Στενό του Ορμούζ: Το Ιράν απειλεί εκ νέου τα πλοία – Οι τρεις διαδρομές και το χάος στη ναυσιπλοΐα

Η μάχη για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ απειλεί να υπονομεύσει τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, με την Τεχεράνη να επιχειρεί να επιβάλει νέους όρους στη ναυσιπλοΐα και τις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων να επαναφέρουν τον φόβο νέας κλιμάκωσης.

Το Πολεμικό Ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανακοίνωσε το Σάββατο, μέσω δήλωσης που μετέδωσε η ιρανική κρατική τηλεόραση, ότι θα απαντά «αποφασιστικά» σε κάθε πλοίο που κινείται στο Στενό του Ορμούζ ακολουθώντας διαδρομές «διαφορετικές από εκείνες που έχει καθορίσει το Ιράν».

Η ανακοίνωση εκδόθηκε μετά τη γνωστοποίηση από το United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO) ότι ακόμη ένα πλοίο έγινε στόχος στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ.

Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις υπογράμμισαν ότι όλα τα πλοία που διέρχονται από τη θαλάσσια οδό «οφείλουν να επικοινωνούν και να συντονίζονται» με το Ιράν.

Παράλληλα, προειδοποίησαν ότι σε περίπτωση που κάποιο πλοίο παρεκκλίνει από την καθορισμένη πορεία, το Ιράν «θα αναλάβει δράση», σημειώνοντας ότι έχουν ήδη ριφθεί προειδοποιητικές βολές σε ορισμένες περιπτώσεις.

Την ίδια προειδοποίηση είχαν απευθύνει και την Πέμπτη οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν προς τα πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, το κρίσιμο πέρασμα για τη διεθνή διακίνηση πετρελαίου, το οποίο εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες της συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών για τον τερματισμό του πολέμου τους.

Λίγες μόλις ώρες αργότερα, το υπό σημαία Σιγκαπούρης πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Ever Lovely χτυπήθηκε από ιρανικό drone, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που μίλησε στο CNN. Η επίθεση, η πρώτη εναντίον πλοίου μετά την υπογραφή της συμφωνίας, χαρακτηρίστηκε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ως «ανόητη παραβίαση της συμφωνίας μας για την κατάπαυση του πυρός».

Σε αντίποινα, ο αμερικανικός στρατός πραγματοποίησε την Παρασκευή πλήγματα εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων γύρω από το Στενό του Ορμούζ. Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος υποβάθμισε το ενδεχόμενο περαιτέρω κλιμάκωσης, δηλώνοντας στο CNN ότι οι επιθέσεις αυτές δεν σηματοδοτούν, τουλάχιστον προς το παρόν, επιστροφή σε ευρείας κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις.

Σε αντίποινα οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι έπληξαν αμερικανικές στρατιωτικές θέσεις στην περιοχή ως απάντηση στα αμερικανικά πλήγματα της Παρασκευής. Ωστόσο, ο αμερικανικός στρατός δεν έχει επιβεβαιώσει ότι σημειώθηκαν τέτοιες επιθέσεις. Παράλληλα, το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι δέχθηκε επίθεση από ιρανικά drones τα ξημερώματα του Σαββάτου, χωρίς ωστόσο να έχει διευκρινιστεί ακόμη ποιος ήταν ο στόχος.

Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός προβλέπει ότι το Ιράν θα καταβάλει «κάθε δυνατή προσπάθεια» για να διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων από το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Η διασφάλιση της ανεμπόδιστης ναυσιπλοΐας αποτέλεσε τη βασική παραχώρηση της Τεχεράνης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, για το Ιράν, η επαναλειτουργία του Στενού δεν σημαίνει ότι παραιτείται από τον έλεγχό του. Ένα ασαφώς διατυπωμένο άρθρο της συμφωνίας προβλέπει ότι το Ιράν και το Ομάν θα συνεργαστούν για να «καθορίσουν το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης» της θαλάσσιας οδού, δίνοντας ουσιαστικά στην Τεχεράνη επίσημο ρόλο στη διαχείρισή της.

Καθώς οι διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζονται, η επίθεση της Πέμπτης εκλαμβάνεται ως μήνυμα ότι το Ιράν σκοπεύει να επιβάλει τους δικούς του όρους στο Στενό του Ορμούζ, αποφασίζοντας πού και πότε θα μπορούν να διέρχονται τα πλοία. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν χαρακτηρίσει τις διαδρομές που δεν εγκρίνονται από την Τεχεράνη «απαράδεκτες», «απολύτως επικίνδυνες» και «απαγορευμένες», καλώντας όλα τα πλοία να συντονίζονται αποκλειστικά με το πολεμικό τους ναυτικό, προκειμένου να εξασφαλίζουν ασφαλή διέλευση.

Παράλληλα, η νεοσύστατη Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου (Persian Gulf Strait Authority – PGSA) του Ιράν εξέδωσε κανονισμούς που υποχρεώνουν τα πλοία να συμπληρώνουν ηλεκτρονική αίτηση έγκρισης μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, προκειμένου να λάβουν «Εγγύηση Ασφαλούς Διέλευσης», η οποία περιλαμβάνει και ασφαλιστική κάλυψη. Το CNN επιχείρησε να επικοινωνήσει με την PGSA, ωστόσο τα ηλεκτρονικά μηνύματα που απέστειλε στην Αρχή επέστρεψαν ως μη παραδοτέα.

Τρεις διαδρομές, τρεις αρχές

Στον στενό θαλάσσιο διάδρομο του Στενού του Ορμούζ έχουν πλέον διαμορφωθεί τρεις διαφορετικές διαδρομές ναυσιπλοΐας, με διαφορετικές αρχές να διεκδικούν τον έλεγχο και τον συντονισμό της διέλευσης των δεκάδων πλοίων που διασχίζουν καθημερινά τη θαλάσσια οδό πλάτους μόλις 21 ναυτικών μιλίων.

Η πρώτη διαδρομή βρίσκεται νοτιότερα και διέρχεται από τα χωρικά ύδατα του Ομάν, η δεύτερη –η οποία χρησιμοποιούνταν πριν από τον πόλεμο– περνά από το κέντρο του Στενού ενώ η τρίτη, βορειότερη διαδρομή, τελεί υπό τον έλεγχο του Ιράν.

Η κατάσταση αυτή φέρνει τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους πλοιάρχους αντιμέτωπους με ένα δύσκολο δίλημμα, καθώς καλούνται να επιλέξουν ποια πορεία θα ακολουθήσουν, ενώ διαφορετικές αρχές διεκδικούν τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

«Όλα αυτά δημιουργούν μεγάλη σύγχυση όσον αφορά την ασφαλή ναυσιπλοΐα στα συγκεκριμένα ύδατα», δήλωσε στο CNN ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας συμβούλων ναυτιλιακού κινδύνου Marisks, Δημήτρης Μανιάτης, προσθέτοντας ότι «το σημερινό περιβάλλον είναι εξαιρετικά επικίνδυνο».

Οι ναυτιλιακές φοβούνται τις αμερικανικές κυρώσεις

Η έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το ποια διαδρομή πρέπει να ακολουθούν τα πλοία δυσχεραίνει τις προσπάθειες για την επαναφορά της εμπορικής κίνησης στο Στενό του Ορμούζ στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από τον πόλεμο.

Όπως επισημαίνουν ναυτιλιακές εταιρείες, όσα συμφωνήθηκαν σε πολιτικό επίπεδο μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών δεν αντικατοπτρίζονται στην πραγματικότητα που επικρατεί στη θάλασσα.

Οι ανταγωνιστικοί θαλάσσιοι διάδρομοι έχουν προκαλέσει σύγχυση στις ναυτιλιακές εταιρείες, αναγκάζοντάς τες να κινηθούν όχι μόνο μέσα σε επικίνδυνα ύδατα με απειλές από θαλάσσιες νάρκες, εναέρια drones και περιπολικά σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης, αλλά και μέσα σε ένα περίπλοκο γεωπολιτικό περιβάλλον στο Ορμούζ

Αν τα πλοία επιλέξουν τις μη ιρανικές διαδρομές, κινδυνεύουν να δεχθούν επίθεση. Αν συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις των Φρουρών της Επανάστασης και χρησιμοποιήσουν την ιρανική διαδρομή, φοβούνται ότι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπα με δυτικές κυρώσεις, εάν η συμφωνία καταρρεύσει.

«Η παγκόσμια ναυτιλία θέλει να αποφύγει συναλλαγές με τους Ιρανούς, επειδή υπάρχει φόβος ότι μπορεί στο μέλλον να εκτεθεί στον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων», δήλωσε στο CNN ο Μανιάτης, της Marisks, προσθέτοντας ότι «όλοι είναι πολύ επιφυλακτικοί απέναντι στη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση, επειδή στο παρελθόν έχει ανακοινώσει πως οποιαδήποτε πληρωμή διοδίων προς το ιρανικό καθεστώς μπορεί να αποτελέσει λόγο επιβολής αμερικανικών κυρώσεων».

Το Ιράν αρχικά απαίτησε πληρωμή για τη διέλευση, αλλά στη συνέχεια δήλωσε ότι δεν θα επιβάλει άμεσα διόδια. Αντ’ αυτού, σχεδιάζει να χρεώνει τέλη για ναυτιλιακές υπηρεσίες και να θεσπίσει νέο περιβαλλοντικό φόρο στα πλοία, μια κίνηση που έχει προκαλέσει προβληματισμό μεταξύ των Αράβων συμμάχων των ΗΠΑ που εξάγουν πετρέλαιο.

Μετά την επίθεση στο Ever Lovely, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) ανέστειλε τη συντονισμένη επιχείρηση ανθρωπιστικής απομάκρυνσης, η οποία καθοδηγούσε περισσότερα από 500 εμπορικά πλοία με πάνω από 11.000 ναυτικούς που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο, προκειμένου να εξέλθουν με ασφάλεια από την περιοχή.

Η επιχείρηση ανεστάλη «μέχρι να υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια για την κατάσταση», σύμφωνα με ανακοίνωση του Οργανισμού.

Ειδικοί στη ναυτιλία ανέφεραν ότι, μετά την αναστολή της επιχείρησης, τουλάχιστον τέσσερα πλοία εγκατέλειψαν την προσπάθεια διέλευσης και επέστρεψαν πίσω, αντί να συνεχίσουν μέσω του θαλάσσιου διαδρόμου.

Για τα πλοία που επιλέγουν τη διαδρομή μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν, προκειμένου να περιορίσουν τον κίνδυνο επιβολής κυρώσεων, η ναυσιπλοΐα γίνεται σε πολύ μικρή απόσταση μεταξύ των σκαφών, αυξάνοντας τον κίνδυνο ατυχημάτων.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, τα ασφάλιστρα εκτοξεύθηκαν, με τους πλοιοκτήτες να καταβάλλουν πάνω από 1 εκατ. δολάρια για κάθε υπερδεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC) προκειμένου να καλυφθούν έναντι επιθέσεων.

Παρότι τέτοια περιστατικά πλέον σημειώνονται σπανιότερα, τα ασφάλιστρα εξακολουθούν να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

Όπως δήλωσε στο CNN ο Μάθιου Ράιτ, επικεφαλής αναλυτής ναυτιλιακών μεταφορών της εταιρείας ανάλυσης δεδομένων Kpler, η οποία παρακολουθεί τις παγκόσμιες ροές ναυτιλίας και εμπορευμάτων, για να ασφαλιστεί ένα πλοίο που πρόκειται να διέλθει από το Στενό του Ορμούζ, οι πλοιοκτήτες πρέπει να δηλώσουν εκ των προτέρων ποια διαδρομή σκοπεύουν να ακολουθήσουν.

Παρά τη σύγχυση, οι εταιρείες που εξειδικεύονται στη διαχείριση ναυτιλιακού κινδύνου εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξες, καθώς τα πλοία έχουν αρχίσει και πάλι να διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ έπειτα από μήνες αβεβαιότητας, έστω κι αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες πολιτικές ισορροπίες της περιοχής, επιλέγοντας ανάμεσα σε ανταγωνιστικές διαδρομές και επωμιζόμενα σημαντικά υψηλότερο κόστος.

Ωστόσο, οι ίδιες εταιρείες προειδοποιούν ότι εξακολουθεί να υπάρχει σαφές χάσμα ανάμεσα σε όσα συμφωνήθηκαν σε πολιτικό επίπεδο και σε όσα συμβαίνουν στην πράξη στο Στενό του Ορμούζ. Η αβεβαιότητα αυτή οδηγεί πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να περιμένουν μια παρατεταμένη περίοδο διελεύσεων χωρίς περιστατικά, πριν επιτρέψουν στα πλοία τους να επιστρέψουν στην περιοχή.

«Ξεκινάμε από ένα πολύ υψηλό επίπεδο δυσπιστίας μεταξύ των δύο πλευρών, επομένως η συμφωνία αποτελεί ένα καλό πρώτο βήμα», δήλωσε ο Ράιτ.

«Ωστόσο, υπάρχει προφανώς μεγάλο χάσμα ανάμεσα σε όσα λένε οι Ηνωμένες Πολιτείες και σε όσα λέει το Ιράν», πρόσθεσε.

«Βρισκόμαστε σε μια εξαιρετικά χαοτική περίοδο», κατέληξε.
 

Πηγή: skai.gr