Ύστερα από πολλές δεκαετίες, την Πέμπτη, Ισραήλ και Λίβανος κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και συνομίλησαν. Οι άσπονδοι εχθροί κατέληξαν, μάλιστα, σύμφωνα με όσα ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, σε μια 10ήμερη εκεχειρία.
Τι έχει συμβεί όμως μεταξύ των δύο χωρών; Το βέβαιο είναι πως δεν πρόκειται απλώς για μια συνοριακή διαφορά. Είναι μια αντιπαλότητα οκτώ δεκαετιών που έχει καθορίσει τη μοίρα της Μέσης Ανατολής.
Το skai.gr αναλύει τις ρίζες της σύγκρουσης, τις χαμένες ευκαιρίες για ειρήνη και τη διαδρομή που μας φέρνει στο σήμερα.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Η «Ελβετία της Μέσης Ανατολής» που χάθηκε και το μοιραίο 1948
Υπήρξε μια περίοδος που ο Λίβανος αποκαλούνταν «η Ελβετία της Μέσης Ανατολής». Η Βηρυτός ήταν οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο, με ισχυρό τραπεζικό σύστημα, φιλελεύθερη κοινωνία και μια εύθραυστη αλλά λειτουργική συνύπαρξη Χριστιανών και Μουσουλμάνων. Ετσι, έμοιαζε να ανήκει περισσότερο στην Ευρώπη παρά στην ταραγμένη Μέση Ανατολή.
Το 1948, όμως, η ιστορία άλλαξε πορεία.
Με την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και τον πρώτο Αραβοϊσραηλινό πόλεμο, ο Λίβανος συμμετείχε -διστακτικά μεν, αλλά υπό την πίεση του αραβικού κόσμου- στο βόρειο μέτωπο της σύγκρουσης.
Αυτή η αδυναμία του να παραμείνει ουδέτερος, τον μετέτρεψε από «τραπεζίτη της περιοχής» σε «ρινγκ των μεγάλων δυνάμεων». Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική ήττα, αλλά μια κοινωνική «σεισμική δόνηση».
Η «Ελβετία» της Ανατολής χάθηκε οριστικά μέσα στους προσφυγικούς καταυλισμούς και στα πυρά του πυροβολικού, δίνοντας τη θέση της στον εμφύλιο σπαραγμό και στις ξένες επεμβάσεις.
Τον Μάιο του 1948, λιβανέζικες δυνάμεις πέρασαν στη Γαλιλαία. Λίγους μήνες αργότερα, τα ισραηλινά στρατεύματα βρίσκονταν μέσα στον νότιο Λίβανο.
Στις 23 Μαρτίου 1949 οι δύο χώρες υπέγραψαν κάτι που έμοιαζε με συμφωνία. Μπορεί η ανακωχή να επανέφερε τα σύνορα στη θέση τους, αλλά άφησε πίσω της μια ανοιχτή πληγή: 100.000 εγκλωβισμένους πρόσφυγες και μια καχυποψία που δεν έσβησε ποτέ. Αυτή η δημογραφική μεταβολή δεν άλλαξε μόνο την εσωτερική ισορροπία της χώρας, αλλά μετέτρεψε τον νότιο Λίβανο σε «κράτος εν κράτει». Η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) άρχισε να χρησιμοποιεί τα λιβανέζικα εδάφη ως εφαλτήριο για επιθέσεις, αναγκάζοντας το Ισραήλ να κοιτάζει μόνιμα προς τον Βορρά με το δάχτυλο στη σκανδάλη.
Καζάνι που βράζει για τρεις δεκαετίες
Ακολούθησαν τρεις δεκαετίες που μετέτρεψαν τον Λίβανο από μια ήσυχη χώρα στο πιο επικίνδυνο «καζάνι» της Μέσης Ανατολής. Από το 1949 έως το 1982 ο Λίβανος δεν γνώρισε την ειρήνη, αλλά βίωσε μια αργή διολίσθηση στο χάος. Η μεταφορά του στρατηγείου της PLO από την Ιορδανία στη Βηρυτό το 1970 μετέτρεψε τον Λίβανο σε «πρόσωπο» της παλαιστινιακής αντίστασης. Τα σύνορα έγιναν «πύρινα», οι πρόσφυγες έγιναν μαχητές και η «Ελβετία της Ανατολής» άρχισε να καταρρέει εσωτερικά.
Το 1967, αν και ο Λίβανος δεν συμμετείχε στον «Πόλεμο των Έξι Ημερών» (τη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και των αραβικών κρατών -Αίγυπτος, Ιορδανία, Συρία), οι συνέπειές του τον διέλυσαν. Η συντριπτική ήττα των Αράβων οδήγησε ένα δεύτερο, τεράστιο κύμα Παλαιστινίων προσφύγων στον Λίβανο. Οι προσφυγικοί καταυλισμοί έγιναν πλέον στρατόπεδα εκπαίδευσης. Η κεντρική κυβέρνηση του Λιβάνου άρχισε να χάνει τελείως τον έλεγχο του νότου.
Το 1970 μετά τον «Μαύρο Σεπτέμβρη», την αιματηρή σύγκρουση στην Ιορδανία, ο βασιλιάς Χουσεΐν έδιωξε την PLO και τον ηγέτη της, Γιάσερ Αραφάτ. Η οργάνωση μετέφερε το στρατηγείο της στη Βηρυτό. Ο νότιος Λίβανος ονομάστηκε ανεπίσημα «Fatah-land». Από εκεί, οι Παλαιστίνιοι άρχισαν καθημερινές επιθέσεις με ρουκέτες και διεισδύσεις στο Ισραήλ. Το Ισραήλ απαντούσε με σκληρά αντίποινα, βομβαρδίζοντας λιβανέζικα χωριά. Η χώρα μετατράπηκε σε πεδίο σύγκρουσης για έναν πόλεμο που ξεπερνούσε τα δικά της σύνορα.
Το 1975 ο Λίβανος βυθίστηκε σε έναν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ χριστιανικών και μουσουλμανικών παρατάξεων (με την εμπλοκή και των Παλαιστινίων). Ένας εφιάλτης πολλαπλών μετώπων, όπου θρησκευτικές, πολιτικές και εξωτερικές δυνάμεις συγκρούστηκαν, διαλύοντας τον κοινωνικό ιστό.
Το 1978, μετά από αιματηρή επίθεση σε ισραηλινό έδαφος, το Ισραήλ εισέβαλε στον νότιο Λίβανο («Επιχείρηση Λιτάνι»). Δημιούργησε μια ζώνη ασφαλείας και ανάγκασε την PLO να υποχωρήσει βορειότερα. Τότε δημιουργήθηκε και η UNIFIL, η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ, που παραμένει εκεί μέχρι σήμερα, χωρίς όμως να έχει καταφέρει να σταματήσει τις συγκρούσεις.
1982: Η εισβολή που άλλαξε τα πάντα
Το καλοκαίρι του 1982, τα ισραηλινά τανκς πέρασαν τα σύνορα στο πλαίσιο της επιχείρησης «Ειρήνη στη Γαλιλαία». Στόχος ήταν η εκδίωξη της PLO. Η στρατιωτική επιχείρηση πέτυχε τον στόχο της. Η ιστορία, όμως, πήρε άλλη τροπή. Η παρατεταμένη ισραηλινή παρουσία στον νότιο Λίβανο δημιούργησε τις συνθήκες για την ανάδυση μιας νέας δύναμης: της Χεζμπολάχ.
Το «Κόμμα του Θεού», με την υποστήριξη του Ιράν, δεν ήταν μια συμβατική οργάνωση. Συνδύασε ιδεολογία, κοινωνική διείσδυση και ανταρτοπόλεμο, μετατρέποντας τον νότιο Λίβανο σε ένα σύνθετο πεδίο αντιπαράθεσης.
Το 2000, όταν το Ισραήλ αποχώρησε οριστικά, η Χεζμπολάχ δεν κατέθεσε τα όπλα. Αντίθετα, άρχισε να χτίζει ένα υπόγειο δίκτυο από τούνελ και αποθήκες πυραύλων που θα ζήλευαν και οι πιο σύγχρονοι στρατοί.
Οι χαμένες ευκαιρίες – Από το ιστορικό 1983 στη «σκιά» της Συρίας
Η πρώτη πραγματική ελπίδα για τερματισμό της εχθρότητας γεννήθηκε μέσα από τις στάχτες της εισβολής του 1982. Στις 17 Μαΐου 1983, η κυβέρνηση του Αμίν Τζεμαγιέλ και το Ισραήλ υπέγραψαν μια ιστορική συμφωνία που προέβλεπε την απόσυρση των στρατευμάτων και το τέλος της εμπόλεμης κατάστασης.
Ωστόσο, η Συρία και οι εσωτερικές φιλοσυριακές δυνάμεις αντέδρασαν έντονα, βυθίζοντας τον Λίβανο σε έναν νέο κύκλο αστάθειας. Υπό την πίεση της Δαμασκού, η Βηρυτός αναγκάστηκε να ακυρώσει τη συμφωνία μόλις έναν χρόνο μετά, αφήνοντας την πρώτη μεγάλη «χρυσή ευκαιρία» να χαθεί οριστικά.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, το κλίμα άλλαξε ξανά με τη Διάσκεψη της Μαδρίτης. Για περίπου τρία χρόνια (1991–1994), Λιβανέζοι και Ισραηλινοί εκπρόσωποι συμμετείχαν σε πάνω από δώδεκα γύρους συνομιλιών στην Ουάσινγκτον.
Παρά την αρχική αισιοδοξία ότι ο Λίβανος θα ακολουθούσε το παράδειγμα της ειρήνης του Όσλο, η γεωπολιτική πραγματικότητα στάθηκε εμπόδιο. Η Συρία, που τότε ασκούσε απόλυτο έλεγχο στην εξωτερική πολιτική του Λιβάνου, «πάγωσε» την προοπτική μιας συμφωνίας, ξεκαθαρίζοντας πως καμία συμφωνία δεν θα προχωρούσε χωρίς μια οριστική διευθέτηση στο ζήτημα των Υψιπέδων του Γκολάν.
2006: Ο πόλεμος των 34 ημερών
Αν το 1982 ήταν το έτος γέννησης της Χεζμπολάχ, το 2006 ήταν το έτος «ενηλικίωσής» της ως στρατιωτική δύναμη. Η αφορμή δόθηκε τον Ιούλιο εκείνου του έτους, όταν η οργάνωση εξαπέλυσε μια παράτολμη διασυνοριακή επιδρομή, αιχμαλωτίζοντας δύο Ισραηλινούς στρατιώτες.
Η απάντηση του Ισραήλ ήταν ολοκληρωτική. Για 34 ημέρες, ο Λίβανος βρέθηκε υπό ασφυκτικό αεροπορικό και ναυτικό αποκλεισμό, με τις υποδομές της χώρας (γέφυρες, αεροδρόμιο, εργοστάσια) να καταστρέφονται. Όμως, στο έδαφος, η Χεζμπολάχ εξέπληξε τον κόσμο. Παρά τους σφοδρούς βομβαρδισμούς, συνέχισε να εκτοξεύει χιλιάδες ρουκέτες στο βόρειο Ισραήλ. Χρησιμοποίησε για πρώτη φορά εξελιγμένους αντιαρματικούς πυραύλους, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στα ισραηλινά τανκς Merkava, καταρρίπτοντας τον μύθο του «αήττητου».
Ο πόλεμος έληξε με την Απόφαση 1701 του ΟΗΕ, η οποία προέβλεπε την αποχώρηση της Χεζμπολάχ βόρεια του ποταμού Λιτάνι. Στην πραγματικότητα, η οργάνωση όχι μόνο παρέμεινε, αλλά εκμεταλλεύτηκε τα επόμενα χρόνια για να μετατρέψει τον νότιο Λίβανο σε ένα αδιαπέραστο «φρούριο».
Μετά το 2006, η λεγόμενη «Γαλάζια Γραμμή» (τα άτυπα σύνορα υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ) παρέμεινε σχετικά βουβή για 17 χρόνια. Ήταν η μεγαλύτερη περίοδος ηρεμίας στην ιστορία των δύο χωρών, αλλά ταυτόχρονα και η περίοδος του μεγαλύτερου εξοπλιστικού ανταγωνισμού.
Τρίτη χαμένη ευκαιρία το 2022
Χρειάστηκαν σχεδόν τρεις δεκαετίες για να ξαναβρεθούν οι δύο πλευρές σε τροχιά συνεννόησης, με φόντο όχι την ειρήνη, αλλά αυτή τη φορά την οικονομία. Τον Οκτώβριο του 2022, μετά από έντονες αμερικανικές μεσολαβήσεις, υπεγράφη η συμφωνία για τη χάραξη των θαλάσσιων συνόρων, δείχνοντας ότι η οικονομία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως γέφυρα.
Η ιδιαιτερότητα όμως της συμφωνίας αποτύπωνε το βάθος της καχυποψίας. Οι δύο πλευρές δεν κάθισαν ποτέ στο ίδιο τραπέζι. Βρίσκονταν σε ξεχωριστά δωμάτια στη βάση της UNIFIL στη Νακούρα, υπογράφοντας διακριτά κείμενα, ώστε η Βηρυτός να αποφύγει την επίσημη διπλωματική αναγνώριση του Ισραήλ.
Ήταν μια συμφωνία ανάγκης, με επίκεντρο τους ενεργειακούς πόρους, που όμως δεν στάθηκε αρκετή για να αναστρέψει τη δυναμική κλιμάκωσης που θα ακολουθούσε έναν χρόνο αργότερα.
Ένας πόλεμος χωρίς τέλος;
Κάτω από την επιφάνεια, η ένταση υπόβοσκε. Η Χεζμπολάχ ενίσχυε τις δυνάμεις της και το Ισραήλ τελειοποιούσε το σύστημα Iron Dome, προετοιμαζόμενο για ένα πιθανό πολλαπλό μέτωπο.
Ενώ ο πλανήτης παρακολουθούσε σοκαρισμένος τις εικόνες από το νότιο Ισραήλ μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, μια ημέρα μετά, στις 8 Οκτωβρίου, ο ήχος των εκρήξεων επέστρεψε στον Βορρά. Η Χεζμπολάχ πήρε τη μοιραία απόφαση να εκτοξεύσει τις πρώτες ρουκέτες στις θέσεις του ισραηλινού στρατού στα αγροκτήματα Σεμπάα.
Η ηγεσία της Χεζμπολάχ βάφτισε αυτή την επιχείρηση «Μέτωπο Υποστήριξης» για τη Γάζα. Η λογική ήταν απλή αλλά επικίνδυνη: να αναγκάσει το Ισραήλ να κρατήσει μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις στα βόρεια σύνορα, ώστε να μην μπορεί να συγκεντρώσει όλη την ισχύ του κατά της Χαμάς στον Νότο.
Όμως, αυτή η κίνηση άνοιξε τον ασκό του Αιόλου.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του κράτους του Ισραήλ, ολόκληρες πόλεις και κοινότητες στον Βορρά (όπως η Κιριάτ Σμονά) εκκενώθηκαν πλήρως. Δεκάδες χιλιάδες Ισραηλινοί έγιναν πρόσφυγες στην ίδια τους τη χώρα, δημιουργώντας μια πρωτοφανή πολιτική και κοινωνική πίεση στην κυβέρνηση του Τελ Αβίβ να «τελειώνει» με την απειλή της Χεζμπολάχ.
Ο Λίβανος, ήδη καταρρακωμένος από την πολυετή οικονομική κρίση, σύρθηκε σε μια σύγκρουση για την οποία ο επίσημος στρατός και το κράτος του δεν είχαν κανέναν λόγο. Η Χεζμπολάχ λειτούργησε ως ο de facto κυρίαρχος της χώρας, συνδέοντας τη μοίρα της Βηρυτού με τη μοίρα της Γάζας.
Από τις ρουκέτες στα ερείπια
Αυτό που ξεκίνησε ως ένας «πόλεμος φθοράς» με καθημερινές ανταλλαγές πυρών, κλιμακώθηκε δραματικά. Το Ισραήλ άλλαξε δόγμα, περνώντας από την άμυνα στην επίθεση.
Η στρατηγική αυτή κορυφώθηκε το φθινόπωρο του 2024 με στοχευμένες επιθέσεις υψηλής ακρίβειας (όπως η επιχείρηση «Northern Arrows»), τη χρήση προηγμένων τεχνολογικών μέσων που θύμιζαν ταινίες κατασκοπείας (εκρήξεις βομβητών) και τελικά την εξόντωση ολόκληρης της ηγεσίας της οργάνωσης, συμπεριλαμβανομένου του Χασάν Νασράλα.
Σήμερα, βλέπουμε το αποτέλεσμα εκείνης της απόφασης. Μια ζώνη ερειπίων που εκτείνεται και στις δύο πλευρές των συνόρων, με χιλιάδες νεκρούς και πάνω από ένα εκατομμύριο εκτοπισμένους στον Λίβανο.
Το βόρειο Ισραήλ παραμένει σε μεγάλο βαθμό μια «πόλη-φάντασμα» και ο Λίβανος μια χώρα που κάποτε έσφυζε από ζωή, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια απέραντη ερειπωμένη ζώνη ασφαλείας.
Οι σχέσεις Ισραήλ–Λιβάνου δεν είναι ένα πρόβλημα που λύνεται με μια απλή συμφωνία. Είναι μια σύγκρουση ταυτότητας, ασφάλειας και επιρροής. Μια αλυσίδα γεγονότων που ανατροφοδοτείται εδώ και δεκαετίες.
Το αν 10ήμερη εκεχειρία που ανακοίνωσε ο Αμερικανός πρόεδρος θα αποδειχθεί απλώς μια ακόμη υποσημείωση στην ιστορία ή η αρχή ενός διαφορετικού κύκλου, παραμένει ανοιχτό. Αλλά σε μια περιοχή που έχει μάθει να ζει στο μόνιμο όριο της έκρηξης, ακόμα και η παύση έχει ήδη τη δική της σημασία.
Your Premium trial has ended
Πηγή: skai.gr
