Γράφουν οι Γιώργος Ατσαλάκης, Οικονομολόγος, Αναπληρωτής Καθηγητής και Ιωάννα Ατσαλάκη, Διδάσκων Πολυτεχνείου Κρήτης – Εργαστήριο Επιστημονικών Δεδομένων
Η πρώτη μεταφορά ενός εμπορευματοκιβωτίου (container) που καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού διενεργήθηκε πρόσφατα από το Mundra (Ινδία) δια θαλάσσης στο Jebel Ali στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, από εκεί μέσω σιδηροδρόμου στη Σαουδική Αραβία και Ιορδανία, Ισραήλ και από Χάιφα προς Πειραιά. Ο συνολικός χρόνος διαδρομής μόλις 14 ημέρες, μια αξιοσημείωτη μείωση σχεδόν 40% σε σύγκριση με την παραδοσιακή διέλευση μέσω Διώρυγας του Σουέζ. Ο κολοσσός των logistics Maersk, που συμμετείχε στο πιλοτικό εγχείρημα, χαρακτήρισε το πέρασμα αλλαγή του παιχνιδιού για την ανθεκτικότητα της Ευρασιατικής εφοδιαστικής αλυσίδας μέσω του Ινδικού Δρόμου του Μεταξιού.
Τη στιγμή που η Ευρώπη επιχειρεί να διασφαλίσει την οικονομική της σταθερότητα και να μειώσει την ευπάθεια απέναντι σε εξωτερικούς γεωπολιτικούς κραδασμούς, δύο παράγοντες συμβαδίζουν και ενδυναμώνουν ο ένας τον άλλον: η ιστορική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου (FTA) Ευρωπαϊκής Ένωσης–Ινδίας και ο πολυτροπικός διάδρομος India–Middle East–Europe Economic Corridor (IMEC). Το συνδυαστικό αποτέλεσμα δεν είναι μόνο φθηνότερο και γρηγορότερο εμπόριο, αλλά πρόκειται για μία στρατηγική αναδιάταξη της υποδομής, της ενέργειας και της ψηφιακής συνδεσιμότητας που αναδιαμορφώνει την ευρωπαϊκή πρόσβαση σε μεγάλες αγορές της Μέσης Ανατολής της Ινδίας αλλά και της Αφρικής και μειώνει εξαρτήσεις.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Ο πυρήνας του IMEC και η λειτουργική του αξία: Ο IMEC δεν είναι απλώς μια εναλλακτική διαδρομή προς την θαλάσσια άφιξη αγαθών, είναι ένα οικοσύστημα που ενώνει θαλάσσιες, χερσαίες και ψηφιακές υποδομές. Η επιδίωξη μείωσης του κόστους μεταφοράς έως και 30% και της μείωσης χρόνου διέλευσης μέχρι 40% σε σχέση με τη διώρυγα του Σουέζ είναι σημαντική, αλλά το πραγματικό πλεονέκτημα προκύπτει από την ενσωμάτωση υποθαλάσσιων καλωδίων δεδομένων, ενεργειακών αγωγών, ηλεκτρικών καλωδίων, σιδηροδρομικών συνδέσεων μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας και θαλάσσιων μεταφορών προς ευρωπαϊκά λιμάνια όπως ο Πειραιάς.
Πώς η FTA με την Ινδία μετατρέπει τον IMEC σε εμπορική αρτηρία: Η συμφωνία ΕΕ–Ινδίας, με την κατάργηση δασμών σε πάνω από το 96% των προϊόντων και με τη σταδιακή προσέγγιση που προστατεύει ευαίσθητους κλάδους, δημιουργεί τον αναγκαίο όγκο εμπορίου για να καταστήσει βιώσιμη την τεράστια επένδυση σε φυσικές υποδομές. Η ασύμμετρη έναρξη (Η ΕΕ προβαίνει σε άμεση κατάργηση δασμών για ~90% των ινδικών προϊόντων ενώ Ινδία θα κάνει σταδιακό άνοιγμα) έχει σχεδιαστεί ώστε ο ρυθμός των ροών να αυξάνεται σταδιακά και να δικαιολογεί λειτουργικά τη χρήση του IMEC. Σε άλλη διάσταση, η συμφωνία προσδίδει στην Ευρώπη τεχνο-οικονομική πρόσβαση σε ινδικά βιομηχανικά δίκτυα και μειώνει την εξάρτηση από εφοδιαστικές αλυσίδες της Κίνας με την οποία η ΕΕ έχει εμπορικό έλλειμα περίπου 300 δις.
Γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις: Από την ευρωπαϊκή σκοπιά, ο IMEC και η FTA είναι στρατηγικά εργαλεία «de-risking»: εναλλακτικές διαδρομές σημαίνουν μικρότερη έκθεση σε θαλάσσια στενά που μπορούν να μπλοκαριστούν ή να γίνουν πεδία σύγκρουσης. Η Τεργέστη, ο Πειραιάς και η Μασσαλία αναδεικνύονται ως κρίσιμοι κόμβοι, ενώ ο Δούναβης προσφέρεται για εσωτερική διανομή προς την Κεντρική Ευρώπη. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η ευκαιρία είναι διπλή μέσω της αύξησης διαμετακομιστικού ρόλου (logistics) και ισχυροποίηση ενεργειακών/ψηφιακών διασυνδέσεων (π.χ. Great Sea Interconnector).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε επισήμως τη δεύτερη φάση του Green Tariff Initiative, που επεκτείνει το πλαίσιο του Μηχανισμού Προσαρμογής στις Εισαγωγές Άνθρακα (CBAM). Από την 1η Ιανουαρίου 2027, το GTI θα εφαρμόσει τιμολόγηση του άνθρακα και αυστηρές απαιτήσεις περιβαλλοντικής αναφοράς σε νέους τομείς, κρίσιμους για τις ινδικές εξαγωγές, μεταξύ άλλων στα κλωστοϋφαντουργικά και ένδυση, στα φαρμακευτικά, στα επεξεργασμένα τρόφιμα και στα εξαρτήματα αυτοκινήτων. Οι νέες ρυθμίσεις θα επιβάλουν «Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος» για όλα τα καλυπτόμενα αγαθά, με λεπτομερή, επιβεβαιώσιμα δεδομένα για τις εκπομπές ρύπων, κύκλου ζωής, την κατανάλωση νερού και την ανακυκλωσιμότητα. Η μη συμμόρφωση θα επισύρει υψηλούς δασμούς, δημιουργώντας, στην πράξη, ένα «πράσινο τείχος» πρόσβασης στην μεγαλύτερη ενιαία αγορά του κόσμου.
Από την ινδική οπτική, η συμφωνία εντάσσει την Ινδία στο δυτικό τεχνο-βιομηχανικό οικοσύστημα, προβάλλοντας την ως «εναλλακτική» παραγωγική πλατφόρμα που μαζί με την Λατινική Αμερική, θα αντικαταστήσουν την Κίνα ως αντίδραση στα εμπορικά υπερπλεονάσματα της Κίνας. Για τις ΗΠΑ, ο IMEC μπορεί να θεωρηθεί στοιχείο που, παράλληλα, εξυπηρετεί και τα αμερικανικά συμφέροντα αφού μειώνει την απόλυτη κινεζική κυριαρχία στην παραγωγή και τη ναυτιλία — παράγοντα που ενισχύει την δυτική επιλογή διαφοροποίησης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση σκληραίνει τα περιβαλλοντικά της πρότυπα — κίνηση με βαθιές επιπτώσεις για την εξαγωγική κοινότητα. Προσθέστε την αδιάκοπη πρόοδο της τεχνολογίας στον εκτελωνισμό και τις διακυμάνσεις των συναλλαγματικών αγορών, και γίνεται σαφές ότι η ευελιξία και η προνοητικότητα δεν είναι πλέον προαιρετικά χαρακτηριστικά, είναι προϋποθέσεις για επιβίωση και ανάπτυξη των Ινδικών εξαγωγών. Για την Ινδία η πρόκληση είναι υπαρξιακή καθώς οι επιχειρήσεις της Ινδίας δεν αρκεί να παράγουν ποιοτικά προϊόντα — πρέπει να αποδείξουν την περιβαλλοντική τους προέλευση. Πρακτικά θα πρέπει να επενδύσουν άμεσα σε ESG, σε έλεγχο αλυσίδας εφοδιασμού για δεδομένα ανθρακικού αποτυπώματος, χρήση λογισμικών ανάλυσης κύκλου ζωής και προετοιμασία για την εφαρμογή του «Ψηφιακού Διαβατηρίου Προϊόντος».
Ωστόσο, υπάρχουν και αντιτιθέμενες φωνές: η Αίγυπτος βλέπει τον IMEC ως ανταγωνιστή των εσόδων του Σουέζ, ενώ η Τουρκία — εξαιρούμενη από τον αρχικό πυρήνα — ενδέχεται να χρησιμοποιήσει τη θέση της για αντισταθμιστικά οφέλη. Επιπλέον, η Κίνα δεν παρακολουθεί παθητικά. Κάθε «απο-εξάρτηση» της ΕΕ από κινεζικά δίκτυα μπορεί να προκαλέσει αντανακλαστικές κινήσεις. Τα εμπορικά υπερπλεονάσματα της Κίνας οδηγούν τα κράτη που έχουν εμπορικά ελλείματα, να αναζητήσουν προμηθευτές με τους οποίους δεν θα έχουν εμπορικά ελλείματα στο μεταξύ τους εμπόριο.
Κίνδυνοι, τριβές και όροι επιτυχίας: Οι προκλήσεις που μπορούν να υπονομεύσουν το εγχείρημα είναι πρακτικές και πολιτικές. Πρώτον, το κόστος κατασκευής και χρηματοδότησης είναι τεράστιο — απαιτούνται δημόσιες εγγυήσεις, ιδιωτικές επενδύσεις και διασφαλίσεις για την αποπληρωμή. Δεύτερον, η ρυθμική εναρμόνιση, οι τεχνικοί κανόνες προέλευσης και οι τελωνειακές διαδικασίες πρέπει να εναρμονιστούν για πολυτροπική ροή «door-to-door». Τρίτον, γεωπολιτικοί κίνδυνοι όπως περιφερειακές εντάσεις, επιθετικές κυρώσεις, ή αποκλεισμοί, μπορούν να περιορίσουν την αξιοπιστία της διαδρομής. Τέλος, η ασφάλεια των ψηφιακών διασυνδέσεων (υποθαλάσσια καλώδια) προβάλει ως κρίσιμο ζήτημα για εμπιστοσύνη και διακυβεύει τη λειτουργία διαδρόμων δεδομένων.
Ο IMEC και η συμφωνία ΕΕ–Ινδίας αντιπροσωπεύουν μια καίρια στροφή στο διεθνές εμπόριο: το εμπόριο παύει να είναι αποκλειστικά οικονομικό ζήτημα και μετατρέπεται σε εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας. Για την Ευρώπη και ειδικά για περιφερειακούς κόμβους όπως ο Πειραιάς και οι «διευρωπαϊκές» σιδηροδρομικές οδοί, πρόκειται για ευκαιρία θεμελιώδους επανασχεδιασμού. Η επιτυχία όμως θα απαιτήσει όχι μόνον υποδομές, αλλά συνεπή πολιτική βούληση, χρηματοοικονομική δυνατότητα και διπλωματική σταθερότητα. Αν αυτά επιτευχθούν, ο IMEC μπορεί να γίνει ο «Ινδικός Δρόμος του Μεταξιού» που θα αλλάξει την ευρωπαϊκή θέση στο διεθνές εμπόριο καθώς η Ευρώπη αποκτά μια εναλλακτική λύση ώστε να απεξαρτηθεί από την Τουρκία, τη Ρωσία και την Κίνα.
Το άρθρο “Ο «Ινδικός Δρόμος του Μεταξιού» (IMEC) και η συμφωνία ΕΕ–Ινδίας“, δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο CRETA24.
