Η νέα αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν την περασμένη Παρασκευή, 7 Αυγούστου, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν αποτελεί, σύμφωνα με την Τεχεράνη, ένδειξη ότι οι χώρες της Μέσης Ανατολής επανεξετάζουν την εξάρτησή τους από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά τους.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε τη Δευτέρα ότι η συμφωνία αποτυπώνει μια «μεταβολή της αντίληψης» στην περιοχή και υποστήριξε ότι η Τεχεράνη δεν έχει λόγο να ανησυχεί από τη νέα στρατηγική συνεργασία.
«Οι χώρες της περιοχής αντιλήφθηκαν ότι η ασφάλεια δεν είναι εμπόρευμα που προμηθεύεσαι από ψεύτες μεσάζοντες», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Μπαγαΐ, κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας συνέντευξης Τύπου, σε μια σαφή αναφορά στην Ουάσινγκτον.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
«Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας»
Ο Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η συμφωνία δεν πρέπει να ερμηνευθεί ως κίνηση που στρέφεται εναντίον του Ιράν.
«Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας», είπε, επικαλούμενος τους «βαθείς θρησκευτικούς, ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς» ανάμεσα στο Ιράν και τις τρεις χώρες που υπέγραψαν τη συμφωνία.
Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως πιθανή ένδειξη μιας ευρύτερης περιφερειακής τάσης προς την ενίσχυση των ίδιων των κρατών της Μέσης Ανατολής, αντί της αποκλειστικής προσφυγής σε εξωτερικές δυνάμεις για την παροχή ασφάλειας.
Η τοποθέτηση της Τεχεράνης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το νέο σύμφωνο δημιουργεί έναν μηχανισμό συλλογικής άμυνας μεταξύ τριών σημαντικών μουσουλμανικών χωρών, εκ των οποίων η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο και η Σαουδική Αραβία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές και οικονομικές δυνάμεις του Κόλπου.
«Επίθεση στον έναν, επίθεση σε όλους»
Η συμφωνία, που υπογράφηκε στη Μέκκα από τον Σαουδάραβα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών.
Η διατύπωση παραπέμπει στη λογική του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, χωρίς ωστόσο η συμφωνία να δημιουργεί έναν μηχανισμό αντίστοιχο με τη Βορειοατλαντική Συμμαχία ή να προβλέπει αυτόματη στρατιωτική επέμβαση σε κάθε περίπτωση επίθεσης.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι το σύμφωνο δεν στρέφεται εναντίον του Ιράν ή οποιασδήποτε άλλης χώρας. Όπως εξήγησε, η συμφωνία προβλέπει ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας, από την ανταλλαγή πληροφοριών έως και την παροχή στρατιωτικής βοήθειας, ανάλογα με την περίπτωση. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να ενταχθούν στο μέλλον και άλλες χώρες, με την Αίγυπτο να αναφέρεται μεταξύ των πιθανών υποψηφίων.
Η κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στην Ουάσινγκτον
Για την Τεχεράνη, ωστόσο, η σημασία του συμφώνου βρίσκεται λιγότερο στις άμεσες στρατιωτικές του δυνατότητες και περισσότερο στο μήνυμα που εκπέμπει για τον ρόλο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.
Ο Μπαγαΐ υποστήριξε ότι οι χώρες του Κόλπου, οι οποίες επί δεκαετίες αποτελούσαν βασικούς πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή, δεν μπορούν πλέον να θεωρούν δεδομένες τις εγγυήσεις ασφαλείας που λάμβαναν από την Ουάσινγκτον.
«Οι χώρες της περιοχής δεν μπορούν πλέον να υπολογίζουν στις εγγυήσεις ασφαλείας που υπόσχονταν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο παρελθόν», δήλωσε.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι περιφερειακές ισορροπίες έχουν διαταραχθεί δραματικά από την πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ-Ισραήλ. Η Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες του Κόλπου βρέθηκαν στο επίκεντρο ιρανικών επιθέσεων, ενώ αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιοχή αποτέλεσαν επίσης στόχους.
Η Reuters επισημαίνει ότι η συμφωνία αντανακλά ακριβώς αυτή την αυξανόμενη αβεβαιότητα για το κατά πόσο οι παραδοσιακές αμερικανικές εγγυήσεις μπορούν να θεωρούνται επαρκείς σε μια νέα περίοδο περιφερειακής αστάθειας.
Από το διμερές σύμφωνο στη νέα τριμερή αρχιτεκτονική
Το νέο σύμφωνο δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Αποτελεί την επέκταση της αμυντικής συμφωνίας που υπέγραψαν η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν τον Σεπτέμβριο του 2025, η οποία επίσης προέβλεπε ότι επίθεση εναντίον της μίας χώρας θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των δύο.
Η ένταξη της Τουρκίας μετατρέπει πλέον το προηγούμενο διμερές πλαίσιο σε ένα τριμερές σχήμα με πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος.
Η εξέλιξη είχε προαναγγελθεί ήδη από τον Ιανουάριο, όταν το Πακιστάν είχε επιβεβαιώσει ότι οι τρεις χώρες επεξεργάζονταν σχέδιο αμυντικής συμφωνίας. Τότε η Reuters είχε μεταδώσει ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε προχωρημένο στάδιο.
Το τελικό αποτέλεσμα συνδυάζει διαφορετικές στρατηγικές δυνατότητες: το οικονομικό βάρος και τη γεωγραφική θέση της Σαουδικής Αραβίας, την πυρηνική αποτροπή και τη στρατιωτική εμπειρία του Πακιστάν και την προηγμένη αμυντική βιομηχανία και τις συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες της Τουρκίας.
Το μήνυμα προς ΗΠΑ και Ιράν
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Άγκυρας και του Ισλαμαμπάντ ότι η συμφωνία είναι «καθαρά αμυντική» και δεν στοχεύει συγκεκριμένο κράτος, η χρονική συγκυρία της υπογραφής της δεν περνά απαρατήρητη.
Το σύμφωνο δημιουργεί έναν νέο περιφερειακό μηχανισμό ασφαλείας σε μια περιοχή όπου οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντική στρατιωτική παρουσία, αλλά όπου οι σύμμαχοί τους αναζητούν ταυτόχρονα εναλλακτικές μορφές αποτροπής και συνεργασίας.
Για το Ιράν, επομένως, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο εάν η νέα συμφωνία μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον του. Είναι κυρίως το γεγονός ότι τρεις σημαντικές περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να οικοδομήσουν έναν μηχανισμό συλλογικής ασφάλειας με μεγαλύτερο βαθμό αυτονομίας.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να παρουσιάσει αυτή την εξέλιξη ως απόδειξη ότι το μοντέλο της αμερικανικής «ομπρέλας ασφαλείας» χάνει έδαφος στη Μέση Ανατολή.
Την ίδια στιγμή, όμως, το νέο σύμφωνο δεν σημαίνει ότι Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν εγκαταλείπουν τις σχέσεις τους με την Ουάσινγκτον. Και οι τρεις χώρες διατηρούν σημαντικούς οικονομικούς, στρατιωτικούς και διπλωματικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ.
Έτσι, η συμφωνία μπορεί να αποτελεί λιγότερο μια πλήρη απομάκρυνση από την αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας και περισσότερο μια προσπάθεια των περιφερειακών δυνάμεων να αποκτήσουν μεγαλύτερο περιθώριο στρατηγικών επιλογών σε μια Μέση Ανατολή όπου οι παλιές ισορροπίες δοκιμάζονται.
Πηγή: skai.gr
