Με τη λογοτεχνία ως αφετηρία, ο πάντα ευθύς και αιχμηρός Τούρκος νομπελίστας συγγραφέας Ορχάν Παμούκ μιλά για τη δύναμη του βιβλίου, τη δική του πορεία ως συγγραφέας αλλά και για όσα οι κοινωνίες προτιμούν να αφήνουν στη σκιά: τις συγκρούσεις, τις μειονότητες, τα τραύματα της Ιστορίας και τη δημοκρατία που χάνει την ψυχή της όταν στερείται την ελευθερία του λόγου.
Συνομιλώντας με τον δημοσιογράφο Παύλο Τσίμα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα «Κόσμοι σε σύγκρουση», ο Ορχάν Παμούκ, παρότι δηλώνει ότι δεν είναι «μαχητής» ούτε «τόσο θαρραλέος», τοποθετείται -για πολλοστή φορά- με περίσσιο θάρρος για ευαίσθητα ιστορικά και πολιτικά ζητήματα της Τουρκίας – και όχι μόνο.
Η συζήτηση του νομπελίστα συγγραφέα με τον Παύλο Τσίμα ξεκινά από τη δύναμη που έχουν τα βιβλία να αλλάζουν ζωές. Ο Παμούκ, σχολιάζοντας μια φράση από το βιβλίο του «Η καινούρια ζωή» -«Μια μέρα διάβασα ένα βιβλίο και όλη μου η ζωή άλλαξε»- σημειώνει ότι τα βιβλία αποκτούν αυτήν τη δύναμη όταν οι άνθρωποι νιώθουν ανικανοποίητοι από τη ζωή, τη χώρα ή την ταυτότητά τους και αναζητούν ριζική αλλαγή. Μιλά επίσης για τη δική του εξέλιξη ως συγγραφέας – που αλλάζει μαζί με τον κόσμο· που από τις κλασικές αφηγηματικές φόρμες του 19ου αιώνα πέρασε στον πειραματισμό και σήμερα επιστρέφει σε παλαιότερους τρόπους αφήγησης, αλλά με νέες οπτικές. Άλλωστε η ελαστικότητα του μυθιστορήματος, όπως τονίζει, αντέχει τις αλλαγές – και του συγγραφέα και της εποχής.
ΆλλαΣχετικά άρθρα
Στη συνέχεια η συζήτηση επικεντρώνεται στο κεντρικό θέμα του Φεστιβάλ: τις συγκρούσεις. Ο Παύλος Τσίμας έθεσε την έννοια της σύγκρουσης με όρους επικαιρότητας: Γάζα, Ουκρανία, Ιράν, δημοκρατία έναντι απολυταρχίας. Ο Παμούκ αρνείται να την περιορίσει σε τόσο αυστηρά πλαίσια. Η σύγκρουση, όπως τονίζει, υπάρχει παντού: στην οικογένεια, στην κοινωνία, μεταξύ συγγραφέα και αναγνώστη, ακόμη και μέσα στην πιο ήσυχη καθημερινότητα.
Όπως ήταν αναπόφευκτο, πολύ γρήγορα η συζήτηση καταλήγει στην πολιτική και αγγίζει «βαριά φορτία» της ελληνοτουρκικής Ιστορίας: την ανταλλαγή πληθυσμών, τις μειονότητες, την καταπίεση, τη δημοκρατία.
Ο Ορχάν Παμούκ αναγνωρίζει ότι τέτοια τραύματα δεν κλείνουν με τη σιωπή. Χρειάζονται μνήμη και λογοτεχνία – όχι για να ξανανοίγουν πληγές, αλλά γιατί είναι αδύνατο να σπρώξουμε εγκλήματα του παρελθόντος κάτω από το χαλί.
Άλλωστε όπως επισημαίνει: δημοκρατία χωρίς ελευθερία λόγου δεν υπάρχει. Δεν διστάζει μάλιστα να σχολιάσει με ιδιαίτερα αιχμηρό λόγο την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία. Χαρακτηρίζει την πατρίδα του ως «εκλογική δημοκρατία», ένα σύστημα όπου οι κάλπες υπάρχουν, αλλά η δημοκρατική ουσία στραγγαλίζεται όταν πολιτικοί αντίπαλοι, όπως ο Εκρέμ Ιμάμογλου, οδηγούνται στη φυλακή. Μιλά επίσης για την έλλειψη ελευθερίας του λόγου και για τους διωκόμενους δημοσιογράφους, αναγνωρίζοντας ότι στην Τουρκία συχνά οι πραγματικά γενναίοι είναι εκείνοι που λένε την αλήθεια γνωρίζοντας το τίμημα.
Ο ίδιος επιμένει ότι δεν είναι μαχητής και ότι η πολιτική δεν είναι το κέντρο της ζωής του – κέντρο της ζωής του παραμένει η λογοτεχνία. Όμως παραδέχεται ότι όταν τόσοι άνθρωποι βρίσκονται στη φυλακή, δεν μπορείς να σιωπάς. «Μερικές φορές κάνω πολιτικά σχόλια παρά τη θέλησή μου, απλώς για λόγους αξιοπρέπειας. Και επίσης δεν θέλω να χάσω τον σεβασμό των αναγνωστών μου, να νομίζουν ότι δειλιάζω και αποφεύγω την πολιτική», δηλώνει χαρακτηριστικά.
Πηγή: skai.gr
