Βοσνία: Ένας αγωγός απειλεί την ένταξη στην ΕΕ

Ένας αγωγός φυσικού αερίου θα μπορούσε να βοηθήσει τη Βοσνία να μειώσει την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες ανησυχούν για την ανάθεση του έργου.Ο αγωγός Southern Interconnection, που έχει σχεδιαστεί για να συνδέσει τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη με έναν τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στη γειτονική Κροατία, θα μπορούσε να υπονομεύσει τις φιλοδοξίες της Βοσνίας να ενταχθεί στην ΕΕ.

Το έργο έχει στρατηγική σημασία για τη χώρα, καθώς θα μειώσει την εξάρτηση της Βοσνίας από το ρωσικό φυσικό αέριο. Μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ έχει πιέσει τόσο τα κράτη-μέλη όσο και τις υποψήφιες χώρες να απεξαρτηθούν από τη ρωσική ενέργεια.

Για τη Βοσνία, η οποία εισάγει σχεδόν όλο το φυσικό της αέριο από τη Ρωσία, ο αγωγός θα μπορούσε να αποτελέσει ένα βασικό βήμα προς τη διαφοροποίηση και μια σύνδεση με την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου μέσω της Κροατίας.

Γιατί ανησυχούν οι Βρυξέλλες;

Τον Μάρτιο εγκρίθηκε στη Βοσνία νομοθεσία που ουσιαστικά όριζε μια συγκεκριμένη εταιρεία με έδρα τις ΗΠΑ, την AAFS Infrastructure and Energy, ως επενδυτή του έργου. Η εταιρεία ιδρύθηκε μόλις στα τέλη του 2025 και φέρεται να μην έχει καμία γνωστή εμπειρία στην κατασκευή αγωγών.

Αυτό προκάλεσε ανησυχία στις Βρυξέλλες. Πριν από την τελική έγκριση της συμφωνίας, ο πρεσβευτής της ΕΕ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Λουίτζι Σορέκα, απέστειλε επιστολή στην ηγεσία της χώρας, καλώντας την να ακολουθήσει τους κανόνες της Ένωσης.

Τόνισε ότι οι αρχές πρέπει «να εξετάσουν προσεκτικά τις υποχρεώσεις» βάσει της Συνθήκης της Ενεργειακής Κοινότητας κατά τη σύνταξη ενεργειακής νομοθεσίας. Για να διατηρηθεί η πρόοδος προς την ένταξη στην ΕΕ, πρόσθεσε, είναι «καίριας σημασίας» οι νόμοι να ευθυγραμμίζονται με τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Για την ΕΕ το ζήτημα δεν είναι ο ίδιος ο αγωγός, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ανατίθεται. Οι Βρυξέλλες στηρίζουν τη μείωση της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια, αλλά επιμένουν ότι τέτοια έργα πρέπει να ακολουθούν διαφανείς διαδικασίες και κανόνες δημοσίων συμβάσεων.

Ερωτήματα για τη νεοσύστατη εταιρεία

Η σχεδιαζόμενη συμφωνία έχει προκαλέσει αντιδράσεις και στη Βοσνία. Η Ιβάνα Κοράιλιτς από την Transparency International στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη προειδοποίησε ότι «η αποφυγή οποιωνδήποτε διαφανών διαδικασιών, η αποφυγή κάθε μορφής ανταγωνισμού» θα δημιουργούσε ένα «πολύ επικίνδυνο» προηγούμενο.

Κατά την ίδια, η AAFS Infrastructure and Energy επιλέχθηκε για να εξυπηρετήσει τα οικονομικά συμφέροντα κάποιου. Τέτοιοι φωτογραφικοί νόμοι, τονίζει η Κοράιλιτς, εξυπηρετούν ιδιωτικά συμφέροντα και όχι το δημόσιο καλό και δεν συνάδουν με τα πρότυπα της ΕΕ.

Η Κοράιλιτς θέτει επίσης ερωτήματα για την αμερικανική εταιρεία, λέγοντας ότι παραμένει ασαφές από πού θα προέλθουν τα αναφερόμενα 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια (1,3 δισεκατομμύρια ευρώ) για την επένδυση, όπως και το κατά πόσον η εταιρεία μπορεί να υλοποιήσει ένα έργο αυτού του μεγέθους.

Σημείωσε δε ότι η εταιρεία έχει δεσμούς με πρόσωπα κοντά στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ενώ σε συνδυασμό με αναφερόμενες προσπάθειες άσκησης πίεσης, ενδέχεται η επιλογή της συγκεκριμένης εταιρείας να ήταν αποτέλεσμα πολιτικής επιρροής. Η DW ζήτησε σχόλιο από την εταιρεία, αλλά δεν έλαβε απάντηση έως τώρα.

Η δύσκολη ενταξιακή πορεία της Βοσνίας

Η διαμάχη αναδεικνύει ευρύτερες προκλήσεις στη διαδικασία ένταξης της Βοσνίας στην ΕΕ, η οποία χαρακτηρίζεται εδώ και καιρό από αργές μεταρρυθμίσεις και πολιτικές διαιρέσεις. Η χώρα υπέβαλε επίσημα αίτηση ένταξης το 2016 και έλαβε καθεστώς υποψήφιας χώρας το 2022.

Η Μπέρτα Λόπεζ Ντόμενεκ, η οποία εργάζεται ως αναλύτρια στη δεξαμενή σκέψης European Policy Centre στις Βρυξέλλες, δήλωσε στην DW ότι οι επίσημες ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Βοσνίας ξεκίνησαν το 2024. Ωστόσο, η πρόοδος έχει επανειλημμένα μπλοκαριστεί λόγω ζητημάτων διακυβέρνησης και αποτυχίας ευθυγράμμισης με τα πρότυπα της ΕΕ. Η Ντόμενεκ προσθέτει πως η αδυναμία της Βοσνίας να υιοθετήσει τις αναγκαίες νομοθεσίες οδήγησε τα τελευταία χρόνια την ΕΕ να υποχωρήσει από τις απαιτήσεις της και να χαμηλώσει τα πρότυπά της. Για την ίδια, είναι ένα «καλό νέο» το γεγονός ότι τώρα η ΕΕ επιμένει στην κριτική της και απαιτεί η ενεργειακή νομοθεσία να συμμορφώνεται με τις κατευθυντήριες ενωσιακές γραμμές.

Σε κίνδυνο η χρηματοδότηση της ΕΕ

Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Η Βοσνία, όπως και άλλες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, κινδυνεύουν να χάσουν τη σημαντική χρηματοδότηση από την ΕΕ, εάν δεν υλοποιήσουν τις συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις. Στην περίπτωση της Βοσνίας το ποσό αυτό από το Σχέδιο Ανάπτυξης της ΕΕ ανέρχεται περίπου στα 374 εκατομμύρια ευρώ.

Αυτό θα μπορούσε να δώσει στις Βρυξέλλες σημαντικό μοχλό πίεσης. Η αναστολή χρηματοδότησης έχει αποδειχθεί στο παρελθόν αποτελεσματική για την προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων στη Βοσνία, όπως εξηγεί στην DW η Ντόμενεκ.

Τόσο εκείνη όσο και η Κοράιλιτς υπογράμμισαν ότι παραμένει ασαφές το εάν η παρέμβαση της ΕΕ θα είναι αρκετή για να αλλάξει την πορεία του έργου. Ωστόσο, συμφώνησαν πως μια αλλαγή θα ήταν προς το συμφέρον και της ίδιας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Για την Κοράιλιτς η έκβαση του ζητήματος θα καταδείξει εάν προτεραιότητα της χώρας είναι «η ευθυγράμμισή της με τα πρότυπα της ΕΕ ή η εξυπηρέτηση συμφερόντων κάποιου άλλου».

Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς

Πηγή: Deutsche Welle