Θέουτα: «Κινδυνεύει» όντως η ζώνη Σένγκεν;

Πάνω από 60.000 άνθρωποι επιχείρησαν να εισέλθουν παράτυπα στη Θέουτα. Ποια η ιδιαιτερότητα του ισπανικού θύλακα και πού οφείλονται οι ξαφνικές μαζικές ροές; Απειλείται πράγματι ο χώρος Σένγκεν;Περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι εκτιμάται πως εισήλθαν παράτυπα στη Θέουτα μέσα σε μόλις 24 ώρες περίπου. Οι μετανάστες που έφτασαν στην περιοχή προέρχονταν ως επί το πλείστον από το Μαρόκο και την Αλγερία, καθώς και από άλλες χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, και προσπάθησαν να περάσουν τα θαλάσσια σύνορα κολυμπώντας με φουσκωτές σαμπρέλες και αυτοσχέδια σωσίβια.

Αν και περιορισμένων δυνατοτήτων, οι αρχές ασφαλείας επεδίωξαν χωρίς ετπιτυχία να εμποδίσουν τις διελεύσεις, ενώ συνολικά 34 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, κυρίως στην προσπάθειά τους να περάσουν από τη θάλασσα. Στο μεταξύ περίπου 25.000 άνθρωποι επέστρεψαν οικειοθελώς στο Μαρόκο, όπως ενημέρωσαν οι αρχές της Ισπανίας.

«Επίθεση» κατά της Ισπανίας

Η Θέουτα, όπως και η Μελίγια, είναι μια ισπανική αυτόνομη πόλη στη βόρεια ακτή της Αφρικής, ευρισκόμενη ακριβώς απέναντι από το Γιβραλτάρ. Οι δύο αυτοί θύλακες, με περίπου 85.000 κατοίκους έκαστος, αποτελούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της ΕΕ με την Αφρική – και ως εκ τούτου υφίστανται συχνά μεταναστευτικές πιέσεις.

Η γεωγραφία της Θέουτα καθιστά τη διαχείριση των ροών ιδιαιτέρως δύσκολη: ο υπάρχων συνοριακός φράχτης καταλήγει στη θάλασσα, γεγονός που ωθεί πολλούς ανθρώπους να επιχειρήσουν να τον παρακάμψουν κολυμπώντας, ενώ η περιορισμένη έκταση της πόλης καθιστά αδύνατη τη φιλοξενία και υποστήριξη δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων από τη μία στιγμή στην άλλη.

Η Μαδρίτη αντέδρασε στην κρίση αυξάνοντας τις αστυνομικές και στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή, όπως και τα μέτρα φύλαξης τόσο στη Θέουτα όσο και στη Μελίγια, δίχως πάντως να αποφασιστεί τελικά κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης, όπως είχε ζητήσει ο πρόεδρος και δήμαρχος της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας. Παράλληλα, πάρθηκαν μέτρα για την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής των μεταναστών στο Μαρόκο.

Την ίδια στιγμή, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος έφτασε στην περιοχή έκανε λόγο για «επίθεση» και «παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας», αποδίδοντας το καθοριστικό μερίδιο ευθύνης στα δίκτυα διακινητών, που φέρονται να διέδωσαν παραπλανητικές πληροφορίες σχετικά με μία πρόσφατη απόφαση του ισπανικού Ανωτάτου Δικαστηρίου.

Τι προέβλεπε η επίμαχη δικαστική απόφαση;

Η κρίσιμη δικαστική απόφαση ορίζει πως όσοι εντοπίζονται στη θάλασσα δεν μπορούν να υπάγονται αυτομάτως στον ειδικό μηχανισμό άμεσης συνοριακής επαναπροώθησης που εφαρμόζεται σε ορισμένες χερσαίες διελεύσεις.

Αυτό ωστόσο δεν παρέχει δικαίωμα παραμονής – ούτε και αποκλείει την επιστροφή αυτών των ανθρώπων, πλην όμως κατόπιν της επισήμως απαιτούμενης διαδικασίας, στην οποία δικαιούνται νομικής συνδρομής, με διερμηνεία και δυνατότητα υποβολής αιτήματος ασύλου.

Εκτός αυτού, το ισπανικό πρόγραμμα νομιμοποίησης αφορά ανθρώπους που βρίσκονταν ήδη στη χώρα πριν από την έναρξη ισχύος του και επομένως δεν καλύπτει τις νέες αφίξεις μεταναστών.

Το τι ακριβώς προκάλεσε την αιφνίδια κινητοποίηση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων δεν έχει διαπιστωθεί με βεβαιότητα. Πέρα από τις φήμες σχετικά με την ανωτέρω δικαστική απόφαση, εξετάζεται και η πολιτική διάσταση αναφορικά με τις σχέσεις Μαδρίτης-Ραμπάτ.

Το 2021, εν μέσω αντιπαράθεσης με την Ισπανία, το Μαρόκο είχε χαλαρώσει τους ελέγχους, επιτρέποντας έτσι τη διέλευση περίπου 10.000 ανθρώπων. Η πρόσφατη επίσκεψη Σάντσεθ στην Αλγερία – η οποία αποτελεί περιφερειακό ανταγωνιστή του Μαρόκου – θα μπορούσε ενδεχομένως να επιδείνωσε τις διμερείς σχέσεις εκ νέου. Μέχρι τώρα πάντως το σενάριο αυτό δεν φαντάζει ως το επικρατέστερο, διότι απουσιάζουν τυχόν στοιχεία που να τεκμηριώνουν πράγματι μία σκόπιμη υποκίνηση των ροών από τις μαροκινές αρχές. Ταυτοχρόνως άλλωστε η ισπανική κυβέρνηση αναγνωρίζει τη συνεργασία που υπάρχει με την κυβέρνηση της αφρικανικής χώρας για την αντιμετώπιση της κρίσης και τη διευθέτηση των επιστροφών.

Δύο θύλακες με ειδικό καθεστώς

Οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις, αν και λιγότερο ή περισσότερο αιχμηρές, συνοψίζονται σε μία σκληρή στάση απέναντι στις μεταναστευτικές ροές. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι αντιδράσεις της Γαλλίας και της Ιταλίας: η πρώτη ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορα με την Ισπανία, ενώ η δεύτερη απείλησε πως θα απαιτήσει την αναστολή της ισπανικής συμμετοχής στον χώρο Σένγκεν. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Ιταλίδα πρωθυπουργός Μελόνι συνέδεσε με σαφή τρόπο την κρίση στη Θέουτα με την ευρύτερη ισπανική μεταναστευτική πολιτική, επί της οποίας έχει εκφράσει πολλάκις αντιρρήσεις.

Ασχέτως των πολιτικών προεκτάσεων πάντως και σε αμιγώς νομικό επίπεδο, ήδη στο κείμενο της συμφωνίας προσχώρησης της Ισπανίας στη ζώνη Σένγκεν του 1991 κατοχυρώνεται ρητώς πως οι δύο αυτόνομοι θύλακες της Θέουτα και της Μελίγια τελούν υπό ειδικό καθεστώς, δεν αποτελούν μέρος του χώρου Σένγκεν. Αντιθέτως υπάρχει η πρόβλεψη για επιπλέον ελέγχους σε όσους ταξιδεύουν από εκεί προς την ηπειρωτική Ισπανία ή προς άλλο κράτος του χώρου Σένγκεν.

Ως εκ τούτου μπορεί κάλλιστα να υποστηριχθεί πως, παρά τα όσα ανέφερε η Μελόνι και άλλοι επιφανείς πολιτικοί και θιασώτες της περαιτέρω αυστηροποίησης του μεταναστευτικού πλαισίου, ιδίως δε όσοι κάνουν λόγο για «εισβολή λαθρομεταναστών» στην Ευρώπη, ακόμα και στην περίπτωση που οι χιλιάδες νεοαφιχθέντες μετανάστες παρέμεναν στη Θέουτα, αυτό δεν θα σήμαινε κιόλας αυτομάτως ότι θα μπορούσαν ανεμπόδιστα να μετακινηθούν προς την Ισπανία – ή την ευρωπαϊκή ήπειρο εν γένει.

Πηγές: Guardian, Politico, Reuters, AP

Πηγή: Deutsche Welle