Τουρκικές σειρές: Μπίζνες και προπαγάνδα

Περίπου 60 γυναίκες, άνδρες και παιδιά στέκονται μπροστά από τη φαρδιά μαρμάρινη σκάλα του ξενοδοχείου «Πέρα Παλλάς» στην Κωνσταντινούπολη.

Το ξενοδοχείο 130 ετών σε στιλ αρ νουβό έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο από τη σειρά «Μεσάνυχτα στο Πέρα Παλλάς» και βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Αμερικανού συγγραφέα Τσαρλς Κινγκ.

Η σειρά παίζεται στο Netflix από τον Μάρτιο του 2022. Η ιστορία ξεκινάει με τη δημοσιογράφο Έσρα, η οποία θέλει να γράψει ένα άρθρο για το ξενοδοχείο, το οποίο άνοιξε το 1895 και έχει φιλοξενήσει διεθνώς γνωστές προσωπικότητες όπως η Αγκάθα Κρίστι, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ, η Γκρέτα Γκάρμπο και ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ.

Οι τουρκικές σειρές γνωρίζουν μεγάλη άνθηση από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και πωλούνται σε 170 χώρες κάθε χρόνο. Οι παραγωγές έκαναν τζίρο γύρω στα 600 εκ. δολάρια το 2023 και εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν το 1 δις το 2024. Σύμφωνα με τον Τούρκο υπουργό Εμπορίου Εμέρ Μπολάτ 800 εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο παρακολουθούν τουρκικές σειρές.

Αυτή η ιστορία επιτυχίας ξεκίνησε με σειρές όπως οι εξής: «Silver», «1001 νύχτες», «Eζέλ», «The Magnificent Century» και «Black Money Love». Οι πρώτοι πελάτες ήταν το Καζακστάν και το Αζερμπαϊτζάν. Λίγο αργότερα ακολούθησαν οι αραβόφωνες χώρες, η Λατινική Αμερική, τα Βαλκάνια, η Ρωσία και η Ευρώπη. 

Ερωτικά δράματα και κοινωνική κριτική 

Περισσότερο από το 70% των νοικοκυριών έχουν συνδρομή σε υπηρεσίες streaming, ενώ καθημερινά παρακολουθούν τηλεόραση για περίπου τέσσερις ώρες. Η ποικιλία είναι μεγάλη: από ερωτικές ιστορίες και κωμωδίες μέχρι ιστορικά και κοινωνικά δράματα.

Ωστόσο υπάρχει και η πολιτική διάσταση του θέματος. Ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν δεν κρύβει ότι δεν εκτιμά τις σειρές. Ο Ερντογάν έχει μάλιστα χαρακτηρίσει τέτοιες παραγωγές ως απειλή για την εθνική ασφάλεια και τις έχει επικρίνει ως ισλαμοφοβικές, υπενθυμίζει ο πολιτικός επιστήμονας Χακί Τας από το Ινστιτούτο Leibniz Institute of Global and Area Studies (GIGA) στο Αμβούργο.

Πριν από ένα χρόνο, η DW αναφέρθηκε στην απαγόρευση μετάδοσης και το πρόστιμο που επιβλήθηκε στη σειρά «Κόκκινα άνθη», η οποία πραγματεύεται το βαθύ χάσμα μεταξύ κοσμικών και θρησκευτικών ομάδων. Συγκεκριμένα απαγορεύθηκε η μετάδοση της σειράς για δύο εβδομάδες και επιβλήθηκε πρόστιμο στο σχετικό κανάλι 275.000 ευρώ.

 Κάτι παραπάνω από μπίζνες

Ωστόσο, η τουρκική κυβέρνηση έχει αμφίσημη σχέση με τις τηλεοπτικές σειρές. Τις χρησιμοποιεί και ως πλατφόρμα προπαγάνδας με στόχο να επηρεάσει την κοινή γνώμη. Ενώ οι ιδιωτικές παραγωγές δέχονται όλο και περισσότερες πιέσεις, το κράτος επενδύει μαζικά στις δικές του παραγωγές. Κάθε χρόνο, η κρατική τηλεόραση TRT παράγει σειρές που μεταφέρουν την ιστορία και τις «αξίες του τουρκικού έθνους» από μια ισλαμοσυντηρητική οπτική γωνία. Για παράδειγμα «Η ανάσταση του Ερτουγκρούλ». Η σειρά αφηγείται τη ζωή του Τούρκου φυλετικού ηγέτη Ερτουγκρούλ τον 13ο αιώνα.

Επίσης οι τηλεοπτικές σειρές εργαλειοποιούνται για να δυσφημίσουν επικριτές του καθεστώτος. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η παραγωγή στην κρατική τηλεόραση TRT της σειράς «Μεταμόρφωση», στην οποία ο επιχειρηματίας και ακτιβιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Οσμάν Καβάλα, που βρίσκεται στη φυλακή εδώ και οκτώ χρόνια, παρουσιάστηκε ως εχθρός του κράτους.

Σύμφωνα με τον πολιτικό επιστήμονα Χακί Τας, η τουρκική κυβέρνηση προσπαθεί να επιβάλει έναν τρόπο ζωής σύμφωνα με τα πρότυπα του κυβερνητικού κόμματος AKP. Μετά την επιτυχία της αντιπολίτευσης στις τοπικές εκλογές πριν από ένα χρόνο, η τάση αυτή έχει γίνει ακόμη πιο εμφανής, υπογραμμίζει ο πολιτικός επιστήμονας.

Επιμέλεια: Μαρία Ρηγούτσου