Στις λιβυκές ακτές της Σύρτης, ο Μοχτάρ Αλ Ραμάς ετοιμάζεται να βγάλει το ταλαιπωρημένο πλαστικό του σκάφος για ένα ακόμα αλιευτικό ταξίδι. Ξεμπλέκοντας τα φθαρμένα και ξεφτισμένα δίχτυα του, δείχνει την σκορπισμένη από σκουπίδια επιφάνεια της θάλασσας. «Αυτά τα δίχτυα τώρα πιάνουν μόνο πλαστικό», λέει. «Νιώθω σαν να καθαρίζουμε τη θάλασσα, αντί να βγάζουμε τα προς το ζην από αυτήν». Τα πλαστικά σκουπίδια, τα οποία σύμφωνα με τον ΟΗΕ εισέρχονται στη Μεσόγειο με ρυθμό 730 τόνων την ημέρα, δεν είναι η μόνη του ανησυχία. Μετά από δεκαετίες ψαρέματος στα νερά που συνδέουν τη Νότια Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική, λέει ότι οι βιομηχανικές μηχανότρατες που «μαζεύουν τα πάντα, ακόμα και τα μικρά, νεαρά ψάρια», σκουπίζουν τη θάλασσα «καθαρά κάθε μέρα».
Επιπλέον, λέει ότι η ρύπανση από τα λύματα από πόλεις κοντά στην πρωτεύουσα της Λιβύης, Τρίπολη, σκοτώνει πληθυσμούς ψαριών και σφουγγαριών και η αποκατάσταση των ακτών διαταράσσει τους τόπους αναπαραγωγής ορισμένων ειδών. «Αυτό που συμβαίνει εδώ δεν είναι φυσιολογικό», λέει, προσθέτοντας ότι μερικές φορές νιώθεις σαν η Λιβύη να μην έχει θάλασσα στο κατώφλι της. «Έχουμε μία από τις μεγαλύτερες ακτές στην περιοχή, κι όμως εισάγουμε ψάρια από το εξωτερικό». Ο Αλ Ραμάς λέει ότι αυτός και άλλοι ψαράδες ελπίζουν ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος της Λιβύης θα λάβει μέτρα για να προστατεύσει τη θάλασσα και αυτό που περιγράφει ως «συνεχή καταστροφή» της μόνης πηγής εισοδήματός τους. «Έχουμε στείλει επιστολές και αιτήματα, αλλά κανείς δεν απαντά».
Κοινοί αγώνες
Κατά μήκος της ακτής στην περιοχή Μπαχάρι της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, ο Χατζ Αμπντέλ Ναμπί κάθεται στην αποβάθρα και επιθεωρεί τα δίχτυα του. Τώρα, στα εξήντα του, θυμάται εποχές που η θάλασσα παρείχε πλούσια αλίευση. «Στο παρελθόν, επιστρέφαμε με εκατό κιλά ψάρια, αλλά σήμερα παίρνουμε μόνο δέκα, και μερικές φορές, επιστρέφουμε χωρίς τίποτα απολύτως». Επίσης, αναγνωρίζει τις μηχανότρατες ως τουλάχιστον εν μέρει υπεύθυνες, με ένα μόνο σκάφος να μεταφέρει «περισσότερα από όλους τους ντόπιους ψαράδες μαζί». Όπως και ο Αλ Ραμάς, λέει ότι έχει μεταφέρει τις ανησυχίες του στον δήμο και στο υπουργείο Περιβάλλοντος, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει λάβει απάντηση. Περιβαλλοντικές εκθέσεις από την Αλγερία, η οποία μοιράζεται ακτογραμμή με τη Λιβύη και την Αίγυπτο, έχουν δείξει συνεχή εξάντληση ειδών όπως η σαρδέλα, η οποία είναι σημαντική για την αλιευτική βιομηχανία της χώρας. Οι αλγερινές αρχές δήλωσαν στην DW ότι 1.300 τόνοι «γόνοι σαρδέλας» – οι οποίοι είναι μικρότεροι από 11 εκατοστά – αλιεύονται ετησίως. Συχνά παράνομα. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η αλίευση νεαρών ψαριών υπονομεύει τους πληθυσμούς και διαταράσσει τη θαλάσσια τροφική αλυσίδα.
Ποιες είναι οι λύσεις;
Ενώ οι ντόπιοι ψαράδες όπως ο Χατζ Αμπντέλ Νάμπι αισθάνονται το συνδυασμένο βάρος των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Μεσόγειος, σε συνέδριο τον περασμένο μήνα, η Αίγυπτος παρουσίασε ένα εθνικό σχέδιο για τη βελτίωση του παράκτιου περιβάλλοντος. Σχεδιάζει να αποκαταστήσει δύο παράκτιες λίμνες και να κατασκευάσει περίπου 70 χιλιόμετρα ακτογραμμής προστασίας της Αιγύπτου με τη μορφή αναχωμάτων αμμόλοφων. Η χώρα στοχεύει επίσης στη μείωση της χρήσης πλαστικού μέσω εκτεταμένης ευθύνης του παραγωγού, η οποία θα επιβάλει τέλη στους κατασκευαστές και εισαγωγείς πλαστικών σακουλών.
Η υπουργός Περιβάλλοντος της χώρας, Γιασμίν Φουάντ, ανακοίνωσε επίσης πρωτοβουλίες που αφορούν τους αλιείς στη συλλογή και ανακύκλωση θαλάσσιων αποβλήτων για την παροχή πρόσθετου εισοδήματος, καθώς και στην παρακολούθηση της ποιότητας του νερού για ρύπανση. «Η προστασία της Μεσογείου δεν είναι πλέον περιβαλλοντική επιλογή. Είναι κοινωνική και οικονομική αναγκαιότητα», είπε. Είναι επίσης μια κλιματική αναγκαιότητα. Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει περίπου το 90% της υπερβολικής θερμότητας που παράγεται από την ανθρώπινη δραστηριότητα από τη βιομηχανική επανάσταση, ασκώντας πρόσθετη πίεση στα εύθραυστα θαλάσσια οικοσυστήματα. Και οι ειδικοί λένε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας, η μείωση των βροχοπτώσεων και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας είναι μεταξύ των παραγόντων που επηρεάζουν τη Μεσόγειο Θάλασσα.
Δεσμεύσεις προστασίας
Τον περασμένο μήνα, η Αλγερία ανακοίνωσε ένα έργο για την ψηφιοποίηση της παρακολούθησης της αλιευτικής δραστηριότητας και τη σύνδεση των λιμένων της με ηλεκτρονικά συστήματα παρακολούθησης σε συνεργασία με την Ένωση για τη Μεσόγειο – έναν διακυβερνητικό οργανισμό 43 κρατών. Τον Ιούνιο, 55 χώρες υπέγραψαν τη Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα, η οποία στοχεύει στην προστασία του 30% των ωκεανών του κόσμου έως το 2030. Αυτό το ορόσημο στην παγκόσμια διακυβέρνηση των ωκεανών – το οποίο, μεταξύ άλλων, θα δημιουργήσει προστατευόμενες περιοχές και θα ρυθμίσει δραστηριότητες όπως η αλιεία, η ναυτιλία και η εξόρυξη βαθέων υδάτων – θα τεθεί σε ισχύ μόλις την επικυρώσουν 60 χώρες. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί μέχρι το τέλος του έτους.
Τον περασμένο μήνα, 170 χώρες ενώθηκαν για να ανακοινώσουν το «Σχέδιο της Νίκαιας για τους Ωκεανούς». Απαιτεί τη συμμετοχή των αλιέων στη συλλογή περιβαλλοντικών δεδομένων, την απαγόρευση της αλιείας βαθέων υδάτων σε εύθραυστα οικοσυστήματα και την υποστήριξη έργων γαλάζιας οικονομίας ως πορεία προς τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν δεσμευτεί να επενδύσουν 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε πρωτοβουλίες προστασίας των ωκεανών τα επόμενα χρόνια. Αυτό περιλαμβάνει την υποστήριξη των κρατών του Παγκόσμιου Νότου, αυστηρότερη προστασία των θαλάσσιων υδάτων και προηγμένη παρακολούθηση της ρύπανσης στη Μεσόγειο. Αλλά όσοι ζουν από τη θάλασσα δεν είναι όλοι πεπεισμένοι από τις υποσχέσεις προστασίας. «Είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς, όταν μερικοί από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες είναι επίσης οι χειρότεροι ρυπαντές στον κόσμο», δήλωσε στην DW ο πρώην Τυνήσιος καπετάνιος και νυν ανεξάρτητος περιβαλλοντικός ακτιβιστής Σαμίρ Σεΐχ Αλ-Ζαγκνάνι. Ψαράδες όπως ο Αλ Ραμάς θα ήθελαν να συμμετέχουν πιο άμεσα στην προστασία των υδάτων γύρω τους. «Γνωρίζουμε τη θάλασσα και μπορούμε να την προστατεύσουμε, αλλά δεν έχουμε τα εργαλεία», είπε. «Αν συνεχίσουν να μας δίνουν υποσχέσεις, ενώ δίνουν τα δίχτυα σε άλλους, δεν θα μας μείνει τίποτα».
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Πηγή: Deutsche Welle
