.

Η Yoko είναι ένας τέτοιος φροντιστής, αφού απέκτησε τα προσόντα της κατά τη διάρκεια της τελευταίας της ποινής. Όταν δεν υπάρχει αρκετό προσωπικό στη φυλακή για να φροντίζει τις ηλικιωμένες, η 51χρονη τις βοηθάει να κάνουν μπάνιο, να αλλάζουν τα ρούχα τους και να μετακινούνται, όπως λέει. 

Όλο αυτό το διάστημα, οι φυλακές συνεχίζουν να γεμίζουν με ηλικιωμένος. Η Akiyo ολοκλήρωσε την ποινή της τον Οκτώβριο. Μιλώντας στο CNN έναν μήνα πριν από την αποφυλάκισή της, είπε ότι ήταν γεμάτη ντροπή και φοβόταν να αντιμετωπίσει τον γιο της. 

Σχεδίαζε να ζητήσει συγγνώμη και να ζητήσει τη συγχώρεσή του, αλλά τόνισε πως: «Φοβάμαι για το πώς μπορεί να με αντιληφθεί. Το να είσαι μόνη σου είναι πολύ δύσκολο πράγμα και νιώθω ντροπή που κατέληξα σε αυτή την κατάσταση. Πραγματικά αισθάνομαι ότι αν είχα ισχυρότερη θέληση, θα μπορούσα να είχα ζήσει μια διαφορετική ζωή, αλλά είμαι πολύ μεγάλη για να κάνω κάτι γι’ αυτό τώρα». 

Πηγή: skai.gr