Η σκιά του «Tanker War» επιστρέφει στη Μέση Ανατολή. Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) για τη δημιουργία ενός συστήματος κρατικών ασφαλίσεων και τη χρήση του Αμερικανικού Ναυτικού ως συνοδεία στα δεξαμενόπλοια που περνούν το Στενό του Ορμούζ επαναφέρει στο προσκήνιο τον όρο «Ο Πόλεμος των Δεξαμενόπλοιων», που στοίχειωσε την παγκόσμια οικονομία πριν από 40 χρόνια.
Στο άκουσμα των δηλώσεων, οι τιμές του πετρελαίου «φρέναραν» προσωρινά, αντανακλώντας την αίσθηση ότι η αμερικανική παρουσία μπορεί να μετριάσει τις γεωπολιτικές ανησυχίες. Παρ’ όλα αυτά, οι αγορές παραμένουν σε κόκκινο συναγερμό. Παρά τη μικρή υποχώρηση, οι τιμές διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα από το περασμένο Σάββατο, όταν ξεκίνησαν οι επιχειρήσεις κατά του Ιράν και τα αντίποινα της Τεχεράνης.
Το στρατηγικό «chokepoint»
Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλό πέρασμα. Η στενή αυτή λωρίδα θάλασσας, που χωρίζει το Ιράν από την Αραβική Χερσόνησο, αποτελεί το πιο κρίσιμο «chokepoint» του πλανήτη. Περίπου 21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου διασχίζουν καθημερινά το πέρασμα, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης υγρών καυσίμων.
Οι εναλλακτικοί αγωγοί μέσω Σαουδικής Αραβίας και Εμιράτων μπορούν να μεταφέρουν μόνο ένα μικρό μέρος της παραγωγής, αφήνοντας το 80-90% του πετρελαίου του Κόλπου χωρίς άλλη διέξοδο.
Για την Ευρώπη, το Στενό του Ορμούζ είναι ζήτημα επιβίωσης. Περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG, με προέλευση κυρίως από το Κατάρ, περνά από εκεί. Σε μια περίοδο που η Γηραιά Ήπειρος έχει αποκοπεί από το ρωσικό αέριο, οποιοδήποτε μπλόκο στο Στενό ισοδυναμεί με ενεργειακό «έμφραγμα».
Εδώ κρύβεται και μια κρίσιμη τεχνική λεπτομέρεια. Αναλυτές προειδοποιούν ότι, ακόμη και χωρίς άμεσες στρατιωτικές ενέργειες, η ίδια η ένταση λειτουργεί σαν «γεωπολιτικό ασφάλιστρο» στις αγορές ενέργειας, αυξάνοντας την αβεβαιότητα και υπογραμμίζοντας πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία σε μια περιοχή όπου η ενέργεια και η στρατηγική ισχύς είναι αδιάσπαστα δεμένες.
Η ωμή πραγματικότητα
Το ερώτημα είναι αν το Ιράν μπορεί πραγματικά να κλείσει το Στενό. Η απάντηση δεν αφήνει πολλά περιθώρια αμφιβολίας. Οι Φρουροί της Επανάστασης δηλώνουν «απόλυτο επιχειρησιακό έλεγχο».
Από το 1971, η βόρεια ακτογραμμή και τα στρατηγικά νησιά Αμπού Μούσα, Μεγάλο και Μικρό Τουνμπ είναι υπό ιρανικό έλεγχο, λειτουργώντας σαν αβύθιστα αεροπλανοφόρα που παρακολουθούν κάθε πλοίο που πλησιάζει.
Τα νησιά αυτά έχουν μετατραπεί σε πραγματικές ναυτικές και αεροπορικές βάσεις, εξοπλισμένες με ραντάρ, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και ταχύπλοα επιθετικά σκάφη. Με κρυμμένες βάσεις πυραύλων σε σπήλαια και τη δυνατότητα να ποντίζει «έξυπνες» νάρκες μέσα σε ελάχιστο χρόνο, το Ιράν μπορεί να πλήξει οποιοδήποτε πλοίο σε ακτίνα δεκάδων μιλίων.
Ακόμα και χωρίς πυρά, η στρατηγική των «νηοψιών» και των παρενοχλήσεων έχει ως αποτέλεσμα να εκτινάσσονται τα ασφάλιστρα κινδύνου, οι ασφαλιστικές εταιρείες να αρνούνται να καλύψουν δεξαμενόπλοια, και το Στενό να κλείνει «ψηφιακά». Το γεωγραφικό πέρασμα παραμένει ανοικτό, αλλά η εμπορική ροή περιορίζεται, καθιστώντας κάθε πλοίο ευάλωτο στην αβεβαιότητα και στο πολιτικό ρίσκο.
«Θαλάσσιο μποτιλιάρισμα»
Αυτή τη στιγμή, το λιμάνι της Fujairah, ο κρισιμότερος ενεργειακός κόμβος των Εμιράτων έξω από το Στενό, έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο «πάρκινγκ» δεξαμενόπλοιων. Πάνω από 150 πλοία (κυρίως VLCCs και LNG carriers) βρίσκονται αγκυροβολημένα στα ανοικτά του λιμανιού, φοβούμενα να εισέλθουν στο Στενό του Ορμούζ. Πρόκειται για πλοία που έχουν φτάσει στο σημείο από τον Ινδικό Ωκεανό.
Ενώ στις 28 Φεβρουαρίου πέρασαν 50 τάνκερ, σήμερα οι διελεύσεις έχουν μηδενιστεί, με αποτέλεσμα πάνω από 700 πλοία συνολικά να έχουν εγκλωβιστεί στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου.
Αυτή η εικόνα των ακινητοποιημένων «γιγάντων» στη Fujairah είναι που δίνει στον Τραμπ το επιχείρημα για την άμεση ενεργοποίηση της DFC.
Η πρόταση Τραμπ
Η ουσία της πρότασης του Ντόναλντ Τραμπ δεν εξαντλείται στις οικονομικές εγγυήσεις, αλλά επεκτείνεται σε μια επιθετική στρατιωτική «ομπρέλα» πάνω από τη ναυτιλία. Με βάση τις δηλώσεις του, το σχέδιο περιλαμβάνει τρεις βασικούς πυλώνες:
- Τακτική «batch convoys»: Οργάνωση δεξαμενόπλοιων σε ομάδες υπό τη συνοδεία αντιτορπιλικών. Με άλλα λόγια, το Αμερικανικό Ναυτικό καλείται να επιστρέψει στο δόγμα της δεκαετίας του ’80, θυμίζοντας την επιχείρηση “Earnest Will” (1987), παρέχοντας ένοπλη συνοδεία στα τάνκερ. Η διαφορά είναι ότι τώρα η απειλή δεν είναι μόνο οι νάρκες, αλλά και τα drones.
- DFC ως «Υπερ-Ασφαλιστής»: Η εντολή στον οργανισμό U.S. International Development Finance Corporation να παρέχει κρατική ασφάλιση πολιτικού κινδύνου είναι το «κλειδί». Οι ΗΠΑ λένε στους εφοπλιστές: «Πλεύστε, και αν πληγείτε, θα σας αποζημιώσει το αμερικανικό κράτος». Στόχος είναι η ακύρωση του οικονομικού εκβιασμού της Τεχεράνης.
- Προληπτική Εξουδετέρωση: Το Αμερικανικό Ναυτικό έχει «πράσινο φως» να πλήττει ιρανικές βάσεις αν κριθεί ότι προετοιμάζουν επίθεση.
Το ρίσκο
Παρά την αποφασιστικότητα του Αμερικανού προέδρου, αναλυτές επισημαίνουν ένα κρίσιμο πρόβλημα: οι ΗΠΑ διαθέτουν αυτή τη στιγμή στην περιοχή περίπου 12 πολεμικά πλοία (συμπεριλαμβανομένου ενός αεροπλανοφόρου). Πολλά από αυτά χρησιμοποιούνται σε επιχειρήσεις κρούσης κατά του Ιράν ή στην αναχαίτιση πυραύλων. Η δέσμευση τόσων μονάδων αποκλειστικά για τη συνοδεία δεξαμενόπλοιων μέσα σε μια «ζώνη υπερ-όπλων» εκθέτει το Ναυτικό σε τεράστιο κίνδυνο από καμικάζι drones και νάρκες.
Η οπτική των διεθνών μέσων – Πώς σχολιάζουν Reuters και Financial Times
Το ρίσκο του «too little, too late»
Το Reuters επισημαίνει ότι η συνοδεία δεκάδων τάνκερ ημερησίως απαιτεί έναν τεράστιο αριθμό πλοίων, τον οποίο οι ΗΠΑ δεν έχουν άμεσα διαθέσιμο στην περιοχή.
Επιπλέον, σημειώνει πως η συγκέντρωση πλοίων σε νηοπομπές (convoys) μπορεί να τα προστατεύει από υποβρύχια, αλλά τα καθιστά «εύκολους στόχους» για μαζικές επιθέσεις από σμήνη drones. Παράλληλα, προειδοποιεί για την περιβαλλοντική διάσταση: «Οι ασφάλειες καλύπτουν την οικονομική ζημιά, αλλά δεν εμποδίζουν μια οικολογική καταστροφή αν ένα σούπερ-τάνκερ βυθιστεί».
Ο πόλεμος της «εξάντλησης»
Οι Financial Times από την πλευρά τους εστιάζουν στη μακροπρόθεσμη στρατηγική του Ιράν, η οποία δεν αποσκοπεί σε μια κατά μέτωπο σύγκρουση, αλλά στον πλήρη στραγγαλισμό της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας. Όπως υπογραμμίζουν, η Τεχεράνη έχει επενδύσει δισεκατομμύρια σε τεχνολογίες που ακυρώνουν το πλεονέκτημα των μεγάλων αμερικανικών αντιτορπιλικών. «Το Ιράν δεν χρειάζεται να νικήσει το Αμερικανικό Ναυτικό. Του αρκεί να καταστήσει τη διέλευση τόσο ακριβή και επικίνδυνη, ώστε η παγκόσμια κοινότητα να αναγκάσει την Ουάσιγκτον σε υποχώρηση».
Επιπρόσθετα, οι FT αναδεικνύουν και μια κρίσιμη λεπτομέρεια που αφορά τη στάση του Πεκίνου. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου. Αν ο Τραμπ πάρει τον έλεγχο του Στενού, η Κίνα θα βρεθεί ενεργειακά όμηρος των ΗΠΑ. Αυτό θα μετατρέψει την κρίση του Ορμούζ σε μια ευρύτερη σύγκρουση υπερδυνάμεων.
Τέλος, προειδοποιούν ότι η κρατική ασφάλιση των ΗΠΑ μπορεί να οδηγήσει σε νομικές διαμάχες με τον ιδιωτικό τομέα, δημιουργώντας ένα δαιδαλώδες περιβάλλον για τους πλοιοκτήτες.
Μαθήματα από το παρελθόν
Τέλος, για να καταλάβουμε πού ενδεχομένως πηγαίνουμε, πρέπει να δούμε από πού ερχόμαστε. Ο πρώτος «Tanker War» κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ είχε ως αποτέλεσμα:
- Τη στοχοποίηση άνω των 540 εμπορικών πλοίων.
- Την εμπλοκή των ΗΠΑ μέσω της επιχείρησης “Earnest Will”, η οποία ήταν η μεγαλύτερη ναυτική επιχείρηση από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
- Εμεινε ανοιχτή η ροή πετρελαίου με εκτίναξη, όμως, των τιμών, αλλά και με τελική απομόνωση του Ιράν.
Το 1987 η οικονομία άντεξε τον πρώτο “Tanker War”. Σήμερα, εν έτει 2026, όμως, το Ιράν διαθέτει drones και κυβερνο-όπλα που αλλάζουν τα δεδομένα. Η ιστορία ίσως επαναλαμβάνεται, αλλά τα όπλα είναι πλέον πολύ πιο αθόρυβα και φονικά.
Πηγή: skai.gr
