Τσεχία: Τα δημόσια ΜΜΕ στο στόχαστρο του Μπάμπις

Η νέα δεξιά λαϊκιστική κυβέρνηση θέλει να καταργήσει τη χρηματοδότηση μέσω των ραδιοτηλεοπτικών τελών και να θέσει τα δημόσια Μέσα Ενημέρωσης υπό τον έλεγχό της.Ο τηλεοπτικός σταθμός με την υψηλότερη τηλεθέαση. Ο ραδιοφωνικός σταθμός με το μεγαλύτερο κοινό. Ο πιο αξιόπιστος ειδησεογραφικός ιστότοπος. Αυτή είναι η κατάσταση των δημόσιων ΜΜΕ στη Δημοκρατία της Τσεχίας στις αρχές του 2026. Η σταθερή χρηματοδότηση εξασφαλίζεται από τέλη που πληρώνουν οι πολίτες και αποφέρουν περίπου 450 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Παρ’ όλα αυτά, ο πολυδισεκατομμυριούχος και δεξιός λαϊκιστής πρωθυπουργός, Αντρέι Μπάμπις, είχε ήδη ανακοινώσει κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας ότι σκόπευε να αποδυναμώσει τα δημόσια Μέσα, μετά από περισσότερες από τρεις δεκαετίες επιτυχημένης και πολιτικά ανεξάρτητης εργασίας, θέτοντάς τα υπό τον πολιτικό του έλεγχο – και τελικά διαλύοντάς τα.

Τον Οκτώβριο του 2025, ο Μπάμπις κέρδισε τις βουλευτικές εκλογές. Η κυβέρνηση συνασπισμού του αποτελείται από το δεξιό λαϊκιστικό κίνημα ANO, με επικεφαλής τον ίδιο τον ολιγάρχη. Είναι μέρος της ακροδεξιάς ομάδας «Πατριώτες» στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Πράγας, στην οποία περιλαμβάνεται και ο εταίρος του συνασπισμού, το Κόμμα των Αυτοκινητιστών. Στην κυβέρνηση περιλαμβάνεται επίσης το ξενοφοβικό κόμμα «Ελευθερία και Άμεση Δημοκρατία» (SPD), το οποίο, μαζί με τη γερμανική AfD, αποτελεί την πιο ριζοσπαστική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Εξάρτηση μέσω της κατάργησης των τελών

Η κυβέρνηση της Πράγας εξαπέλυσε τώρα επίθεση στην οικονομική ανεξαρτησία των τσεχικών δημόσιων ΜΜΕ: Το υπουργικό συμβούλιο θα εφαρμόσει την «κατάργηση των τελών των δημόσιων Μέσων Ενημέρωσης», σύμφωνα με κυβερνητική δήλωση. Αυτά τα τέλη ανέρχονται σε περίπου οκτώ ευρώ τον μήνα ανά νοικοκυριό.

Επιπλέον, η κυβέρνηση έχει υποσχεθεί «περαιτέρω νομοθετικές αλλαγές που θα οδηγήσουν σε αναμόρφωση του ορισμού των δημόσιων ΜΜΕ, σε πιο αποτελεσματική χρήση των πόρων και στην εξάλειψη των διπλών δαπανών». Επίσης, κατονομάζει ανοιχτά το πρότυπο πολιτικής της για τα μέσα ενημέρωσης: τη Σλοβακία, όπου, υπό την κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο, τα δημόσια Μέσα τέθηκαν πλήρως υπό πολιτικό έλεγχο τα τελευταία χρόνια.

Η Σλοβακία ως πρότυπο

Η υπουργός Πολιτισμού της Σλοβακίας, Μαρτίνα Σιμκοβίτσοβα, η οποία εφάρμοσε αυτή τη «μεταρρύθμιση» στην πατρίδα της τα τελευταία χρόνια, ήρθε στην Πράγα για να βοηθήσει προσωπικά τον ομόλογό της, Ότο Κλεμπίρ (Αυτοκινητιστές), στη «μεταρρύθμιση» της Τσεχικής Τηλεόρασης και Ραδιοφωνίας. Στη Σλοβακία, η κατάργηση της ανεξαρτησίας του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα (RTVS) πυροδότησε μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις των τελευταίων ετών, ωστόσο η κυβέρνηση προώθησε τα σχέδιά της.

Η έλλειψη αξιοπιστίας του τρέχοντος δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα της Σλοβακίας είναι εμφανής σε έρευνα του Δεκεμβρίου 2025 από το πρακτορείο PMT/Kantar Media, η οποία διαπίστωσε ότι μόνο το 11,9% των τηλεθεατών εξακολουθεί να παρακολουθεί «κυβερνητική τηλεόραση». Ο ιδιωτικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας Markiza φτάνει πλέον το 32,5% και ο ανταγωνιστής του JOJ το 21,3%.

Καταστροφή ενός λειτουργικού μοντέλου

Τόσο η τρέχουσα διοίκηση των τσεχικών δημόσιων ΜΜΕ όσο και οι ειδικοί διαμαρτύρονται για τα σχέδια της κυβέρνησης. «Το τρέχον μοντέλο χρηματοδότησης, μαζί με άλλες νομικές εγγυήσεις, εγγυάται το υψηλότερο επίπεδο προστασίας από πολιτικές ή οικονομικές επιρροές για τη λήψη συντακτικών και θεσμικών αποφάσεων», αναφέρει μια κοινή ανοιχτή επιστολή του Χίνεκ Χούνταρεκ, διευθυντή της Τσεχικής Τηλεόρασης, και του Ρενέ Ζάβοραλ, διευθυντή της Τσεχικής Ραδιοφωνίας.

«Το τρέχον σύστημα χρηματοδότησης έχει αποδείξει την αξία του τα τελευταία 33 χρόνια και συμμορφώνεται επίσης πλήρως με τον Ευρωπαϊκό Νόμο για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA), ο οποίος δίνει έμφαση στην θεσμική ανεξαρτησία, τη χρηματοοικονομική σταθερότητα και την προστασία των δημόσιων ΜΜΕ από πολιτικές πιέσεις», πρόσθεσαν οι δύο διευθυντές. Η Τσεχική Δημοκρατία δεσμεύτηκε πριν από χρόνια να συμμορφωθεί με τη νομοθεσία της ΕΕ.

Χούνταρεκ και Ζάβοραλ κάλεσαν τον υπουργό να συστήσει μια ομάδα εμπειρογνωμόνων για να ασχοληθεί με τη χρηματοδότηση των Μέσων. Ωστόσο, αυτός απέρριψε αυτήν την πρόταση. «Πιστεύω ότι είναι δίκαιο να συναντηθούμε για συζήτηση, μόλις βρεθούν στο τραπέζι νέα μοντέλα για τη χρηματοδότηση αυτών των μέσων ενημέρωσης», εξήγησε ο Κλεμπίρ, προσθέτοντας ότι αυτές οι νέες λύσεις «θα συμμορφώνονται με τους κανονισμούς του EMFA».

Ποιος θα αντικαταστήσει τα δημόσια ΜΜΕ;

Μέρος της σημερινής φιλοευρωπαϊκής αντιπολίτευσης, κατά τη διάρκεια της κεντροδεξιάς κυβέρνησης υπό τον πρωθυπουργό Πέτρ Φιάλα, προσπάθησε να ενισχύσει την ανεξαρτησία των δημόσιων Μέσων. Έκτοτε, το ένα τρίτο των μελών των συμβουλίων μέσων ενημέρωσης, τα οποία διορίζουν και απολύουν τους διευθυντές της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, έχει επιλεγεί από τη Γερουσία.

Η απόλυση αυτών των διευθυντών απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων των συμβουλίων μέσων ενημέρωσης. Επιπλέον, μετά από περισσότερα από δέκα χρόνια, τα τέλη για τα δημόσια μέσα ενημέρωσης αυξήθηκαν και εφαρμόστηκε η αυτόματη προσαρμογή τους στον πληθωρισμό. Η φιλελεύθερη πτέρυγα της κυβέρνησης ήθελε να προωθήσει περαιτέρω μέτρα, αλλά η δεξιά πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος πολιτών (ODS) του Φιάλα τα μπλόκαρε.

Ελπίδα από τη δημόσια πίεση

«Η κυβέρνηση θέλει σαφώς να αποδυναμώσει και να περιθωριοποιήσει τα δημόσια μέσα ενημέρωσης», δήλωσε στην DW η Μπάρα Προχάτσκοβα, μέλος του Συμβουλίου της Τσεχικής Τηλεόρασης. «Τα αποδυναμωμένα Μέσα είναι εύκολο να ελεγχθούν πολιτικά».

Ωστόσο, τα σημερινά κυβερνώντα κόμματα κατέχουν πλειοψηφία 108 από τις 200 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία παίζει κυρίαρχο ρόλο στο τσεχικό πολιτικό σύστημα. Αυτή η πλειοψηφία θα τους επέτρεπε να παρακάμψουν ένα πιθανό βέτο από τη Γερουσία και τον Πρόεδρο. Επομένως, η πίεση της κοινής γνώμης παραμένει ο μόνος τρόπος για να διασωθεί η ανεξαρτησία των δημόσιων ΜΜΕ.

Ο γερουσιαστής Σμόλιακ εναποθέτει τις ελπίδες του σε αυτό: «Πάνω απ’ όλα, η Τσεχική Ραδιοφωνία, η οποία υπάρχει εδώ και πάνω από εκατό χρόνια, είναι ένα μεγάλο σύμβολο. Άνθρωποι πέθαναν πολεμώντας για να υπερασπιστούν το κτήριό της, τόσο τον Μάιο του 1945 κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης της Πράγας εναντίον των ναζί κατακτητών όσο και τον Αύγουστο του 1968, όταν την υπερασπίστηκαν ενάντια στους Σοβιετικούς», θυμάται ο Σμόλιακ. «Πιστεύω ότι οι Τσέχοι θα υπερασπιστούν την Τσεχική Ραδιοφωνία και την Τσεχική Τηλεόραση ακόμα και ενάντια στην κυβέρνηση Μπάμπις».

Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός

Πηγή: Deutsche Welle