Της Αναστασίας Κιτσικώστα
Σαν σήμερα, στις 26 Απριλίου 1986, έγινε το χειρότερο πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία της ανθρωπότητας, στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας. Συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από τη μαύρη αυτή σελίδα της ιστορίας και επιζήσασα της τραγωδίας στα 88 της έτη σήμερα, η οποία μίλησε στο skai.gr, ακόμα θυμάται με λεπτομέρειες τι ακριβώς έγινε στη 01:23 τα ξημερώματα εκείνου του Σαββάτου, λίγες ημέρες πριν το Πάσχα.
Η κ. Γκαλίνα Γκορμπάνινα ήταν η επικεφαλής του ιστορικού κινηματογράφου «Προμηθέας», που βρίσκεται έως και σήμερα εγκαταλειμμένος κοντά στο εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ, ενώ ήταν μέλος και των σοβιετικών συνδικάτων, με σχεδόν άμεση επικοινωνία με το Κομμουνιστικό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης. Εκείνη την ημέρα θυμάται πως δούλευε μέχρι αργά για 12 ώρες, καθώς το Κόμμα είχε δώσει εντολή σε όλες τις επιχειρήσεις και τα εργοστάσια να είναι σε επιφυλακή και να υπάρχει άνθρωπος δίπλα στο τηλέφωνο. Κανείς δεν ήξερε γιατί.
«Είχα εφημερία δίπλα στο τηλέφωνο μέχρι περίπου τις 23:00 το βράδυ, όταν μας είπαν “λήξη”. Έπεσα για ύπνο περίπου στις 23:30 και ξύπνησα λόγω ενός εκκωφαντικού θορύβου, σαν έκρηξη. Ήταν τόσο δυνατός ο ήχος και το φως τόσο έντονο, μια απόκοσμη λάμψη που δεν μπορώ να περιγράψω. Νόμιζα πως ξεκίνησε πόλεμος», θυμάται η κ. Γκαλίνα.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Στη συνέχεια διηγείται πώς βγήκε έξω και ένιωσε τη ραδιενέργεια στο δέρμα της. «Πάνω μας έπεφτε άμμος, ένιωθα σαν να περπατούσαν μυρμήγκια στο σώμα μου και η ατμόσφαιρα ήταν τόσο ζεστή, έκαιγε το δέρμα. Έτσι μοιάζει η ραδιενέργεια».
Η κ. Γκαλίνα θυμάται πως δεν είχαν καμία ενημέρωση για την τραγωδία που είχε συντελεστεί. «Δεν μας είπε κανένας τίποτα. Δεν είχαμε ρεύμα, τηλέφωνο, ραδιόφωνο. Όλα ήταν νεκρά, δεν είχαμε καμία ενημέρωση, καμία επικοινωνία. Τότε απαγορευόταν να μας πουν το οτιδήποτε, ήταν εντολή από τη Μόσχα», λέει.
Στις 5 το πρωί της Κυριακής ξεκίνησαν να καταφτάνουν λεωφορεία στο Πρίπιατ. Ζήτησαν από τους πολίτες να πάρουν μαζί τους μόνο ένα μικρό τσαντάκι με τα έγγραφά τους. Τίποτε άλλο, γιατί όλα ήταν μολυσμένα.
«Λεωφορεία μαζεύτηκαν στην πόλη και ξεκίνησαν να παραλαμβάνουν πολίτες. Όλοι ζαλίζονταν, έκαναν εμετό, στα παιδιά είχαν φορέσει μάσκες. Τα λεωφορεία ήταν γεμάτα, ο κόσμος δεν μπορούσε να σταθεί όρθιος», επισημαίνει και τονίζει πως κάπου εκεί βεβαιώθηκε για το τι είχε συμβεί.
Ενώ σταδιακά εκκένωναν τα σπίτια τους χωρίς να γνωρίζουν επίσημα πως δεν θα ξαναγυρίσουν ποτέ, τους έδιναν φάρμακα κατά της ραδιενέργειας. Όταν έφυγε και η ίδια η κ. Γκαλίνα με τον 28χρονο τότε γιο της με προορισμό την Μποροντιάνκα, θυμάται πως έκαναν 12 ώρες για μια απόσταση 50 χιλιομέτρων λόγω των ελέγχων και των απολυμάνσεων.
«Ξέπλεναν με νερό τα πάντα, ακόμα και τις ρόδες των οχημάτων στο σημείο ελέγχου. Μας έπλυναν και εμάς με κρύο νερό για να ξεπλύνουν από πάνω μας τη ραδιενέργεια, αφού μας έγδυναν. Έπειτα μας έδιναν σαπούνι και χαρτί για να σκουπιστούμε και μαύρες στολές για να φορέσουμε. Δεν είχαμε τίποτα άλλο πάνω μας, μόνο την τσαντούλα με τα προσωπικά μας έγγραφα. Είχαμε ανθρωπιστική βοήθεια, ρούχα… κάπως έτσι επιβιώσαμε».
Ερωτώμενη για το εάν είδε ανθρώπους να πεθαίνουν ή να αρρωσταίνουν βαριά, η 88χρονη απαντά πως «ναι, πάρα πολλοί πέθαναν. Κυρίως νέοι. Ο γιος μου νοσηλεύτηκε και σήμερα είναι ανάπηρος, τα πόδια του τον εγκατέλειψαν και έχει προβλήματα στην καρδιά του. Και η νύφη μου διαγνώστηκε στη Γερμανία με καρκίνο πριν από λίγα χρόνια». Η ίδια είναι βέβαιη πως τα προβλήματα υγείας τους οφείλονται στο πυρηνικό ατύχημα.
Όπως σημειώνει η κ. Γκαλίνα, αποτελεί τραγικό παιχνίδι της μοίρας το γεγονός πως η νύφη της κάνει χημειοθεραπείες μέχρι και σήμερα στο ίδιο γερμανικό νοσοκομείο που νοσηλεύτηκε και πέθανε από λευχαιμία η Ραΐσα Γκορμπατσόφ, σύζυγος του τότε ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ.
Πέρασαν πέντε ημέρες για να μάθει η Ουκρανία και ο κόσμος τα όσα τραγικά συνέβησαν στο Τσερνόμπιλ.
Μάλιστα, η κ. Γκαλίνα θυμάται πως την 1η Μαΐου, που είναι μεγάλη γιορτή για την Ουκρανία, ο κόσμος βγήκε έξω στον μολυσμένο αέρα και γλεντούσε, καθώς η Μόσχα διέταξε να γίνουν κανονικά οι εορτασμοί της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ενώ και οι προηγούμενες ημέρες κυλούσαν “φυσιολογικά” για τη χώρα. Η ίδια τον καιρό εκείνο βοηθούσε τους συμπολίτες της, τους έδινε εντολές να μη βγαίνουν έξω, να κάνουν μπάνιο, μοίραζε φάρμακα.
Στη συνέχεια, μαζί με τους υπόλοιπους κατοίκους, η κ. Γκαλίνα έσκαβε και μάζευε πέριξ του Τσερνόμπιλ το μολυσμένο χώμα, ενώ η ίδια φέρνει στη μνήμη της και τις υπεράνθρωπες προσπάθειες που γίνονταν στο λατομείο του Γιάνοφ, μόλις 5,7 χιλιόμετρα από την Πρίπιατ. Εκεί, η ίδια και οι συμπολίτες της εργάζονταν ασταμάτητα φορτώνοντας άμμο σε τσουβάλια, τα οποία στη συνέχεια φορτώνονταν στα ελικόπτερα που την έριχναν απευθείας πάνω από το κατεστραμμένο κτίριο του αντιδραστήρα 4, σε μια απελπισμένη προσπάθεια να σβήσουν τη φωτιά. Η 88χρονη θυμίζει και μια από τις πιο τραγικές στιγμές εκείνων των ημερών: τη συντριβή ενός ελικοπτέρου Mi-8 που επιχειρούσε πάνω από τον αντιδραστήρα, λόγω των υψηλών επιπέδων ραδιενέργειας.
Η κ. Γκαλίνα παραχώρησε στο skai.gr σπάνια φωτογραφικά τεκμήρια από το προσωπικό της αρχείο. Οι εικόνες τραβήχτηκαν στην Πρίπιατ και στο Τσερνόμπιλ, αποτυπώνοντας τους πολίτες που επέστρεψαν στις μολυσμένες ζώνες για να συμμετάσχουν στις επιχειρήσεις καθαρισμού και την προσπάθεια περιορισμού της ραδιενέργειας:
Στο προσωπικό αρχείο της κ. Γκαλίνα δεσπόζει και μια φωτογραφία από το «Μνημείο των Χαμένων Χωριών» στην πόλη του Τσερνόμπιλ. Σε αυτήν, μια γυναίκα στέκεται ανάμεσα στις δεκάδες πινακίδες που αναγράφουν τα ονόματα των 162 οικισμών που εκκενώθηκαν. Είναι γνωστή και ως «Λεωφόρος των Πινακίδων», όπου κάθε πινακίδα αντιπροσωπεύει και μια κοινότητα που έπαψε να υπάρχει μετά την αδιανόητη πυρηνική καταστροφή.
Η 88χρονη πιστεύει μέχρι και σήμερα πως δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως την ημέρα που έγινε το τρομακτικό ατύχημα τους είχαν δώσει την εντολή να είναι δίπλα στα τηλέφωνα. Η ίδια υποψιαζόταν τότε πως θα ξεκινούσε πόλεμος και γι’ αυτό έπρεπε να είναι όλοι σε ετοιμότητα. Δεν μπορούσε να φανταστεί πως θα συντελούνταν μια τέτοια τραγωδία.
«Κάνανε δοκιμές και ο αντιδραστήρας επιταχύνθηκε και εξερράγη. Είπαν ότι το ερεύνησαν και το ατύχημα έγινε από αμέλεια. Ο Βίκτορ Μπριουχάνοφ (διευθυντής του Τσερνόμπιλ) προφυλακίστηκε όπως και οι υπεύθυνοι του εργοστασίου. Ποια αμέλεια; Μας είχαν σε ετοιμότητα γιατί ήξεραν πως θα γίνει έκρηξη, έκαναν δοκιμές. Έγιναν έρευνες και ήξεραν πως κάτι πήγε στραβά», ανέφερε χαρακτηριστικά, λέγοντας πως δεν είναι ικανοποιημένη για τα όσα δημοσίως ειπώθηκαν για την τραγωδία, από τη Σοβιετική Ένωση.
«Στις 24 Φεβρουαρίου του 2022 έζησα το Τσερνόμπιλ ξανά», σημειώνει η κ. Γκαλίνα γυρνώντας στο σήμερα και στον πόλεμο στην Ουκρανία. «Και πάλι μείναμε με τη σπασμένη σκάφη», καταλήγει χρησιμοποιώντας μια φράση από το γνωστό παραμύθι του Αλεξάντρ Πούσκιν «Το Παραμύθι του Ψαρά και του Ψαριού», που αναφέρεται σε έναν άνθρωπο που, ενώ είχε τα πάντα, ξαφνικά τα έχασε και έμεινε με το απόλυτο τίποτα.
Πηγή: skai.gr
