Η Τοποθέτηση του Μιχάλη Καραμαλάκη, επικεφαλής της παράταξης «Ηράκλειο, η πόλη μας», για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στη διάρκεια της συνεδρίασης του Δημοτικού Δυμβουλίου, το απόγευμα της Τετάρτης 3 Ιουνίου.
Αναλυτικά τα όσα ανέφερε ο κ. Καραμαλάκης:
“Κύριε Πρόεδρε,
Κύριε Δήμαρχε,
κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Η σημερινή συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής
Αυτοδιοίκησης δεν είναι μια τυπική διαδικασία. Δεν αφορά απλώς
μια νομοτεχνική κωδικοποίηση διατάξεων. Αφορά τον ίδιο τον
ρόλο των Δήμων, την πραγματική αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και, τελικά, την ποιότητα της δημοκρατίας σε
τοπικό επίπεδο.
Ο νέος Κώδικας πράγματι επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο
κείμενο μια διάσπαρτη και συχνά δυσλειτουργική νομοθεσία. Από
αυτή την άποψη, η κωδικοποίηση είναι χρήσιμη. Διευκολύνει την
πρόσβαση στη νομοθεσία, μειώνει την πολυνομία και δημιουργεί
ένα πιο λειτουργικό πλαίσιο για τους Δήμους.
Όμως το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν ο Κώδικας είναι
καλύτερα οργανωμένος.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ενισχύει πραγματικά την Τοπική
Αυτοδιοίκηση.
Και εδώ αρχίζουν οι σοβαρές επιφυλάξεις.
Γιατί ένας Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν μπορεί να
περιορίζεται στη συγκέντρωση διατάξεων. Πρέπει να απαντά στα
μεγάλα προβλήματα των Δήμων: την υποχρηματοδότηση, την
υποστελέχωση, την επικάλυψη αρμοδιοτήτων, την εξάρτηση από
την κεντρική διοίκηση, την αδυναμία των Δημοτικών Συμβουλίων
να έχουν ουσιαστικό ρόλο στις κρίσιμες αποφάσεις.
Ο νέος Κώδικα είναι ένα θετικό βήμα. Ταυτόχρονα όμως επισημαίνουμε με σαφήνεια ότι δεν αρκεί. Διότι το πρόβλημα της Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα δεν είναι μόνο νομοτεχνικό. Είναι βαθιά θεσμικό, διοικητικό και οικονομικό.
Οι Δήμοι δεν ζητούν περισσότερες ευθύνες χωρίς μέσα.
Δεν ζητούν αρμοδιότητες χωρίς προσωπικό.
Δεν ζητούν υποχρεώσεις χωρίς πόρους.
Δεν ζητούν να γίνονται το εύκολο άλλοθι του κεντρικού κράτους.
Ζητούν αυτό που προβλέπει το ίδιο το Σύνταγμα: πραγματική
διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.
Και εδώ έχουν ιδιαίτερη σημασία τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος. Το άρθρο 101 αφορά την αποκέντρωση του
κράτους. Το άρθρο 102 κατοχυρώνει τη διοικητική και οικονομική
αυτοτέλεια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αυτές οι
διατάξεις δεν μπορεί να παραμένουν απλές διακηρύξεις. Πρέπει να
γίνουν πράξη.
Αν η Πολιτεία θέλει πραγματικά ισχυρούς Δήμους, τότε οφείλει
να τους δώσει αρμοδιότητες με αντίστοιχους πόρους. Οφείλει να
τους δώσει προσωπικό. Οφείλει να τους δώσει θεσμική
δυνατότητα να αποφασίζουν. Οφείλει να σέβεται τον ρόλο των
Δημοτικών Συμβουλίων και όχι να τα μετατρέπει σε όργανα απλής
γνωμοδότησης.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τον νέο Κώδικα δεν μπορεί να είναι
άχρωμη και διαδικαστική. Πρέπει να είναι πολιτική, θεσμική και
ουσιαστική.
Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχουν συγκεκριμένα ζητήματα που πρέπει
να αναδειχθούν.
Πρώτον, το λεγόμενο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης. Η κεντρική
διοίκηση, αντί να αποδίδει στους Δήμους τους θεσμοθετημένους
πόρους που οφείλει, επιχειρεί να διαμορφώσει ένα νέο οικονομικό
βάρος πάνω στην ακίνητη περιουσία. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν
μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό επιβολής ενός ιδιότυπου
αυτοδιοικητικού ΕΝΦΙΑ. Δεν μπορεί η οικονομική αυτοτέλεια
των Δήμων να ταυτίζεται με νέα επιβάρυνση των πολιτών.
Δεύτερον, το Πράσινο Ταμείο. Η ΚΕΔΕ έχει ζητήσει καθαρά να
αυξηθεί το ποσοστό των πόρων που αποδίδονται στους ΟΤΑ
τουλάχιστον στο 10%. Αυτό είναι απολύτως εύλογο. Οι Δήμοι
είναι αυτοί που σηκώνουν καθημερινά το βάρος της
περιβαλλοντικής διαχείρισης, του πρασίνου, των κοινόχρηστων
χώρων, της αστικής ανθεκτικότητας. Δεν μπορεί οι πόροι να
παραμένουν κεντρικά δεσμευμένοι, ενώ οι ανάγκες βρίσκονται
στην πόλη και στις γειτονιές.
Τρίτον, το Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση. Αν το
τέλος αυτό εισπράττεται λόγω των τοπικών πιέσεων που
δημιουργεί ο τουρισμός, η κλιματική κρίση και η χρήση των
υποδομών, τότε πρέπει να αποδίδεται απευθείας στους Δήμους.
Δεν μπορεί οι Δήμοι να καλούνται να αντιμετωπίσουν πλημμύρες,
πυρκαγιές, καύσωνες, κυκλοφοριακή πίεση, φθορές υποδομών και
αυξημένες ανάγκες καθαριότητας, χωρίς αντίστοιχη και άμεση
χρηματοδότηση.
Τέταρτον, οι Αναπτυξιακές Εταιρείες και οι Αναπτυξιακοί
Οργανισμοί. Σε ένα περιβάλλον όπου οι Δήμοι είναι υποστελεχωμένοι και οι προσλήψεις παραμένουν δύσκαμπτες, οι
δομές αυτές αποτελούν κρίσιμα εργαλεία. Αντί να υπονομεύονται
ή να οδηγούνται σε λειτουργική ασφυξία, πρέπει να διασφαλιστεί
η βιωσιμότητα και η αποτελεσματικότητά τους. Ιδίως για τους
Δήμους που χρειάζονται τεχνική υποστήριξη, ωρίμανση έργων και
συμμετοχή σε χρηματοδοτικά προγράμματα, οι Αναπτυξιακοί
Οργανισμοί δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα.
Πέμπτον, το άρθρο 730. Πρόκειται για διάταξη που δημιουργεί
σοβαρό προβληματισμό, καθώς ενισχύει την παρέμβαση του
κεντρικού κράτους σε δικαστικές υποθέσεις που αφορούν
συμβασιούχους και εργασιακές σχέσεις στους Δήμους. Η θέση
πρέπει να είναι καθαρή: οι Δήμοι δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται
ως ανώριμοι θεσμοί που χρειάζονται διαρκή επιτήρηση. Πρέπει να
έχουν τη δυνατότητα να κρίνουν, να αποφασίζουν και να
υπερασπίζονται τα συμφέροντά τους με βάση τις πραγματικές τους
ανάγκες.
Έκτον, οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις. Το σημερινό μοντέλο έχει
εξαντλήσει τα όριά του. Αντί να επιταχύνει διαδικασίες, συχνά τις
καθυστερεί. Αντί να διευκολύνει την Αυτοδιοίκηση, λειτουργεί ως
φίλτρο ελέγχου και γραφειοκρατίας. Χρειάζεται θεσμικός
μετασχηματισμός των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και
μεταφορά αρμοδιοτήτων στους ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού, με σαφείς
κανόνες, πόρους και ευθύνη.
Έβδομον, ο ρόλος των Δημοτικών Συμβουλίων. Δεν μπορεί να
μιλάμε για Τοπική Αυτοδιοίκηση και την ίδια στιγμή να
υποβαθμίζεται το κορυφαίο δημοκρατικό όργανο του Δήμου. Για
σοβαρά ζητήματα που αφορούν τη δημοτική περιουσία, τις
μεγάλες αποφάσεις, τον αναπτυξιακό σχεδιασμό και τη λειτουργία 5
των πόλεων, δεν αρκεί η απλή γνώμη. Χρειάζεται ουσιαστικός
ρόλος, θεσμική συμμετοχή και, όπου απαιτείται, σύμφωνη γνώμη
των Δημοτικών Συμβουλίων.
Όγδοον, Ως προς το ζήτημα του εκλογικού συστήματος, δεν
πρέπει να αποτελέσει το κεντρικό ζήτημα της συζήτησης για τον
νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το θέμα έχει ήδη συζητηθεί
στα αρμόδια όργανα της Αυτοδιοίκησης.
Ωστόσο, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι, από τη φιλοσοφία της
προτεινόμενης ρύθμισης, διαφαίνεται μια κατεύθυνση ενίσχυσης
του ρόλου του πολίτη στην εκλογική διαδικασία. Ο πολίτης
φαίνεται να αποκτά πιο ενεργό και ουσιαστικό ρόλο στη
διαμόρφωση του τελικού εκλογικού αποτελέσματος, γεγονός που
πρέπει να αξιολογηθεί με θεσμική σοβαρότητα, νηφαλιότητα και
σεβασμό στη λαϊκή βούληση.
Σε κάθε περίπτωση, το εκλογικό σύστημα δεν πρέπει να
λειτουργήσει αποπροσανατολιστικά από τα μεγάλα και
ουσιαστικά ζητήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: την οικονομική
αυτοτέλεια, την απόδοση πόρων, την καθαρή κατανομή
αρμοδιοτήτων, την αντιμετώπιση της υποστελέχωσης και τη
θεσμική αναβάθμιση των Δημοτικών Συμβουλίων.
Το κέντρο της συζήτησης πρέπει να παραμείνει εκεί όπου
πραγματικά κρίνεται το μέλλον της Αυτοδιοίκησης: στους πόρους,
στις αρμοδιότητες, στο προσωπικό, στην αυτοτέλεια και στην
καθημερινή δυνατότητα των Δήμων να υπηρετούν
αποτελεσματικά τους πολίτες.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Το ζήτημα δεν είναι αν θέλουμε έναν νέο Κώδικα. Προφανώς και
χρειάζεται ένας σύγχρονος, καθαρός και λειτουργικός Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το ζήτημα είναι τι είδους Αυτοδιοίκηση θέλουμε.
Θέλουμε Δήμους με ευθύνη αλλά χωρίς μέσα;
Θέλουμε Δημάρχους και Δημοτικά Συμβούλια που θα λογοδοτούν
για αποφάσεις άλλων;
Θέλουμε αρμοδιότητες που μεταφέρονται προς τα κάτω, αλλά πόρους που παραμένουν στο κέντρο;
Θέλουμε Τοπική Αυτοδιοίκηση πραγματική ή Τοπική
Αυτοδιοίκηση κατ’ όνομα;
Η απάντηση πρέπει να είναι καθαρή.
Η Αυτοδιοίκηση δεν ζητά προνόμια.
Ζητά σεβασμό στον θεσμικό της ρόλο.
Ζητά οικονομική αυτοτέλεια.
Ζητά επαρκείς πόρους.
Ζητά προσωπικό.
Ζητά αρμοδιότητες με πραγματικό περιεχόμενο.
Ζητά να μπορεί να υπηρετεί τον πολίτη χωρίς να εγκλωβίζεται σε
ένα μόνιμο καθεστώς εξάρτησης από το κεντρικό κράτος.
Ως Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου οφείλουμε να πάρουμε καθαρή θέση. Όχι με γενικόλογες διαπιστώσεις, αλλά με συγκεκριμένες προτάσεις. Να στηρίξουμε κάθε διάταξη που
ενισχύει την Αυτοδιοίκηση, αλλά και να αντιταχθούμε σε κάθε
ρύθμιση που περιορίζει τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια
των Δήμων.
Το Ηράκλειο είναι ένας μεγάλος Δήμος, με σύνθετες ανάγκες,
μεγάλες προκλήσεις και αυξημένες απαιτήσεις. Δεν μπορεί να
λειτουργεί με θεσμικά εργαλεία του χθες. Χρειάζεται Δήμο
ισχυρό, λειτουργικό, στελεχωμένο και οικονομικά βιώσιμο.
Ο νέος Κώδικας πρέπει να είναι ευκαιρία ενίσχυσης της
Αυτοδιοίκησης.
Όχι ευκαιρία ανακύκλωσης της εξάρτησής της από το κεντρικό
κράτος.
Και αυτό είναι το μήνυμα που πρέπει να στείλει σήμερα το
Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου:
Ναι σε έναν σύγχρονο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ναι στην κωδικοποίηση και στον θεσμικό εκσυγχρονισμό.
Αλλά όχι σε ρυθμίσεις που περιορίζουν την αυτοτέλεια των
Δήμων.
Όχι σε νέες επιβαρύνσεις των πολιτών χωρίς απόδοση
θεσμοθετημένων πόρων.
Όχι σε Δήμους με ευθύνες χωρίς μέσα.
Όχι σε Δημοτικά Συμβούλια διακοσμητικού ρόλου.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ο πλησιέστερος θεσμός στον
πολίτη.
Αν θέλουμε ισχυρή δημοκρατία, πρέπει να έχουμε ισχυρούς
Δήμους.
Και ισχυροί Δήμοι σημαίνει αυτοτέλεια, πόροι, προσωπικό,
ευθύνη και λογοδοσία.
Αυτό πρέπει να διεκδικήσουμε.
Αυτό πρέπει να υπερασπιστούμε.
Και αυτό πρέπει να καταγραφεί ως θέση του Δημοτικού
Συμβουλίου Ηρακλείου.”.
