Βερολίνο: Κατηγορίες για κατασκοπεία στο Ρωσικό Σπίτι

Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, το Ρωσικό Σπίτι στο Βερολίνο διαδραματίζει σκιώδη ρόλο. Η πολυεπίπεδη γερμανορωσική συνεργασία που υπήρχε πριν από τον πόλεμο έχει σχεδόν πεθάνει.Αρχές Αυγούστου, έγινε γνωστό ότι οι γαλλικές αρχές συνέδεαν το Ρωσικό Σπίτι Επιστήμης και Πολιτισμού στο Βερολίνο με πιθανές δραστηριότητες ρωσικών μυστικών υπηρεσιών. Το ίδρυμα στο κέντρο της γερμανικής πρωτεύουσας αποτελεί μέρος του κρατικού πολιτιστικού οργανισμού «Rossotrudnichestvo», που βρίσκεται στη λίστα των ευρωπαϊκών κυρώσεων από το 2022, εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.

«Η γερμανική κυβέρνηση επανεξετάζει διεξοδικά και διαρκώς το καθεστώς του Ρωσικού Σπιτιού υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου», δήλωσε προ ημερών ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Μάρτιν Γκίζε. Απαντώντας σε ερώτηση της DW σχετικά με τις μελλοντικές δραστηριότητες του οργανισμού, τόνισε ότι υπάρχουν δύο διμερείς συμφωνίες μεταξύ Γερμανίας και Ρωσίας για θέματα ακινήτων που δεν μπορούν να ανακληθούν αυτόματα.

«Πρόκειται για μια συμφωνία που ρυθμίζει τόσο τη διαχείριση του Ρωσικού Σπιτιού εδώ στο Βερολίνο όσο και του Ινστιτούτου Γκαίτε στη Μόσχα». Οποιαδήποτε ενέργεια εναντίον του ενός, θα είχε επίσης άμεσες συνέπειες και για το άλλο.

Τι ισχύει για το Ρωσικό Σπίτι και το Ινστιτούτο Γκαίτε

Η λειτουργία του Ρωσικού Σπιτιού ρυθμίζεται από συμφωνία του 2013 μεταξύ των κυβερνήσεων Ρωσίας και Γερμανίας. Η συμφωνία ορίζει ότι «τα κτήρια, στον βαθμό που εξυπηρετούν κυρίαρχους σκοπούς, απολαμβάνουν ασυλίας». Συγχρόνως υπάρχει και κυβερνητική συμφωνία για πολιτιστική συνεργασία μεταξύ Μόσχας και Βερολίνου, η οποία υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 1992.

Και οι δύο συμφωνίες παραμένουν σε ισχύ, ακόμη και κατά το πέμπτο έτος του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, ενώ από το 2022 ορισμένες διμερείς συμφωνίες έχουν τερματιστεί. Αυτές περιλαμβάνουν συμφωνία για στρατιωτική και τεχνική συνεργασία (έληξε τον Ιούλιο του 2025), συμφωνία για αποφυγή διπλής φορολογίας (οι κύριες διατάξεις της ανεστάλησαν τον Αύγουστο του 2023) και σειρά ευρωπαϊκών συμφωνιών που σχετίζονται με τη λήξη της συμμετοχής της Ρωσίας στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

Το Άρθρο 1 της Συμφωνίας για τη Γερμανορωσική Πολιτιστική Συνεργασία ορίζει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη «ενθαρρύνουν και υποστηρίζουν κυβερνητικές, κοινωνικές και άλλες πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη ολοκληρωμένης πολιτιστικής συνεργασίας και εταιρικής σχέσης σε όλα τα επίπεδα». Το Άρθρο 14 διαβεβαιώνει ότι τα μέρη θα «προωθήσουν την ίδρυση πολιτιστικών ιδρυμάτων του άλλου μέρους στην επικράτεια των χωρών τους και θα διευκολύνουν τη λειτουργία τους».

Ο σημαντικότερος γερμανικός οργανισμός που προωθεί τη γερμανική γλώσσα και τη διεθνή πολιτιστική συνεργασία είναι το Ινστιτούτο Γκαίτε. Στη Ρωσία, αναγκάστηκε να μειώσει σημαντικά το έργο τoυ από τον Μάιο του 2023.

Αρκετές εβδομάδες νωρίτερα, οι τραπεζικοί λογαριασμοί του στη Ρωσία είχαν παγώσει κατόπιν αιτήματος της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας. Ωστόσο, τα ψηφιακά μαθήματα του Γκαίτε παραμένουν προσβάσιμα, όπως και οι βιβλιοθήκες στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη. «Μέχρι στιγμής, δεν έχουμε αντιμετωπίσει κρατική λογοκρισία, ωστόσο, καταβάλλουμε προσπάθειες ώστε να συμμορφωνόμαστε με τους αυστηρούς νομικούς κανονισμούς σε εύλογο βαθμό», ανέφερε το Ινστιτούτο Γκαίτε.

«Ανεπιθύμητος οργανισμός» και η DAAD

Το Άρθρο 5 της συμφωνίας ορίζει επιπλέον ότι «τα μέρη παρέχουν, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων τους, υποτροφίες σε φοιτητές, υποψήφιους διδάκτορες και επιστήμονες της άλλης χώρας για εκπαίδευση, κατάρτιση και έρευνα. Καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για διευκόλυνση της χορήγησης αδειών διαμονής και βελτίωση των συνθηκών διαμονής στη χώρα υποδοχής».

Η Γερμανική Υπηρεσία Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD) αναγκάστηκε να σταματήσει τις δραστηριότητές της στη Ρωσία στα μέσα Φεβρουαρίου 2026. Χαρακτηρίσθηκε «ανεπιθύμητος οργανισμός». Ωστόσο, για φοιτητές και ερευνητές που βρίσκονται ήδη στη Γερμανία, τίποτα δεν έχει αλλάξει. Η DAAD διαβεβαιώνει ότι οι υποτροφίες θα συνεχίσουν να απονέμονται αμετάβλητες.

Σύμφωνα, τέλος, με το Άρθρο 9 της Πολιτιστικής Συμφωνίας, οι δύο χώρες δέχονται με ικανοποίηση «τις άμεσες επαφές μεταξύ κοινωνικών ομάδων και ενώσεων, συμπεριλαμβανομένων συνδικάτων, εκκλησιών, θρησκευτικών κοινοτήτων, καλλιτεχνικών ενώσεων, πολιτικών, πολιτιστικών και άλλων ιδρυμάτων».

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια πολλά γερμανικά ιδρύματα στη Ρωσία έχουν χαρακτηριστεί «ανεπιθύμητοι οργανισμοί». Το Ίδρυμα Κόνραντ Αντενάουερ, το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ, το Ίδρυμα Φρίντριχ Έμπερτ, το Ίδρυμα Φρίντριχ Νάουμαν, το Ίδρυμα Χανς Σάιντελ και το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ στιγματίστηκαν ως τέτοια. Τον Αύγουστο του 2025, το γερμανικό ίδρυμα Μνήμη, Ευθύνη και Μέλλον κηρύχθηκε επίσης «ανεπιθύμητο». Ιδρύθηκε για να τιμήσει τα θύματα του Εθνικοσοσιαλισμού.

Η Deutsche Welle έχει επίσης κηρυχθεί «ανεπιθύμητος οργανισμός» στη Ρωσία.

Επιμέλεια: Δήμητρα Κυρανούδη

Πηγή: Deutsche Welle