Εγκλωβισμένες σε ένα διπλωματικό αδιέξοδο βρίσκονται οι ΗΠΑ και το Ιράν, καθώς η σύγκρουση έχει περάσει σε μια «γκρίζα ζώνη» που δεν είναι ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη.
Η κατάπαυση του πυρός μπαίνει πλέον στον δεύτερο μήνα και, παρά τα σποραδικά επεισόδια βίας, έχει διαρκέσει σχεδόν όσο και οι εχθροπραξίες που προηγήθηκαν. Τίποτα δεν δείχνει ότι είτε οι ΗΠΑ είτε το Ιράν είναι έτοιμες για συμβιβασμό, αλλά ταυτόχρονα καμία πλευρά δεν θέλει να επιστρέψει στις μάχες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) προειδοποίησε τη Δευτέρα ότι η εκεχειρία με το Ιράν «βρίσκεται σε μηχανική υποστήριξη» και δήλωσε πως δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον στόχο του να πιέσει το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο ότι το Ιράν πιστεύει πως εκείνος θα κουραστεί ή θα βαρεθεί τη σύγκρουση ή ότι θα δεχθεί πιέσεις να την τερματίσει λόγω της αύξησης των τιμών της ενέργειας.
«Αλλά δεν υπάρχει καμία πίεση», δήλωσε ο Τραμπ. «Θα πετύχουμε μια πλήρη νίκη».
Το Ιράν, από την πλευρά του, συνεχίζει να παρουσιάζει τον εαυτό του ως νικητή της σύγκρουσης, με το καθεστώς του να παραμένει ανέπαφο και τα πυραυλικά και πυρηνικά του προγράμματα να εξακολουθούν να θεωρούνται απειλή. Ανώτατος Ιρανός αξιωματούχος προειδοποίησε τη Δευτέρα τις ΗΠΑ να μην κλιμακώσουν περαιτέρω την ένταση. «Οι ένοπλες δυνάμεις μας είναι έτοιμες να δώσουν την αρμόζουσα απάντηση σε οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια», έγραψε ο Γκαλιμπάφ σε ανάρτησή του στο X.
Ωστόσο, αντί να επιστρέψουν στις συγκρούσεις, οι δύο πλευρές έχουν εντείνει έναν οικονομικό και στρατηγικό πόλεμο αποκλεισμών, ο οποίος δύσκολα μπορεί να αρθεί χωρίς να υποχωρήσει κάποια από τις δύο. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει αυστηροποιήσει το αμερικανικό εμπάργκο σε ιρανικά λιμάνια και πλοία, ενώ το Ιράν διατηρεί τον έλεγχό του στο Στενό του Ορμούζ.
«Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου οι μόνες επιλογές που απομένουν είναι πολλές κακές επιλογές», δήλωσε η Allison Minor, πρώην αξιωματούχος των ΗΠΑ για θέματα Μέσης Ανατολής, η οποία σήμερα εργάζεται στο think tank Atlantic Council.
Αν η αμερικανική κυβέρνηση θέλει να τερματιστεί το αδιέξοδο γρήγορα, ενδέχεται να δεχθούν πιέσεις να χαλαρώσουν τους βασικούς τους στόχους. «Η κυβέρνηση Τραμπ θα αναγκαστεί να επιλέξει», είπε η Minor.
Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δεν απάντησε σε αίτημα της Wall Street Journal για σχόλιο.
Πριν από μία εβδομάδα υπήρχε έντονη αισιοδοξία για διπλωματική λύση, καθώς Αμερικανοί αξιωματούχοι και άλλα πρόσωπα που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις έλεγαν ότι οι δύο πλευρές πλησίαζαν σε μια συμφωνία-πλαίσιο που θα μπορούσε να διαμορφώσει μια διαρκή ειρήνη.
Αυτή η αισιοδοξία έχει πλέον εξασθενήσει. Προς το παρόν, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των θέσεων των ΗΠΑ και του Ιράν σχετικά με τη μελλοντική διαχείριση του Στενού και με το είδος των περιορισμών που θα δεχθεί η Τεχεράνη για το πυρηνικό της πρόγραμμα, σύμφωνα με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στις συνομιλίες.
«Δεν μου είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορέσουν να πείσουν τους Ιρανούς να κάνουν σημαντικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό τους πρόγραμμα, πέρα από το να επιτρέψουν ξανά μεγαλύτερη πρόσβαση στο Στενό του Ορμούζ» δήλωσε η Suzanne Maloney, αντιπρόεδρος και διευθύντρια του προγράμματος Εξωτερικής Πολιτικής στο Ινστιτούτο Brookings.
Παρότι έχουν εμφανιστεί ρωγμές στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος σχετικά με το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς που μπορεί να προκαλέσει ο πόλεμος, η τελευταία πρόταση του Ιράν -την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε- δείχνει ότι η Τεχεράνη πιστεύει πως οι απειλές του Τραμπ για κλιμάκωση είναι κενές περιεχομένου και ότι η δική της αντοχή σε μια παρατεταμένη αντιπαράθεση είναι μεγαλύτερη από εκείνη του Λευκού Οίκου.
Η πρόταση του Ιράν έδωσε ελάχιστες ενδείξεις ευελιξίας απέναντι στις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον να τερματίσει η Τεχεράνη το πυρηνικό της πρόγραμμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, σύμφωνα με αναλυτές. Το Ιράν θέλει τα πυρηνικά ζητήματα να εξεταστούν μόνο αφού συμφωνηθούν και εφαρμοστούν οι υπόλοιποι όροι για το τέλος του πολέμου.
Η Τεχεράνη ξεκαθάρισε ότι αναμένει σημαντική χαλάρωση των κυρώσεων από νωρίς, ενώ προτίθεται να προχωρήσει μόνο σταδιακά στο άνοιγμα του Ορμούζ. Παράλληλα, απαιτεί ταχύτερες κινήσεις από τις ΗΠΑ για την άρση του αποκλεισμού εις βάρος του Ιράν.
Διόδια στο Ορμούζ;
Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν επίσης ότι η Τεχεράνη -με κάποια περιφερειακή συμμετοχή- πρέπει να διαμορφώσει νέους κανόνες διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με ιρανικές προτάσεις, αυτοί οι κανόνες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν διόδια ή άλλους μηχανισμούς που θα αποφέρουν, όπως λέει η Τεχεράνη, «πολεμικές αποζημιώσεις».
Επιπλέον, το Ιράν θέλει ο τερματισμός του πολέμου να συνδεθεί με μια μόνιμη εκεχειρία στον Λίβανο, σύνδεση που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ απορρίπτουν.
Η ιρανική αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να διαμορφώσει τους όρους της ειρηνευτικής συμφωνίας έχει αυξηθεί το τελευταίο διάστημα, καθώς αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ μιλούν πλέον για τερματισμό του πολέμου, ενώ οι ΗΠΑ έχουν αποτύχει να ανοίξουν στρατιωτικά το Στενό του Ορμούζ, σύμφωνα με τον Raz Zimmt, διευθυντή του προγράμματος μελετών για το Ιράν στο ισραηλινό Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας.
«Το Ιράν δεν είναι διατεθειμένο να επιστρέψει στο προπολεμικό status quo και απαιτεί μακροπρόθεσμες οικονομικές και ασφαλιστικές εγγυήσεις ότι ο πόλεμος δεν θα ξαναρχίσει και ότι θα μπορέσει να αποκομίσει οικονομικά οφέλη από την κατάσταση» δήλωσε ο ίδιος.
Ο Τραμπ μεταβαίνει αυτή την εβδομάδα στην Κίνα και αναμένεται να πιέσει το Πεκίνο να βοηθήσει στην εξεύρεση διεξόδου από τις παγωμένες διπλωματικές συνομιλίες με την Τεχεράνη. Η Κίνα, ως βασικός αγοραστής ιρανικής ενέργειας, διαθέτει επιρροή πάνω στο Ιράν, αλλά οποιαδήποτε κινεζική βοήθεια για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης πιθανόν να συνοδεύεται από ανταλλάγματα.
Ο Τραμπ αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις και στο εσωτερικό των ΗΠΑ για να βρει τρόπο εξόδου από το αδιέξοδο.
Ισχυρά μέλη των Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσου έχουν καλέσει δημόσια τον Τραμπ να επανεκκινήσει την Επιχείρηση Ελευθερία, ή ακόμη και να ξαναρχίσει τις εχθροπραξίες με το Ιράν.
Άλλοι Ρεπουμπλικανοί, πιο επιφυλακτικοί απέναντι στις ξένες στρατιωτικές επεμβάσεις, πιέζουν τον Τραμπ να κηρύξει γρήγορα το τέλος του πολέμου, λόγω της πτώσης στα ποσοστά δημοτικότητάς του και της ανησυχίας για την οικονομία. Παράλληλα, ορισμένοι αραβικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο πιέζουν επίσης τον Λευκό Οίκο να μην επαναλάβει τη σύγκρουση.
Κέρδη και ζημίες για τον Τραμπ
Αμερικανοί αξιωματούχοι με μεγάλη εμπειρία στη Μέση Ανατολή εκτιμούν ότι η κυβέρνηση Τραμπ πέτυχε σημαντικά τακτικά κέρδη στον πόλεμο – όπως η σοβαρή αποδυνάμωση της ιρανικής ηγεσίας, της αμυντικής βιομηχανίας και του ναυτικού – αλλά όχι τους βασικούς στρατηγικούς της στόχους. Μεταξύ αυτών ήταν η πλήρης εγκατάλειψη από την Τεχεράνη του πυρηνικού και βαλλιστικού πυραυλικού της προγράμματος, καθώς και η διακοπή της στήριξης ένοπλων οργανώσεων-συμμάχων στην περιοχή.
Ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι ο αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών και του εμπορίου έχει δώσει στις ΗΠΑ σημαντική διαπραγματευτική πίεση. Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι πίσω από τη δημόσια αδιαλλαξία του Ιράν βρίσκεται ένα καθεστώς που βρίσκεται στα πρόθυρα οικονομικής καταστροφής και αναζητά και το ίδιο μια διέξοδο.
Ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι απορρίπτουν τις συγκρίσεις του πολέμου με το Ιράν με τις δαπανηρές αμερικανικές επεμβάσεις στο Ιράκ ή στο Αφγανιστάν, χαρακτηρίζοντας τη σημερινή σύγκρουση ως μια σύντομη, αλλά αποφασιστική εκστρατεία που μπορεί ακόμη να αποσπάσει σημαντικές παραχωρήσεις από το Ιράν.
Το αδιέξοδο, ωστόσο, μπορεί να αλλάξει ανά πάσα στιγμή. Ο Λευκός Οίκος θα μπορούσε να αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν θα καλύπτει τους βασικούς του στόχους ή ο Τραμπ να αποφασίσει ότι μόνο η στρατιωτική ισχύς μπορεί να αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει.
Ωστόσο, η Suzanne Maloney θεωρεί ότι το πιθανότερο σενάριο, προς το παρόν, είναι η συνέχιση αυτής της παρατεταμένης «ενδιάμεσης κατάστασης».
«Νομίζω ότι τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη εξακολουθούν να προσπαθούν να πετύχουν μέσω των διαπραγματεύσεων μάξιμουμ στόχους, ή κάτι πολύ κοντά σε αυτούς, που δεν κατάφεραν να επιτύχουν στον ίδιο τον πόλεμο», δήλωσε.
Πηγή: skai.gr
